• Nếu bằng hữu muốn bàn thảo chung vui với các cao thủ trong Cốc th́ bằng hữu cần đăng kư danh tánh (bấm vào ḍng "đăng kư danh tánh" để bắt đầu ghi tên gia nhập.

Thông báo

Collapse
No announcement yet.

Hịch Tướng Sĩ - [Trần Hưng Đạo]

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Tay Doc
    started a topic Hịch Tướng Sĩ - [Trần Hưng Đạo]

    Hịch Tướng Sĩ - [Trần Hưng Đạo]

    Dụ chư tỳ tướng hịch văn (*1*)


    Dư thường văn chi: Kỷ Tín dĩ thân đại tử nhi thoát Cao Đế; Do Vu dĩ bối thụ qua nhi tế Chiêu Vương. Dự Nhượng thốn thán nhi phục chủ thù; Thân Khoái đoạn tí nhi phó quốc nạn. Kính Đức nhất tiểu sinh dă, thân dực Thái Tông nhi đắc miễn Thế Sung chi vi; Cảo Khanh nhất viễn thần dă, khẩu mạ Lộc Sơn nhi bất ṭng nghịch tặc chi kế. Tự cổ trung thần nghĩa sĩ, dĩ thân tuẫn quốc hà đại vô chi? Thiết sử sổ tử khu khu vi nhi nữ tử chi thái, đồ tử dũ hạ, ô năng danh thùy trúc bạch, dữ thiên địa tương vi bất hủ tai!

    Nhữ đẳng thế vi tướng chủng, bất hiểu văn nghĩa, kư văn kỳ thuyết, nghi tín tương bán. Cổ tiên chi sự cô trí vật luận. Kim dư dĩ Tống, Thái chi sự ngôn chi: Vương Công Kiên hà nhân dă? Kỳ tỳ tướng Nguyễn Văn Lập hựu hà nhân dă? (*2*) Dĩ Điếu - ngư tỏa tỏa đẩu đại chi thành, đương Mông Kha đường đường bách vạn chi phong, sử Tống chi sinh linh chí kim thụ tứ! Cốt - đăi - ngột - lang hà nhân dă? Kỳ tỳ tướng Xích (*3*) - tu - tư hựu hà nhân dă? Mạo chướng lệ ư vạn lư chi đồ, quệ Nam Chiếu ư sổ tuần chi khoảnh, sử Thát chi quân trưởng chí kim lưu danh!

    Huống dư dữ nhữ đẳng, sinh ư nhiễu nhương chi thu; trưởng ư gian nan chi tế. Thiết kiến ngụy sứ văng lai, đạo đồ bàng ngọ. Trạo hào ô chi thốn thiệt nhi lăng nhục triều đ́nh; ủy khuyển dương chi xích khu nhi cứ ngạo tể phụ. Thác Hốt Tất Liệt chi mệnh nhi sách ngọc bạch, dĩ sự vô dĩ chi tru cầu; giả Vân Nam vương chi hiệu nhi nhu kim ngân, dĩ kiệt hữu hạn chi thảng khố. Thí do dĩ nhục đầu nỗi hổ, ninh năng miễn di hậu (*4*) hoạn dă tai?

    Dư thường làm xan vong thực, trung dạ phủ chẩm, thế tứ giao di, tâm phúc như đảo. Thường dĩ vị năng thực nhục tẩm b́, nhứ can ẩm huyết vi hận dă. Tuy dư chi bách thân, cao ư thảo dă; dư chi thiên thi, khỏa ư mă cách, diệc nguyện vi chi.

    Nhữ đẳng cửu cư môn hạ, chưởng ác binh quyền. Vô y giả tắc ư chi dĩ y; vô thực giả tắc tự chi dĩ thực. Quan ti giả tắc thiên kỳ tước; lộc bạc giả tắc cấp kỳ bổng. Thủy hành cấp chu; lục hành cấp mă. ủy chi dĩ binh tắc sinh tử đồng kỳ sở vi; tiến chi tại tẩm, tắc tiếu ngữ đồng kỳ sở lạc. Kỳ thị Công Kiên chi vi thiên t́, Ngột Lang chi vi phó nhị, diệc vị hạ nhĩ.

