• Nếu bằng hữu muốn bàn thảo chung vui với các cao thủ trong Cốc th́ bằng hữu cần đăng kư danh tánh (bấm vào ḍng "đăng kư danh tánh" để bắt đầu ghi tên gia nhập.

Thông báo

Collapse
No announcement yet.

DANH TƯỚNG VIỆT NAM - Nguyễn Khắc Thuần - Tập 1

Collapse
X
  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • DANH TƯỚNG VIỆT NAM - Nguyễn Khắc Thuần - Tập 1

    NƯỚC VIỆT NAM TA LÀ NƠI PHONG HÓA MỞ MANG, KHÍ TINH HOA TỤ HỌP. ĐÂY LÀ NƠI KẾ NGHIỆP CỦA CÁC ĐẤNG MINH QUÂN, NƠI ANH HÙNG HÀO KIỆT ĐỜI NÀO CŨNG CÓ. CÔNG LỚN CỦA CÁC BẬC TIÊN HIỀN, HOẶC ĐƯỢC KHẮC GHI Ở ĐỈNH, HOẶC TỎA SÁNG NƠI LƯỠI BÚA VÀ CỜ MAO, HOẶC RẠNG NGỜI TRONG VĂN CHƯƠNG SÁCH VỞ, HOẶC ĐỌNG LẠI TRONG KHÍ TIẾT ANH TÚ… TẤT CẢ ĐỀU LÀ NHỮNG NGƯỜI CẦN ĐƯỢC SỬ SÁCH GHI CHÉP LẠI.

    Phan Huy Chú
    LỊCH TRIỀU HIẾN CHƯƠNG LOẠI CHÍ
    (Nhân vật chí)


    MỤC LỤC


    LỜI NÓI ĐẦU

    01 - DƯƠNG Đ̀NH NGHỆ ( ? - 937)

    02 - NGÔ QUYỀN (898 – 944)

    03 - ĐINH BỘ LĨNH (924 - 979)

    04 - LÊ HOÀN (941 – 1005)

    05 - PHẠM CỰ LẠNG (? ~?)

    06 - LƯ THƯỜNG KIỆT (1019 – 1105)

    07 - TÔNG ĐẢN (? -?)

    08 - HOẰNG CHÂN, CHIÊU VĂN VÀ LƯ KẾ NGUYÊN

    09 - TRẦN THỦ ĐỘ (1194 – 1264)

    10 - TRẦN THỊ DUNG (? - 1259)

    11 - LÊ TẦN (? -?)

    12 - TRẦN HƯNG ĐẠO (? - 1300)

    13 - TRẦN QUANG KHẢI (1241 - 1294)

    14 - TRẦN NHẬT DUẬT (1255 - 1330)

    15 - TRẦN KHÁNH DƯ (? – 1339)

    16 - TRẦN QUỐC TOẢN (1267 – 1285)

    17 - TRẦN B̀NH TRỌNG (1259 – 1285)

    18 - PHẠM NGŨ LĂO (1255 - 1320)

    19 - ĐỖ KHẮC CHUNG (? - 1330)

    20 - NGUYỄN KHOÁI (? - ?)

    21 - TRẦN KHÁT CHÂN (1370 - 1399)

    22 - NHỮNG TẤM GƯƠNG TIẾT THÁO TIÊU BIỂU DƯỚI THỜI TRẦN
    Vạn Xuân

  • #2
    LỜI NÓI ĐẦU

    Bạn đọc yêu quư,

    Đây là tập đầu tiên của bộ sách dài nhiều tập, cùng mang tên gọi chung là DANH TƯỚNG VIỆT NAM. Chúng tôi dự kiến chia kế hoặch biên soạn thành hai giai đoạn khác nhau. Trong giai đoạn thứ nhất (1996 - 1998), chúng tôi sẽ cố gắng hoàn tất năm tập đầu. Cụ thể nhu sau:

    - Tập 1: Danh tướng trong sự nghiệp giữ nước từ đầu thế kỉ thứ X đền cuối thế kỉ XIV.

    - Tập 2: Danh tướng Lam Sơn.

    - Tập 3: Danh tướng trong chiến tranh nông dân thế kỉ XVIII và phong trào Tây Sơn.

    - Tập 4: Danh tướng trong sự nghiệp đấu tranh chống ách đô hộ của phong kiến Trung Quốc.

    - Tập 5: Danh tướng chống Pháp trước thế kỉ XX.

    Trong giai đoạn thứ hai (1998 - 2000), chúng tôi sẽ cố gắng biên soạn tiếp các tập giới thiệu danh tướng Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay. Hi vọng rằng đến lúc đó, tác giả c̣n đủ sức khỏe và sự minh mẫn để có thể hoàn thành công việc nặng nề này.

    Bạn đọc yêu quư,

    Trải hàng ngàn năm đấu tranh quyết liệt, đất nước đă sản sinh không biết bao nhiêu người có biệt tài cầm quân, nhưng, không phải bất cứ ai có biệt tài cầm quân cũng đều là danh tướng cả. Xuất phát từ nhận thức đó, bộ sách này giới thiệu những người có biệt tài cầm quân và đă thực sự đem tất cả biệt tài đáng quư đó giúp ích cho sự nghiệp cứu nước cứu dân, để công đức lớn cho muôn đời con cháu. Nói khác hơn, họ vừa là người có biệt tài cầm quân, lại cũng vừa là người được dân tộc suy tôn là anh hùng. Tuy nhiên, cũng có không ít những vị anh hùng, tên tuổi ngời ngời trong sử sách, sự nghiệp sáng măi trong kí ức bất diệt của nhân dân, nhưng sinh thời, họ chỉ là những người lính b́nh thường, chưa bao giờ là tướng, dẫu là tướng nhỏ. Trong trường hợp đó, chúng tôi chỉ có thể trân trọng giới thiệu họ trong khuôn khổ những tấm gương anh hùng tiết tháo tiêu biểu mà thôi.