    Nhữ đẳng tọa thị chủ nhục, tằng bất vi ưu; thân đương quốc sỉ, tằng bất vi quư. Vi bang quốc (*5*) chi tướng, thị lập di tú nhi vô phẫn tâm; thính thái thường chi nhạc, yến hưởng ngụy sứ nhi vô nộ sắc. Hoặc đấu kê dĩ vi lạc; hoặc đổ bác dĩ vi ngu. Hoặc sự điền viên dĩ dưỡng kỳ gia; hoặc luyến thê tử dĩ tư ư kỷ. Tu sinh sản chi nghiệp nhi vong quân quốc chi vụ; tứ điền liệp chi du, nhi đăi công thủ chi tập. Hoặc cam mỹ tửu; hoặc thị dâm thanh. Thoát hữu Mông Thát chi khấu lai, hùng kê chi cự, bất túc dĩ xuyên lỗ giáp; đổ bác chi thuật, bất túc dĩ thi quân mưu. Điền viên chi phú, bất túc dĩ thục thiên kim chi khu; thê noa chi lụy, bất túc dĩ sung quân quốc chi dụng. Sinh sản chi đa, bất túc dĩ cấu lỗ thủ; liệp khuyển chi lực, bất túc dĩ khu tặc chúng. Mỹ tửu bất túc dĩ trấm lỗ quân; dâm thanh bất túc dĩ lung lỗ nhĩ. Đương thử chi thời, ngă gia thần chủ tựu phọc, thậm khả thống tai! Bất duy dư chi thái ấp bị tước, nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc vi tha nhân chi sở hữu; bất duy dư chi gia tiểu bị khu, nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc vi tha nhân chi sở lỗ; bất duy dư chi tổ tông xă tắc, vi tha nhân chi sở tiễn xâm, nhi nhữ đẳng chi phụ mẫu phần mộ, diệc vi tha nhân chi sở phát quật; bất duy dư chi kim sinh thụ nhục, tuy bách thế chi hạ, xá danh nan tẩy, ác thụy trường tồn, nhi nhữ đẳng chi gia thanh, diệc bất miễn danh vi bại tướng hĩ! Đương thử chi thời, nhữ đẳng tuy dục tứ kỳ ngu lạc, đắc hồ?

    Kim dư minh cáo nhữ đẳng, đương dĩ thố hỏa tích tân vi nguy; đương dĩ trừng canh xuy tê vi giới. Huấn luyện sĩ tốt; tập nhĩ cung thỉ. Sử nhân nhân Bàng Mông; gia gia Hậu Nghệ. Cưu Tất Liệt chi đầu ư khuyết hạ; hủ Vân Nam chi nhục ư cảo nhai. Bất duy dư chi thái ấp vĩnh vi thanh chiên, nhi nhữ đẳng chi bổng lộc diệc chung thân chi thụ tứ; bất duy dư chi gia tiểu đắc an sàng nhục, nhi nhữ đẳng chi thê noa diệc bách niên chi giai lăo; bất duy dư chi tông miếu vạn thế hưởng tự (*6*), nhi nhữ đẳng chi tổ phụ diệc xuân thu chi huyết thực; bất duy dư chi kim sinh đắc chí, nhi nhữ đẳng bách thế chi hạ, phương danh bất hủ; bất duy dư chi mỹ thụy vĩnh thùy, nhi nhữ đẳng chi tính danh diệc di phương ư thanh sử hĩ. Đương thử chi thời, nhữ đẳng tuy dục bất vi ngu lạc, đắc hồ!

    Kim dư lịch tuyển chư gia binh pháp vi nhất thư, danh viết Binh thư yếu lược. Nhữ đẳng hoặc năng chuyên tập thị thư, thụ dư giáo hối, thị túc thế chi thần chủ dă; hoặc bạo khí thị thư, vi dư giáo hối, thị túc thế chi cừu thù dă. Hà tắc? Mông Thát (*7*) năi bất cộng đái thiên chi thù, nhữ đẳng kư điềm nhiên bất dĩ tuyết sỉ vi niệm, bất dĩ trừ hung vi tâm, nhi hựu bất giáo sĩ tốt, thị đảo qua nghênh hàng, không quyền thụ địch; sử b́nh lỗ chi hậu, vạn thế di tu, thượng hữu hà diện mục lập ư thiên địa phú tái chi gian da? Cố dục nhữ đẳng minh tri dư tâm, nhân bút dĩ hịch vân.


    -------------

    Khảo đính

    Các dị bản:

    (*1*) Đại việt sử kư toàn thư (ĐVSKTT) không ghi đầu đề bài hịch. Hoàng Việt văn tuyển (HVVT): Trần Hưng Đạo đại vương dụ chư tỳ tướng hịch văn.

    (*2*) ĐVSKTT: Tai

    (*3*) HVVT: xích. ĐVSKTT: càn. Hai chữ gần giống nhau nhưng không rơ sách nào chép nhầm, v́ theo Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm trong Cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông th́ chưa có tài liệu nào cho biết về tên tướng Mông Cổ này và cũng không thể khôi phục lại tên Mông Cổ.

    (*4*) HVVT: Không có chữ hậu

    (*5*) ĐVSKTT: Trung Quốc

    (*6*) ĐVSKTT: tự hưởng

    (*7*) HVVT không có chữ Mông Thát

  • Ngao_0p
    replied
    Trong Việt Sử Toàn Thư của Phạm Văn Sơn có giới thiệu bài dịch của Nguyễn Văn B́nh (?) ra thể song thất lục bát rất hào khí:

    Xưa Kỷ Tín liều thân chịu chết,
    Cứu Hán Vương thoát khỏi Hoàng Dương.
    Do Vu cháu Sở Chiêu Vương,
    Giơ lưng đỡ giáo t́m đường cứu vua.
    Ḱa Dự Nhượng thuở xưa người Tấn,
    Từng nuốt than lận đận phục thù.
    Ḱa Thân Khoát một Tể phu,
    Chặt tay theo nạn với vua nước Tề.
    Quan nhỏ như Uất Tŕ, Kính Đức,
    Giúp Thái Tông khỏi bước trùng vi.
    Cảo Khanh quan ở biên thùy,
    Già mồm chửi giặc không hề tiếc thân.
    Bậc nghĩa sĩ trung thần từ trước,
    Từng diệt thân cứu nước có nhiều.
    Những người kia nếu chẳng liều,
    Chết xuông như đám nữ lưu xó nhà.
    C̣n danh tiếng đâu mà chép lại,
    Cùng kiền khôn truyền măi không ngần.

    Các ngươi ḍng dơi vũ thần,
    Xưa nay nào có hiểu văn nghĩa ǵ.
    Nghe câu chuyện bán nghi bán tín,
    Sự muôn năm nhắc đến chi vay?
    Này ta hăy nói cho hay,
    Thử xem Tống, Thát truyện này ra sao?
    Vương Công Kiên người nào thế vậy?
    Tướng Nguyễn Văn Lập ấy người nào?
    Điếu Ngư thằng bé tèo teo,
    Chống quân Mông Cổ ồn ào trăm muôn.
    Khiến quân Tống thắng luôn mấy trận,
    Đến bây giờ dân vẫn hàm ân.
    Ngột Lang là tướng đốc quân,
    Với tỳ tướng Xích là nhân phẩm nào?
    Ngoài muôn dặm quản bao nước độc,
    Trong mấy ngày phá rốc quân Nam.
    Ḷng vua Thát Đát đă cam,
    Đến nay lừng lẫy tiếng thơm nhường nào!