    Ngoài ra, trong sự nghiệp giữ nước, cũng có những người gần như chưa bao giờ trực tiếp cầm quân, nhưng, những ư kiến xuất sắc của họ lại có ảnh hưởng mạnh mẽ và sâu sắc đến toàn bộ hoạt động của lực lượng vũ trang, đến thắng lợi vẻ vang của cả nước. Nói khác hơn, họ thực sự là danh tướng dù chưa bao giờ là vơ quan. Chúng tôi kính cẩn ghi tên tuổi của họ vào hàng các danh tướng Việt Nam.

    Tên gọi riêng của tập 1 tự nó đă nói lên hai giới hạn cụ thể. Thứ nhất là giới hạn về thời gian, và thứ hai là giới hạn về đặc trưng chung. Khái niệm giữ nước ở đây bao hàm cả sự nghiệp chống xâm lăng và sự nghiệp chống các thế lực chia cắt đất nước, làm phương hại đến truyền thống đạo đức cũng như tiềm lực quốc gia.

    Bạn đọc yêu quư,

    Để viết bộ sách này, chúng tôi dựa hẳn vào ghi chép của các bộ chính sử xưa, như: Đại Việt sử lược, Đại Việt sử kí toàn thư, Lam Sơn thực lục, Đại Việt thông sử, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, v.v. cùng nhiều thư tịch cổ khác. Trong một vài trường hợp đặc biệt, chúng tôi mới sử dụng tài liệu khảo cứu của những người đi trước1. Tất nhiên, sử cũ không thể ghi chép hết tên tuổi và sự nghiệp của các vị danh tướng, cho nên, chắc chắn là bộ sách này chưa thể giới thiệu một cách đầy đủ các danh tướng Việt Nam. Đó là chưa kể rằng, cũng có những trường hợp, tuy sử cũ có ghi chép, nhưng ghi chép quá ít ỏi, không đủ để tái hiện, dù là tái hiện một cách sơ sài. V́ không dám sơ sài, chúng tôi xin được để lại, chờ khi có điều kiện sẽ viết bổ sung sau.

    Bạn đọc yêu quư,

    Giờ đây, đất nước thái b́nh, vận hội mới mỗi ngày một tốt đẹp, tác giả thực sự lấy làm măn nguyện v́ được trở về một cách nguyên vẹn sau bao năm bom lửa của chiến tranh, lại c̣n được thảnh thơi ngồi đọc sách xưa và kể chuyện người xưa. Với tất cả tâm thành, tác giả xin được cám ơn Nhà Xuất bản Giáo dục và bạn đọc gần xa, những người đă trực tiếp hoặc gián tiếp cổ vũ cho tác giả một cách hào phóng và vô tư, khiến tác giả cảm kích, cần mẫn viết tất cả những ǵ tự thấy là bổ ích. Dẫu đă rất cố gắng bộ sách này chắc chắn cũng không sao tránh khỏi những khiếm khuyết. Tác giả mong mỏi được bạn đọc gần xa vui ḷng chỉ bảo cho.


    TP. Hồ Chí Minh, ngày 01 - 01 - 1996
    NGUYỄN KHẮC THUẦN
    Vạn Xuân

    Comment


    • #3
      01 - DƯƠNG Đ̀NH NGHỆ (? - 937)



      “Khi Lư Khắc Chính bắt được (Khúc) Thừa Mỹ, (Dương) Đ́nh Nghệ bèn t́m cách đánh báo thù. Ông chiêu tập hào kiệt, dùng đại nghĩa để khuyến khích cùng hợp mưu để đánh đuổi tướng (Nam) Hán là Lư Khắc Chính. Vua (Nam) Hán sai Lư Tiến sang làm Thứ Sử Giao Châu (thay cho Lư Khắc Chính). Dương Đ́nh Nghệ lại đem quân vây hăm Lư Tiến. Vua (Nam) Hán liền sai Trần Bảo sang cứu Lư Tiến. Dương Đ́nh Nghệ đón đánh và chém được Trần Bảo. (Từ đó) Dương Đ́nh Nghệ giữ lấy châu thành tự xưng là Tiết Độ Sứ, nhận lănh mọi việc của châu”

      Ngô Th́ Sĩ
      (Việt sử tiêu án)


      Trong sử cũ, thỉnh thoảng, Dương Đ́nh Nghệ cũng được chép là Dương Diên Nghệ. Điều này cũng dễ hiểu, bởi lẽ trong Hán tự, mặt chữ Đ́nh và chữ Diên gần giống nhau, rất dễ nhầm lẫn khi đọc cũng như khi sao chép. Dương Đ́nh Nghệ sinh năm nào chưa rơ. Hiện tại, chúng ta chỉ biết ông mất vào năm 937. Tuy nhiên, xét việc ông nhận con nuôi và chọn con rể, cộng với một vài chi tiết có liên quan khác, cũng có thể ước đoán ông đă hưởng thọ khoảng trên dưới năm mươi tuổi.