    Ta với ngươi sinh vào đời loạn,
    Vừa gặp cơn vận hạn gian nan.
    Sứ Nguyên lai văng bao lần,
    Mọi nơi đường sá muôn vàn nôn nao.
    Triều đ́nh bị cú diều soi mói,
    Tể tướng th́ lang sói rẻ khinh.
    Mượn oai Hốt Liệt tranh giành,
    Lấy bao của báu chưa đành ḷng tham!
    Cậy thế chúa Vân Nam nạt nă,
    Đ̣i bạc vàng hết cả kho ta.
    Thịt nuôi hùm đói măi a?
    Sao cho thoát khỏi lo xa sau này?
    Ta đây những hàng ngày quên bữa,
    Lúc đêm thâu ngồi dựa gối kiêu.
    Giọt châu tầm tă tuôn trào,
    Như nung gan sắt, như bào ḷng son!
    Chí những muốn moi gan lấy tiết,
    Ḷng những toan xé thịt vằm da.
    Dù thân dầu với cỏ hoa,
    Dù là ngựa bọc thân đà cũng vui.
    Các ngươi vốn là người môn thuộc,
    Được trông nom mọi việc binh cơ.
    Áo không, ta cởi áo cho,
    Cơm không, ta sẻ cơm cho no ḷng.
    Quan nhỏ th́ ta phong chức cả,
    Lộc ít th́ ta trả lương thêm.
    Đi sông, ta cấp cho thuyền,
    Đi đường, ta cũng lệnh truyền ngựa đi.
    Cho cầm quân an nguy cùng lối,
    Cho nằm yên, vui nói cùng hàng.
    So Vương Kiên với Ngột Lang,
    Đăi chư tỳ tướng, mọi đường kém chi.

    Nếu vua nhục, ngươi th́ chẳng đoái,
    Mà nước nguy, ngươi lại làm ngơ.
    Đứng hầu tướng giặc không dơ?
    Nghe ca thết sứ vẫn trơ tráo ngồi.
    Khi gà chọi, khi thời cờ bạc,
    Cuộc vui chơi gỡ gạc đủ tṛ.
    Ruộng vườn mưu sự ấm no,
    Vợ con vui thú riêng cho một ḿnh.
    Ham lập nghiệp quên t́nh nhà, nước,
    Mải đi săn, nhác việc ngăn, ngừa.
    Rượu chè hôm sớm say sưa,
    Hát hay đàn ngọt sớm trưa thỏa ḷng.
    Đúng lúc có quân Mông Thát tới,
    Cựa gà không chọc nổi áo da.
    Những nghề cờ bạc tinh ma,
    Phải đâu kế hoạch của nhà cầm quân?
    Ruộng nương nào đủ phần chuộc mạng?
    Vợ con nào đủ cáng quân nhu?
    Của đâu chuộc được đầu thù?
    Chó săn đâu đủ sức khua giặc trời.
    Rượu ngon khó làm mồi bả giặc,
    Hát hay không làm điếc tai thù.
    Bấy giờ chẳng sót lắm ru?
    Vua tôi ta bị trói gô một đàn!
    Tước ấp ta bị tan nát cả
    Bổng lộc ngươi cũng chẳng c̣n ǵ.
    Gia đ́nh ta bị đuổi đi,
    Vợ ngươi cũng đến khi nhục nhằn.
    Tông xă ta, địch quân xéo dí,
    Phần mộ ngươi cũng bị quật lên.
    Đời ta khổ nhục liên miên,
    Cái tên nhơ nhuốc lưu truyền măi sau!
    Nhà các ngươi cũng đều mang tiếng,
    Không khỏi làm những tướng bị thua,
    Các ngươi đang lúc bấy giờ,
    Muốn mong vui thích như xưa được nào?
    Lời ta nhủ thấp cao ngươi nhớ,
    Phải coi nằm trên lửa là nguy.
    Kiềng canh đưa cũng thổi xùy,
    Luyện quân sĩ tốt tập nghề đao cung.
    Khiến ai nấy nức ḷng mạnh mẽ,
    Sức Bàng Mông, Hậu Nghệ cũng ham.
    Bêu đầu Hốt Liệt cho cam,
    Phơi luôn thịt chúa Vân Nam bên đường.
    Tước ấp ta chăn thường ấm chỗ,
    Bổng lộc ngươi hưởng có trọn đời.
    Gia đ́nh ta được yên vui,
    Vợ con ngươi cũng no đời trăm năm.
    Tông miếu ta ngh́n năm hương lửa,
    Tổ tiên ngươi muôn thuở cương thường.
    Ta đây phỉ chí bồng tang,
    Các ngươi dường cũng vẻ vang vô cùng.
    Huy hiệu ta tôn sùng măi măi,
    Tính danh ngươi ghi nhớ sử xanh.
    Bấy giờ vui thú linh đ́nh,
    Các ngươi dầu muốn buồn tênh được nào?