      Dương Đ́nh Nghệ vốn là một hào trưởng, người làng Dàng. Làng này nay thuộc xă Dương Xá, huyện Thiệu Yên, tỉnh Thanh Hóa. Thời Khúc Hào cầm quyền (907 - 917), Dương Đ́nh Nghệ từng là một trong những bộ tướng của họ Khúc. Năm 917, Khúc Hạo mất, con là Khúc Thừa Mỹ lên nối nghiệp cha. Dương Đ́nh Nghệ tiếp tục làm bộ tướng cho Khúc Thừa Mỹ (917 - 930 ).

      Bấy giờ, Trung Quốc đang trong thời loạn lạc, các tập đoàn thống trị không ngớt t́m cách chia bè kết cánh và xâu xé lẫn nhau. Một loạt các tiểu vương quốc lần lượt ra đời. Sử gọi đó là thời Ngũ đại thập quốc (năm đời mười nước) (1). Sát biên giới phía bắc nước ta là Nam Hán - một tiểu vương quốc do họ Lưu lập nên. Trong bối cảnh phức tạp đó, sự khôn khéo trong quan hệ bang giao có ảnh hưởng rất to lớn đối với vận mệnh quốc gia. Khúc Hạo nhận thức rất đầy đủ về vấn đề này, rất tiếc là Khúc Thừa Mỹ lại không kế thừa được kinh nghiệm quư giá đó. Khúc Thừa Mỹ thường gọi Nam Hán là “ngụy triều”, “ngụy tặc” và chính lời lẽ thiếu tế nhị đó đă có tác dụng khiêu khích Nam Hán. Sẵn có mưu đồ bành trướng từ trước, nhân được thêm cơ hội này, năm 930, Nam Hán đă xua quân sang xâm lược nước ta. Cuộc kháng chiến chống Nam Hán do Khúc Thừa Mỹ chỉ huy đă nhanh chóng thất bại.

      Sau thất bại của Khúc Thừa Mỹ, vai tṛ của họ Khúc trên vũ đài chính trị của nước nhà cũng kể như chấm dứt. Triều đ́nh Nam Hán tuy chưa kịp thiết lập một hệ thống chính quyền đô hộ vững chắc trên toàn cơi nước ta, nhưng, nguy cơ bị ngoại bang thống trị lâu dài cũng đă thể hiện rất rơ. Trước t́nh h́nh như vậy, Dương Đ́nh Nghệ đă quả cảm đảm nhận trọng trách lănh đạo nhân dân vùng lên giành lại độc lập và chủ quyền. Từ một vị hào trưởng - một bộ tướng thân tín của Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ. Dương Đ́nh Nghệ đă trở thành một vị danh tướng, có công lớn đối với nước nhà. Chỉ trong ṿng chưa đầy một năm. Dương Đ́nh Nghệ đă ba lần đánh đuổi ba đạo quân lớn của Nam Hán do ba viên tướng khét tiếng khác nhau cầm đầu.

      Lần thứ nhất: Diễn ra ngay sau khi Khúc Thừa Mỹ thất bại trong việc chỉ huy cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán xâm lăng. Từ quê nhà, Dương Đ́nh Nghệ đă tập hợp được hơn ba ngàn quân, tự ḿnh làm tướng, đánh thẳng vào lực lượng của Nam Hán lúc bấy giờ đang đóng rải rác ở khu vực Hà Nội ngày nay. Tướng giặc là Lư Khắc Chính bị đại bại.

      Lần thứ hai: Nhà Nam Hán cho Lư Tiến sang thay Lư Khắc Chính và sẵn sàng đối phó một cách kiên quyết với Dương Đ́nh Nghệ. Nhưng, Lư Tiến chưa kịp thực hiện sứ mạng được giao th́ đă bị Dương Đ́nh Nghệ đánh cho tơi bời. Lư Tiến phải hốt hoảng chạy về nước để cầu cứu.

      Lần thứ ba: Nhận lời kêu cứu của Lư Tiến: Nam Hán lập tức sai tướng Trần Bảo đem quân sang đàn áp. Nhưng, khi Trần Bảo tới, thành Giao Châu đă bị mất. Trần Bảo bèn cho quân vây thành, quyết tiêu diệt bằng được Dương Đ́nh Nghệ. Trong trận giao tranh đầu tiên, Trần Bảo bị chém đầu, toàn bộ quân sĩ Nam Hán hoảng hốt bỏ chạy thục mạng. Từ đó, giặc Nam Hán không dám đụng tới Dương Đ́nh Nghệ nữa.

      Bấy giờ, Nam Hán không phải là một nước lớn, lực lượng quân đội của chúng cũng không phải là hùng mạnh hơn người, nhưng nước ta vừa mới giành được độc lập. dân ta c̣n ít, tiềm lực của ta c̣n yếu... cho nên, đây cũng thực sự là một cuộc đối đầu hoàn toàn không cân sức. Để giành được thắng lợi vẻ vang và liên tục như Dương Đ́nh Nghệ, ngoài chí lớn phi thường, hẳn nhiên là c̣n phải có mưu lược phi thường. Ông thật sự xứng đáng được xếp vào hàng những bậc danh tướng của nước nhà.