    Này binh pháp soạn theo đời trước,
    Là "Binh thư yếu lược" ban ra.
    Các ngươi theo đúng sách ta,
    Ấy là thần, chủ một nhà từ xưa.
    Nếu bỏ sách thờ ơ lời dạy,
    Ấy kẻ thù đă mấy đời nay.
    Tại sao mà lại thế vầy?
    Là thù không đội trời này được chung.
    Nếu các ngươi ḷng không biết hổ,
    Không coi điều "sát Lỗ" là cần.
    Lại không vâng dạy luyện quân,
    Ấy là quay giáo, bó thân ra hàng.
    Giặc yên rồi c̣n mang tiếng măi,
    Mặt mũi nào đứng với cao dầy?
    Muốn ngươi hiểu rơ ḷng đây,
    Vậy nên thảo bức hịch này cho nghe.

    Leave a comment:


  • Tay Doc
    replied
    Dch nghĩa:

    Hịch Tướng Sĩ


    Ta thường nghe: Kỷ Tín (1) đem ḿnh chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu (2) ch́a lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương. Dự Nhượng (3) nuốt than, báo thù cho chủ; Thân Khoái (4) chặt tay cứu nạn cho nước. Kinh Đức (5) một chàng tuổi trẻ, thân pḥ Thái Tông thoát khỏi ṿng vây Thế Sung; Cảo Khanh (6) một bầy tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc. Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ, bỏ ḿnh v́ nước, đời nào chẳng có? Ví thử mấy người đó cứ khư khư theo thói nhi nữ thường t́nh th́ cũng đến chết hoài ở xó cửa, sao có thể lưu danh sử sách cùng trời đất muôn đời bất hủ được?

    Các ngươi vốn ḍng vơ tướng, không hiểu văn nghĩa, nghe những chuyện ấy nửa tin nửa ngờ. Thôi việc đời trước hẵng tạm không bàn. Nay ta lấy chuyện Tống, Nguyên mà nói: Vương Công Kiên (7) là người thế nào? Nguyễn Văn Lập tỳ tướng của ông lại là người thế nào? Vậy mà đem thành Điếu Ngư (8) lớn tày cái đấu đương đầu với quân Mông Kha (9) đường đường trăm vạn, khiến cho sinh linh nhà Tống, đến nay c̣n đội ơn sâu! Cốt - đăi - ngột - lang (10) là người thế nào? Xích - tu - tư (11) tỳ tướng của ông lại là người thế nào? Vậy mà xông vào chốn lam chướng xa xôi muôn dặm, đánh quỵ quân Nam Chiếu (12) trong khoảng vài tuần, khiến cho quân trưởng người Thát đến nay c̣n lưu tiếng tốt!

    Huống chi, ta cùng các ngươi sinh ra phải thời loạn lạc, lớn lên gặp buổi gian nan. Lén nh́n sứ ngụy đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn tấc lưỡi cú diều mà lăng nhục triều đ́nh; đem tấm thân dê chó mà khinh rẻ tổ phụ. ỷ mệnh Hốt Tất Liệt (13) mà đ̣i ngọc lụa, để phụng sự ḷng tham không cùng; khoác hiệu Vân Nam vương (14) mà hạch bạc vàng, để vét kiệt của kho có hạn. Thật khác nào đem thịt ném cho hổ đói, tránh sao khỏi tai họa về sau.

    Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đ́a; chỉ giận chưa thể xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân ta phơi ngoài nội cỏ, ngh́n thây ta bọc trong da ngựa (15), cũng nguyện xin làm.

    Các ngươi ở lâu dưới trướng, nắm giữ binh quyền, không có mặc th́ ta cho áo; không có ăn th́ ta cho cơm. Quan thấp th́ ta thăng tước; lộc ít th́ ta cấp lương. Đi thủy th́ ta cho thuyền; đi bộ th́ ta cho ngựa. Lâm trận mạc th́ cùng nhau sống chết; được nhàn hạ th́ cùng nhau vui cười. So với Công Kiên đăi kẻ tỳ tướng, Ngột Lang đăi người phụ tá nào có kém ǵ?