      Năm 931, sau khi lập nên những vơ công xuất sắc như đă kể ở trên, Dương Đ́nh Nghệ tự xưng là Tiết Độ Sứ, tự ḿnh quản lí và điều hành các công việc của nước nhà. Tiết Độ Sứ là tên chức quan đô hộ của Trung Quốc đối với nước ta, được Trung quốc đặt ra kể từ khoảng cuối thời Bắc thuộc. Đối với Dương Đ́nh Nghệ, đây chẳng qua là một danh xưng tạm dùng, cốt tạo ra sự tế nhị cần thiết trong quan hệ bang giao. Trong thực tế, ông chính là vua của nước ta.

      Tháng ba năm Đinh Dậu (937) Dương Đ́nh Nghệ bị một kẻ phản phúc giết hại. Kẻ đó là Kiều Công Tiễn (2). Chua xót thay, Kiều Công Tiễn lại cũng chính là con nuôi và là một trong những nha tướng từng được Dương Đ́nh Nghệ cưu mang và tin cậy. Sau đó chẳng lao lâu, Kiều Công Tiễn bị Ngô Quyền giết chết. Đó là bản án đích đáng dành cho kẻ bất trung, bất nghĩa, phản phúc, phản chủ và phản dân.


      -------------------

      1. Năm đời gồm: Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán và Hậu Chu. C̣n như mười nước, nếu so với bản đồ Trung Quốc hiện đại th́ Ngô (ở An Huy), Tiên Thục (ở Tứ Xuyên), Ngô Việt (ở Chiết Giang), Sở (ở Hồ Nam), Mân (ở Phúc Kiến), Nam Hán (ở Quảng Đông), Nam B́nh (ở Hồ Bắc), Hậu Thục (cũng ở Tứ Xuyên), Nam Đường (ở Giang Tô) và Bắc Hán (ở Sơn Tây).
      2. Kiều Công Tiễn cũng đọc là Kiểu Công Tiễn.
      Vạn Xuân

      Comment


      • #4
        02 - NGÔ QUYỀN (898 - 944)



        “Tiền Ngô Vương lấy quân mới họp của nước Việt ta đánh tan cả trăm vạn quân của Lưu Hoằng Thao, mở nước và xưng vương, làm cho bọn người Bắc không dám sang nữa. Có thể nói là (Tiền Ngô Vương) một lần nổi giận mà khiến cho trăm họ được yên, mưu đă giỏi mà đánh cũng giỏi. Tuy chỉ mới xưng vương, chưa lên ngôi Hoàng Đế, cũng chưa đặt niên hiệu, nhưng quốc thống của ta cơ hồ đă được nối lại rồi vậy”

        Lê Văn Hưu
        (1230 – 1322)


        1. VÀI NÉT VỀ TIỂU SỬ

        Ngô Quyền người đất Đường Lâm. Đất này nay thuộc huyện Ba V́, tỉnh Hà Tây. Nơi đây hiện cfn có lăng và đền thờ Ngô Quyền. Về tiểu sử của Ngô Quyền, sách Đại Việt sử kí toàn thư (ngoại kỉ, quyển 5, tờ 20-b) chép rằng:

        “Thân phụ (của Ngô Quyền ) là (Ngô) Mân, làm chức Châu Mục ở bản châu (tức châu Đường Lâm – NKT). Khi Vua (chỉ Ngô Quyền - NKT) mới sinh, đầy nhà có ánh sáng lạ. Vua có ba nốt ruồi ở lưng, dáng mạo thật khác thường, thầy bói cho là có tướng tốt, có thể làm chúa cả một phương, v́ thế (thân phụ của Vua) mới đặt tên (cho Vua) là Quyền. (Vua) lớn lên, khôi. ngô tuấn tú, mắt sáng như chớp, dáng đi như hổ, gồm đủ trí và dũng, sức có thể nâng được vạc lớn. (Vua từng) làm Nha Tướng cho Dương Đ́nh Nghệ (cũng tức là Dương Diên Nghệ, người đứng đầu chính quyền độc lập và tự chủ từ năm 931 đến năm 937 – NKT), được (Dương) Đ́nh Nghệ gả con gái cho, đồng thời, trao quyền cai quản vùng Ái Châu (tức vùng thuộc tỉnh Thanh Hóa ngày nay - NKT)”.

        Các bộ chính sử cũ đều chép rằng, Dương Đ́nh Nghệ có người con nuôi, tên là Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn là kẻ bất hiếu, bất nghĩa và bất trung, kẻ bạo ngược hiếm thấy trong lịch sử. Tháng ba năm Đinh Dậu (937), Kiều Công Tiễn đă giết chết Dương Đ́nh Nghệ rồi đoạt lấy chức quyền. Căm phẫn trước hành động đó, tháng 12 năm Mậu Tuất (938), từ Ái Châu, Ngô Quyền đă đem quân ra hỏi tội Kiều Công Tiễn. Hoảng sợ trước lực lượng của Ngô Quyền. Kiều Công Tiễn đă sai sứ đem của cải sang đút lót cho vua nước Nam Hán để cầu cứu. Nam Hán nhân đó cho quân sang xâm lược nước ta. Ngô Quyền lập tức giết chết Kiều Công Tiễn, chặt đứt chỗ dựa nguy hiểm của quân xâm lăng, đồng thời, đánh trận quyết chiến chiến lược với quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng (cũng vào tháng 12 năm 938), quét sạch kẻ thù ra khỏi bờ cơi.

        Mùa xuân năm Kỉ Hợi (939), Ngô Quyền xưng vương, lập triều nghi, đặt phẩm phục, dựng nền độc lập và tự chủ, đóng đô ở Cổ Loa. Về việc làm sau chiến thắng của Ngô Quyền, sử thần Ngô Sĩ Liên nhận xét:

        Tiền Ngô Vương nổi lên, không chỉ có công thắng trận mà c̣n đặt trăm quan, chế định triều nghi và phẩm phục, có thể nói là có tầm vóc của đấng Đế Vương” (1).

        Năm Giáp Th́n (944), Ngô Quyển mất, hưởng thọ 46 tuổi.

        Không rơ Ngô Quyền có tất cả bao nhiêu người con, nhưng có hai người con trai được sử sách chép tới. Một là Ngô Xương Văn do bà Dương Thị Như Ngọc (con gái của Dương Đ́nh Nghệ) sinh hạ, chưa rơ là vào năm nào. Năm 951, Ngô Xương Văn lên nối ngôi (trước đó, từ năm 944 đến năm 950, ngôi vua bị em vợ của Ngô Quyền là Dương Tam Kha chiếm đoạt), xưng là Nam Tấn Vương. Năm 965, Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn chết khi đi đánh dẹp ở vùng đất thuộc tỉnh Thái B́nh ngày nay. Người con trai thứ hai của Ngô Quyền là Ngô Xương Ngập, Ngô Xương Ngập là anh của Ngô Xương Văn, nhưng khi Dương Tam Kha chiếm ngôi, (thiếu 1 đoạn, bổ sung sau)


        Các con của Ngô Quyền đều không phải là những người có tài cầm quân và trị nước, v́ thế, loạn lạc đă liên tiếp xẩy ra ngay khi họ đang ở ngôi. Sau khi Thiên Sách Vương rồi Nam Tấn Vương lần lượt qua đời, đất nước lâm vào một thời ḱ hỗn chiến ác liệt giữa các thế lực cát cứ, sử gọi đó là thời Loạn mười hai sứ quân. Năm Đinh Măo (967), Đinh Bộ Lĩnh mới dẹp được cuộc hỗn chiến tương tàn này.


        2. NGÔ QUYỀN VỚI TRẬN QUYẾT CHIẾN CHIẾN LƯỢC Ở BẠCH ĐẰNG NĂM MẬU TUẤT (938).


        Vài nét về Nam Hán

        Kẻ bị Ngô Quyền đánh cho đại bại là quân Nam Hán, vậy, Nam Hán là ai? Mưu đồ cụ thể của quân Nam Hán đối với nước ta lúc bấy giờ như thế nào?

        Chính sử của Trung Quốc cho hay, năm Đinh Măo (907), nhà Lương sụp đổ, Trung Quốc lâm vào một thời ḱ loạn lạc, sử gọi là thời Ngũ Đại Thập Quốc (nghĩa là năm đời mười nước). Ngũ Đại gồm: Hậu Lương, Hậu Đường, Hậu Tấn, Hậu Hán và Hậu Chu. C̣n Thập Quốc th́ gồm có:

        - Nước Ngô do Dương Hành Mật lập nên ở vùng An Huy của Trung Quốc ngày nay.

        - Tiền Thục do Vương Kiến lập nên ở vùng Tứ Xuyên của Trung Quốc ngày nay.

        - Ngô Việt do Tiền Cù lập nên ở vùng Chiết Giang của Trung Quốc ngày nay.

        - Nước Sở do Mă Ân lập nên ở vùng Hồ Nam của Trung quốc ngày nay.

        - Nước Mân do Vương Thẩm Tri lập nên ở vùng Phúc Kiến của Trung Quốc ngày nay

        - Nam Hán do Lưu Ẩn lập nên ở vùng Quảng Đông của Trung Quốc ngày nay.

        - Nam B́nh do Cao Bảo Dung lập nên ở vùng Hồ Bắc của Trung Quốc ngày nay.

        - Hậu Thục do Mạnh Tri Tường lập nên, cũng ở vùng Tứ Xuyên của Trung Quốc ngày nay.

        - Nam Đường do Lư Thăng lập nên ở vùng Giang Tô của Trung Quốc ngày nay.

        - Bắc Hán do Lưu Sùng lập nên ở vùng Sơn Tây của Trung Quốc ngày nay.

        Như vậy, trong số mười nước kể trên, Nam Hán là nước có chung đường biên giới với nước ta, qua lại nước ta dù là bằng đường bộ hay đường biển đều thuận tiện. Vua sáng nghiệp của Nam Hán là Lưu Ẩn (cũng tức là Lưu Nghiễm, Lưu Yêm, Lưu Thiệp hay Lưu Cung…) vốn là kẻ kiệt hiệt. Nam Hán có tiềm lực khá mạnh. Tháng 7 năm Canh Dần (930), vua Nam Hán từng sai tướng Lư Khắc Chính (cũng có sách chép là Lương Khắc Chính) đem quân sang xâm lược nước ta. Cuộc kháng chiến do Khúc Thừa Mỹ lănh đạo bị thất bại, nước ta bị quân Nam Hán thống trị từ cuối năm 930 đến cuối năm 931. Tháng 12 năm 931, v́ bị Dương Đ́nh Nghệ đem quân từ Ái Châu (Thanh Hóa) ra tấn công bất ngờ và dồn dập, chúng mới phải tháo chạy vế nước.

        Thời Dương Đ́nh Nghệ đứng đầu chính quyền độc lập và tự chủ (từ cuối năm 931 đến đầu năm 937), Nam Hán cũng từng nuôi tham vọng xâm lăng nước ta, vừa để có thể bành trướng xuống phương Nam, vừa rửa mối nhục thất bại như đă nói ở trên nhưng chúng chưa có cơ hội thực hiện. Cuối năm Mậu Tuất (938) nhân được Kiều Công Tiễn cầu cứu, Nam Hán liền quyết chí sang đánh nước ta lần thứ hai.