    Nay các ngươi ngồi nh́n chủ nhục mà không biết lo; thân chịu quốc sỉ mà không biết thẹn. Làm tướng triều đ́nh đứng hầu quân man mà không biết tức; nghe nhạc thái thường (16) đăi yến sứ ngụy mà không biết căm. Có kẻ lấy việc chọi gà làm vui; có kẻ lấy việc cờ bạc làm thích. Có kẻ chăm lo vườn ruộng để cung phụng gia đ́nh; có kẻ quyến luyến vợ con để thỏa ḷng vị kỷ. Có kẻ tính đường sản nghiệp mà quên việc nước; có kẻ ham tṛ săn bắn mà trễ việc quân. Có kẻ thích rượu ngon; có kẻ mê giọng nhảm. Nếu bất chợt có giặc Mông Thát tràn sang th́ cựa gà trống không đủ đâm thủng áo giáp của giặc; mẹo cờ bạc không đủ thi hành mưu lược nhà binh. Vườn ruộng nhiều không chuộc nổi tấm thân ngàn vàng; vợ con bận không ích ǵ cho việc quân quốc. Tiền của dẫu lắm không mua được đầu giặc; chó săn tuy hay không đuổi được quân thù. Chén rượu ngọt ngon không làm giặc say chết; giọng hát réo rắt không làm giặc điếc tai. Lúc bấy giờ chúa tôi nhà ta cùng bị bắt, đau xót biết chừng nào! Chẳng những thái ấp (17) của ta không c̣n mà bổng lộc các ngươi cũng thuộc về tay kẻ khác; chẳng những gia quyến của ta bị đuổi mà vợ con các ngươi cũng bị kẻ khác bắt đi; chẳng những xă tắc tổ tông ta bị kẻ khác giày xéo mà phần mộ cha ông các ngươi cũng bị kẻ khác bới đào; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục đến trăm năm sau tiếng nhơ khôn rửa, tên xấu c̣n lưu, mà gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang danh là tướng bại trận. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui chơi thỏa thích, phỏng có được chăng?

    Nay ta bảo thật các ngươi: nên lấy việc "đặt mồi lửa dưới đống củi nỏ" (18) làm nguy; nên lấy điều "kiềng canh nóng mà thổi rau nguội" (19) làm sợ. Phải huấn luyện quân sĩ, tập dượt cung tên, khiến cho ai nấy đều giỏi như Bàng Mông (20), mọi người đều tài như Hậu Nghệ (21), có thể bêu đầu Hốt Tất Liệt dưới cửa khuyết, làm rữa thịt Vân Nam vương ở Cảo Nhai (22). Như thế chẳng những thái ấp của ta măi măi vững bền (23) mà bổng lộc các ngươi cũng suốt đời tận hưởng; chẳng những gia thuộc ta được ấm êm giường nệm, mà vợ con các ngươi cũng trăm tuổi sum vầy; chẳng những tông miếu ta được hương khói ngh́n thu mà tổ tiên các ngươi cũng bốn mùa thờ cúng; chẳng những thân ta kiếp này thỏa chí, mà đến các ngươi, trăm đời sau c̣n để tiếng thơm; chẳng những thụy hiệu ta không hề mai một, mà tên họ các ngươi cũng sử sách lưu truyền. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui chơi, phỏng có được không?

    Nay ta chọn lọc binh pháp các nhà hợp thành một quyển, gọi là Binh thư yếu lược. Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời ta dạy bảo, th́ trọn đời là thần tử; nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời ta dạy bảo th́ trọn đời là nghịch thù.

    V́ sao vậy? Giặc Mông Thát với ta là kẻ thù không đội trời chung, mà các ngươi cứ điềm nhiên không muốn rửa nhục, không lo trừ hung, lại không dạy quân sĩ, chẳng khác nào quay mũi giáo mà xin đầu hàng, giơ tay không mà chịu thua giặc. Nếu vậy, rồi đây, sau khi dẹp yên nghịch tặc (24), để thẹn muôn đời, há c̣n mặt mũi nào đứng trong cơi trời che đất chở này nữa?

    Cho nên ta viết bài hịch này để các ngươi hiểu rơ bụng ta.