        Bấy giờ, Nam Hán không phải là nước lớn, nhưng ta lại là một nước nhỏ, đất đai đại để mới từ vùng Quảng B́nh trở ra mà thôi. Tính chất nguy hiểm của cuộc xâm lăng này không phải chỉ có từ phía quân Nam Hán mà c̣n có cả ở phía lực lượng phản dân hại nước do Kiều Công Tiễn cầm đầu. Vua Nam Hán tự ḿnh soạn thảo kế hoạch, bất chấp mọi lời can ngăn của quan lại dưới quyền. Con trai của vua Nam Hán là Vạn Vương Lưu Hoằng Thao được cử làm tướng tổng chỉ huy quân xâm lăng. Bản thân vua Nam Hán th́ điều thêm quân ra đóng ở Hải Môn (vùng Tây Nam, huyện Bác Bạch, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc ngay nay) để làm thanh viện.

        Quần thần vẫn tiếp tục can ngăn. Vua Nam Hán bèn đến hỏi ư của quan giữ chức Sùng Văn Sứ là Tiêu Ích. Và, Tiêu Ích đă trả lời một cách rất khôn ngoan, vừa không làm phật ḷng vua Nam Hán, vừa có thể giữ yên thân ḿnh. Tiêu Ích nói:

        Nay mưa dầm đă mấy tuần mà đường biển th́ xa xôi và nguy hiểm, trong khi đó, Ngô Quyền lại là người kiệt hiệt, không thể nào khinh suất được. Đại quân của ta phải tiến một cách thận trọng và chắc chắn, tốt nhất, hăy nên dùng người hướng đạo đi trước rồi sau hăy cất quân đi” (2).

        Nhưng vua Nam Hán vẫn không nghe theo lời khuyên của Tiêu Ích. Tháng 12 năm Mậu Tuất (938), quân Nam Hán rầm rộ vượt biển tiến vào nước ta qua ngả sông Bạch Đằng.

        Bạch Đằng là một con sông ngắn nhưng rất rộng và sâu. Sông vốn có tên Nôm là sông Rừng, nhưng v́ sông này thường có sóng bạc nổi lên, nhân đó mới có tên chữ là Bạch Đằng. Cửa sông Bạch Đằng xưa nay đều có tên là cửa Nam Triệu, cũng v́ thế, con sông này c̣n có tên là sông Nam Triệu. Tuy nhiên, cửa Nam Triệu thời Ngô Quyền nằm ở vị trí sâu hơn, vào khoảng ngă ba của sông Cấm và sông Bạch Đằng hiện nay. Sở dĩ có sự khác biệt này là v́ sự vận động địa chất, dẫn đến sư biến đổi địa h́nh của vùng Đông Bắc nước ta trong hơn một ngh́n năm qua. Từ vùng biển Đông Bắc. Bạch Đằng là con sông tiện lợi nhất để thủy quân có thể men theo đó mà tiến sâu vào lănh thổ nước ta.


        Trận Bạch Đằng

        Cuối năm 938, để cứu nguy cho vận nước, Ngô Quyền đă có hai quyết định quan trọng. Một là nghiêm trị Kiều Công Tiễn, kẻ đă giết hại Dương Đ́nh Nghệ và sau đó đă cam tâm đi cầu cứu quân Nam Hán. Giết Kiều Công Tiễn tức là tiêu diệt chỗ dựa của quân xâm lăng. Giết Kiều Công Tiễn tức là để bảo vệ đạo lí và nghĩa khí của dân tộc. Giết Kiều Công Tiễn cũng tức là để tạo ra sự ổn định hậu phương trước khi đại quân xuất trận. Hai là Ngô Quyền đă vạch kế hoạch đánh gục quân Nam Hán xâm lăng. Binh pháp cổ thường nhấn mạnh câu tri bi tri kỉ bách chiến bách thắng (biết người biết ta, trăm trận trăm thắng). Những ghi chép của sử cũ cho thấy Ngô Quyền đă biết rất rơ mưu đồ của quân Nam Hán lúc bấy giờ. Sách Đại Việt sử kí toàn thư (ngoại kỉ, quyển 5, tờ 19-b) chép rằng:

        Ngô Quyền nghe tin Hoằng Thao sắp đến, liền nói với các tướng dưới quyền rằng:

        Hoằng Thao là đứa trẻ khờ dại. Hắn đem quân từ cơi xa đến, lính tráng đều mỏi mệt, đă thế, lại nghe tin Kiều Công Tiễn đă bị giết rồi. Mất kẻ nội ứng, hẳn nhiên là chúng đă bị mất vía từ trước. Ta nay lấy quân khỏe mạnh để đánh quân mỏi mệt, ắt là phải phá được. Nhưng, bọn chúng lợi thế ở chiến thuyền, nếu ta không lo pḥng bị trước th́ chưa biết sẽ ra sao. Nay, nếu ta sai người đem cọc lớn, vạt nhọn và bịt sắt, ngầm đóng sẵn ở cửa biển, rồi nhân khi nước triều lên cao (che khuất băi cọc) mà dụ cho chiến thuyền của chúng tiến vào th́ sau đó ắt sẽ dễ bề chế ngự, quyết không cho chiếc nào chạy thoát
        ”.