    Huệ Chi
    (Dịch lại trên cơ sở các bản dịch cũ) (25)

    ---------------------

    Chú thích:

    (1) Kỷ Tín: một tướng của Hán Cao Tổ. Khi Hán Cao Tổ bị Hạng Vũ vây ở Huỳnh Dương. Kỷ Tín giả làm Hán Cao Tổ ra hàng, bị Hạng Vũ thiêu chết. Hán Cao Tổ nhờ đó trốn thoát.

    (2) Do Vu: Tướng của Sở Chiêu Vương thời Xuân thu. Theo Tả truyện Sở Chiêu Vương bị nước Ngô đánh phải lánh sang phương Đông, một đêm bị cướp vây đánh. Do Vu đă ch́a lưng ra che chở cho vua ḿnh.

    (3) Dự Nhượng: gia thần của Trí Bá thời Chiến quốc. Trí Bá bị Triệu Tương Tử giết chết. Dự Nhượng bèn nuốt than cho khác giọng đi, giả làm hành khất, mưu giết Tương Tử để báo thù cho chủ.

    (4) Thân Khoái: viên quan giữ ao cá của Tề Trang Công thời Xuân thu. Trang Công bị Thôi Trữ giết, Thân Khoái bèn chết theo chủ.

    (5) Kinh Đức: tức Uất Tŕ Cung đời Đường. Khi Đường Thái Tông (bấy giờ c̣n là Tần Vương) bị Vương Thế Sung vây, ông đă lấy ḿnh che chở, hộ vệ cho vua chạy thoát.

    (6) Cảo Khanh: họ Nhan, bề tôi của nhà Đường. Khi An Lộc Sơn nổi loạn, đánh đuổi Đường Huyền Tông ông đă chửi mắng Lộc Sơn và bị cắt lưỡi.

    (7) Vương Công Kiên: tức Vương Kiên tướng nhà Tống, giữ Hợp Châu (Tứ Xuyên), đă huy động quân dân chiến đấu ở núi Điếu Ngư cầm cự với đạo quân Mông - Cổ do Môngke (Mongka, phiên âm Hán Việt là Mông Kha) chỉ huy, trong 4 tháng trời. Đến khi Môngke chết, quân Mông Cổ đành phải rút.

    (8) Điếu Ngư: tên một trái núi rất hiểm trở ở Tứ Xuyên, ba mặt nh́n xuống sông. Đời Tống, Dư Giới có đắp thành ở đó.

    (9) Mông Kha: tức Môngke (Mongka) là anh của Hốt Tất Liệt (Qubilai), làm Đại hăn (Chúa tể) Mông Cổ từ năm 1251, từng trực tiếp chỉ huy cuộc viễn chinh sang Trung Quốc và các nước ở phía Đông. Chính y bị tử trận ở thành Điếu Ngư trong cuộc vây hăm đội quân nhà Tống do Vương Công Kiên chỉ huy.

    (10) (12) Cốt - đăi - ngột - lang: tức Uryangkhađai (Uriyangqadai), là một tướng giỏi của Môngke con viên tướng nổi tiếng Nubutai (Subutai).
    Uryangkhađai từng nhận lệnh Môngke, cùng với Hốt Tất Liệt đánh chiếm nước Nam - chiếu, một nước ở vào khoảng giữa hai tỉnh Tứ xuyên và Vân Nam thủ đô Đại - lư (Vân Nam). Uryangkhaiđai cũng chính là viên tướng chỉ huy đạo quân xâm lược Việt Nam lần thứ nhất (1258).

    (11) Xích-tu-tư: Xem Khảo đính 3.

    (13) Hốt Tất Liệt: tức Khubilai (Qubilai), em ruột và là tướng của Môngke. Sau khi Môngke chết (1259), Hốt Tất Liệt đă tự xưng làm Đại hăn ở Khai B́nh, tổ chức cuộc nội chiến tranh giành ngôi báu với em ruột là Aric Bukê (AriqBuka). Năm 1264, Aric Bukê đầu hàng, Hốt Tất Liệt bèn dời đô về Yên Kinh, tức Bắc Kinh ngày nay và đến năm 1271 th́ đặt quốc hiệu là Nguyên. Hốt Tất Liệt chính là Nguyên Thế Tổ.