        Xưa nay, cửa sông Bạch Đằng đều rất sâu, có chỗ sâu đến 18 mét. Độ sâu ấy, không cho phép đóng cọc theo lối giăng ngang mà chỉ có thể đóng ở hai bên mé sông, nơi thuyền bè thường xuôi ngược. Công việc dựng băi cọc gỗ vạt nhọn và bịt sắt được tiến hành khẩn trương nhưng cũng rất công phu. Hàng ngàn người được huy động đi đốn cây. Hàng trăm thợ được điều đến để bịt sắt vào cọc gỗ. Đông đảo quân sĩ đă tham gia vào việc tạo dựng băi cọc này. Trước khi giao chiến với Hoằng Thao, Ngô Quyền đă nghiên cứu rất kĩ chế độ thủy văn của sông Bạch Đằng và chính phần hiểu biết quan trọng này đă dự phần không nhỏ vào thắng lợi chung.

        Sau khi hoàn tất băi cọc gỗ, Ngô Quyền đă bố trí lực lượng như sau:

        - Đại binh của Ngô Quyền bố trí ở ngay phía sau băi cọc gỗ: tất cả được mai phục sẵn trong những lùm cây mọc đầy ở ven sông.

        - Phía tả ngạn sông Bạch Đằng là đạo quân do Dương Tam Kha (con Dương Đ́nh Nghệ, em vợ của Ngô Quyền) chỉ huy.

        - Phía hữu ngạn là đạo quân do Ngô Xương Ngập (con trai của Ngô Quyền) và tướng Đỗ Cảnh Thạc chỉ huy.

        Vị tướng trẻ có tài bơi lội và rất thông thuộc sông nước Bạch Đằng là Nguyễn Văn Tố được giao nhiệm vụ ra phía trước băi cọc để khiêu chiến.

        Về diễn biến của trận Bạch Đằng, sách Đại Việt sử kí toàn thư (ngoại kỉ, quyển 5, tờ 19-b và tờ 20-a) chép như sau:

        Định xong kế sách rồi, (Ngô Quyền) bèn cho đóng cọc gỗ ở hai bên cửa sông. Khi nước triều lên, (Ngô) Quyền sai người đem thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả thua để dụ địch đuổi theo. Bọn Hoằng Thao quả nhiên tiến nhanh vào. Khi chiến thuyền của chúng đă nằm hết ở trong băi cọc th́ thủy triều cũng vừa rút, khiến cho cọc nhô dần lên. Bấy giờ, (Ngô) Quyền mới tung quân ra, ai nấy cũng đều liều chết để chiến đấu. Nước triều rút quá nhanh, quân Hoằng Thao trở thuyền không kịp nên đều vướng cọc mà lật úp. Lũ giặt rối loạn rồi tan vỡ, quân lính chúng bị chết đuối đến hơn một nửa. (Ngô) Quyền thừa thắng đánh đuổi rất gấp, bắt được Hoằng Thao, đem giết đi. Vua Nam Hán (đóng ở Hải Môn, nghe tin dữ) liền thương khóc, thu nhặt tàn quân (của Hoằng Thao tháo chạy đến) và rút về. Vua Nam Hán cho rằng, tên ḿnh là Lưu Cung thật đáng ghét lắm vậy”.


        Danh thơm c̣n măi với thiên thu

        Trận Bạch Đằng năm 938 là một trong những trận thủy chiến xuất sắc của lịch sử nước nhà. Với chiến thắng này, Ngô Quyền đă đè bẹp hoàn toàn tham vọng bành trướng xuống phương Nam của Nam Hán, khẳng định một cách hiên ngang kỉ nguyên độc lập và tự chủ của nước nhà. Với chiến thắng này, Ngô Quyền thực sự trở thành một anh hùng dân tộc, một thiên tài quân sự của nước nhà. Ngô Quyền đă để lại cho hậu thế những kinh nghiệm vô giá trong tổ chức và chỉ huy thủy chiến. Ông là người đầu tiên dùng băi cọc và cũng là người đầu tiên biết tận dụng thủy triều vào trận mạc. Trận Bạch Đằng năm 938 là một trong những trận mẫu mực của sự hợp đồng tác chiến giữa thủy binh với bộ binh, cũng là một trong những trận mẫu mực của sự kết hợp hài ḥa giữa mai phục với tấn công tiêu diệt. Từ trận Bạch Đằng, tên tuổi và sự nghiệp của Ngô Quyền chói sáng trong sử sách và trong kí ức bất diệt của các thế hệ nhân dân ta. Trong Việt sử tiêu án, Ngô Th́ Sĩ (1726 - 1780) viết:

        Nếu không có trận đại thắng này th́ nhuệ khí của bọn Lưu Nghiễm vẫn c̣n, và cái cơ bị ngoại thuộc lại dần dần nổi lên. Cho nên, trận Bạch Đằng chính là gốc rễ của sự khôi phục quốc thống. Sau này, các đời Đinh, Lê, Lư, Trần... cũng được nhờ ở dư âm của sự oanh liệt ấy. Vơ công hiển hách của Ngô Quyền, thực sự là để tiếng thơm đến muôn đời chứ đâu phải chỉ sáng rỡ trong nhất thời đâu”.