    (14) Vân Nam vương: tức Hughêtư (Hugaci) con Hốt Tất Liệt, được phong làm Vân Nam vương năm 1267, đóng quân ở Vân Nam với nhiệm vụ khống chế các dân tộc thiểu số vùng này cũng như làm áp lực quân sự đối với nước ta lúc bấy giờ.

    (15) Ngh́n thây ta bọc trong da ngựa: lấy ư ở câu nói của Mă Viện đời Hán (trong Hậu Hán thư) Đại trượng phu dương tử ư cương trường, dĩ mă cách khỏa thi nhĩ. Nghĩa là: Bậc đại trượng phu nên chết ở giữa chiến trường, lấy da ngựa mà bọc thây.

    (16) Nhạc thái thường: nhạc của triều đ́nh dùng trong những tế lễ quan trọng ở tông miếu. Bấy giờ là thời kỳ ngoại giao giữa ta và quân Nguyên, trong những tiệc yến tiếp sứ giặc, triều đ́nh phải dùng đến nhạc thái thường để giúp vui. Trần Quốc Tuấn coi đó là một điều nhục nhă.

    (17) Thái ấp: phần đất vua phong cho các vương hầu.

    (18) Đặt mồi lửa dưới đống củi nỏ (thố hỏa tích tàn), lấy từ một câu văn của Hán thư. Phù băo hỏa, thố chi tích tân chi hạ nhi tẩm kỳ thượng; hỏa vị cập nhiên nhân vị chi an, nghĩa là: "ôm mồi lửa đặt dưới đống củi rồi nằm lên trên, lửa chưa kịp cháy vẫn cho là yên".

    (19) Kiềng canh nóng mà thổi rau nguội (trừng canh xuy tê): xuất xứ từ một câu văn của Sở từ Trừng ư canh nhi xuy tè hề: ư nói: người bị bỏng v́ canh nóng, trong ḷng e sợ, dù gặp rau nguội đi nữa, cũng lấy miệng thổi.

    (20) (21) Bàng Mông, Hậu Nghệ: hai nhân vật bắn cung giỏi trong thần thoại Trung Quốc.

    (22) Cảo Nhai: nơi trú ngụ của các vua "chư hầu" khi vào chầu vua Hán ở Trường An.

    (23) Măi măi vững bền: dịch thoát câu vĩnh vi thanh chiên: Sách Thế thuyết chép rằng: Vương Tử Kính đêm nằm ngủ ở trai pḥng thấy một bọn trộm lẻn vào nhà, trộm hết mọi vật. Ông từ tốn nói với chúng: cái nệm xanh (thanh chiên) này là đồ cũ của nhà ta, các ngươi đừng lấy. Tác giả mượn điển này để nói bóng về những của cải lưu truyền từ đời nọ đến đời kia.

    (24) Nguyên văn là B́nh lỗ chi hậu. Bản dịch của Trần Trọng Kim cũng như bản chú thích của Dương Quảng Hàm trong Việt Nam thi văn hợp tuyển, 1942, đều cho B́nh Lỗ là tên đất. Bùi Văn Nguyên cũng ức đoán B́nh Lỗ tức là vùng Phù Lỗ thuộc thị trấn Kim Anh, huyện Sóc Sơn, Hà Nội ngày nay. Nhưng chúng tôi tán thành cách dịch của Ngô Tất Tố, Phan Kế Bính... coi đây là một từ chỉ việc b́nh định giặc nói chung.

    (25) Bản dịch này có tham khảo và chọn lọc câu chữ ở các bài dịch trong quá khứ của Trần Trọng Kim (Việt Nam sử lược), Ngô Tất Tố (Văn học đời Trần, 1940), Nguyễn Đổng Chi (Việt Nam cổ văn học sử, 1941), Chu Thiên (Chống quân Nguyên, 1957), Bùi Văn Nguyên (Hợp tuyển thơ văn Việt Nam, 1962), Cao Huy Giu (Bd, ĐVSKTT, 1967), Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tàm (Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên Mông, 1967).

    Leave a comment:

Working...
X