        Sau thất bại thảm hại ở Bạch Đằng, nước Nam Hán vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển thêm một thời gian nữa, nhưng trong suốt thời gian đó, chúng không dám bén mảng đến nước ta. Nhận xét về thực trạng của Nam Hán lúc bấy giờ, sử thần Ngô Sĩ Liên viết:

        Lưu Cung tham đất của người muốn mở rộng bờ cơi, nhưng đất không lấy được mà lại để mất đứa con của ḿnh, đă thế, c̣n gây hại cho dân. Mạnh Tử nói “đem cái ḿnh chẳng yêu mà hại cái ḿnh yêu”, đại để là như thế này chăng?”.


        -------------------

        1. Đại Việt sử kí toàn thư, ngoại kỉ, quyển 5, tờ 21 a-b.
        2. Đại Việt sử kí toàn thư, ngoại kỉ, quyển 5, tờ 19-a
        Vạn Xuân

        Comment


        • #5
          03 - ĐINH BỘ LĨNH (924 - 979)



          “(Đinh) Tiên Hoàng nhờ có tài năng sáng suốt, mưu lược hơn người, dũng cảm nhất đời, đương khi nước Việt ta không có chúa, hùng trương đua nhau cát cứ... một phen cất quân mà khiến cả mười hai sứ quân đều phải hàng phục. Vua mở nước định đô, đổi xưng là Hoàng Đế, chia đặt bách quan và sáu quân, chế độ gần như đă đầy đủ. Có lẽ trời đă v́ nước Việt mà lại sinh đấng thánh triết...”.

          Lê Văn Hưu
          (Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ quyển 1,tờ 2-b và 3-a)


          1. THUỞ THIẾU THỜI

          Đinh Bộ Lĩnh là con của Đinh Công Trứ. Thời Dương Đ́nh Nghệ (931 - 937), Đinh Công Trứ được trao chức Thứ Sử Hoan Châu (1).
          Thời Ngô Quyền (938 - 944), Đinh Công Trứ cũng tiếp tục được trao chức ấy, nhưng chưa được bao lâu th́ mất. Thân mẫu của Đinh Bộ Lĩnh người họ Đàm, c̣n như tên húy của bà là ǵ th́ hiện vẫn chưa rơ.

          Đinh Bộ Lĩnh sinh năm Giáp Thân (924) tại quê cha là động Hoa Lư, châu Đại Hoàng (2), mất năm Kỉ Măo (979), thọ 55 tuổi. Do thân sinh đi làm quan ở xa, cuộc đời của Đinh Bộ Lĩnh gắn bó với thân mẫu nhiều hơn. Sau khi Đinh Công Trứ qua đời, Đinh Bộ Lĩnh cùng thân mẫu dắt díu nhau về dựng nhà và lập nghiệp tại khu vực cạnh đền Sơn Thần động Hon Lư.

          Thuở thiếu thời, Đinh Bộ Lĩnh đă có tính cách khá đặc biệt. Sử cũ viết về thời niên thiếu của Đinh Bộ Lĩnh như sau:

          “Vương (chỉ Đinh Bộ Lĩnh - NKT) lúc nhỏ thường cùng lũ trẻ chăn trâu ở chốn núi rừng vui chơi, được chúng tôn là bậc huynh trưởng. Chúng vẫn thường lấy lễ (đại để như) vua tôi để giúp Vương. Khi vui chơi đùa giỡn, bọn trẻ thường đấu tay làm kiệu để khiêng Vương đi, lại c̣n lấy bông lau giả làm cờ cho đi trước để dẫn đường, chia làm tả hữu hai phía để theo hầu, nghi vệ chẳng khác ǵ Thiên Tử. Lúc rảnh rỗi, lũ trẻ lại giục nhau đi kiếm củi về cho Vương, làm y như thể là nạp thuế vậy. Chiều đến, bà thân mẫu của Vương thấy vậy th́ vui mừng, bèn mổ heo đăi chúng. Các bậc trưởng lăo trong làng đều nói:

          - Đứa trẻ có khí chất và dung nghi phi thường này ắt sẽ trở thành đấng cứu đời, đem lại yên lành cho
          muôn dân. Bọn ta nếu không sớm theo về, để ngày khác hối hận th́ đă muộn.

          Nói rồi, họ thúc giục con em ḿnh theo Vương”
          (3).

          Thời trai trẻ, Đinh Bộ Lĩnh được dồn dập chứng kiến những biến cố lớn lao của lịch sử nước nhà. Đó là thời họ Khúc khôn khéo đặt nền tảng đầu tiên cho kỉ nguyên độc lập và tự chủ. Đó là thời Dương Đ́nh Nghệ và Ngô Quyền liên tiếp đánh bại quân Nam Hán xâm lăng. Đó là thời mà thân sinh của Đinh Bộ Lĩnh từng góp phần vào sự nghiệp chung, làm rạng danh gia tộc. Nhưng, đó cũng là thời đau thương. Sau khi Ngô Quyền qua đời, chính quyền trung ương mau chóng suy yếu, các thế lực cát cứ ở khắp các địa phương lần lượt nổi lên. Đất nước loạn li bởi cuộc hỗn chiến giữa các thế lực cát cứ ấy. Theo quy luật đào thải nghiêm khắc và lạnh lùng, tất cả các thế lực yếu đều mau chóng bị tiêu diệt, các thế lực mạnh th́ tồn tại lâu hơn. Cuối cùng, cả nước c̣n lại 12 thế lực mạnh, sử gọi đó là loạn mười hai sứ quân. Danh sách 12 sứ quân này cụ thể như sau:

          01. Ngô Xương Xí chiếm giữ đất Binh Kiều (4).

          02. Kiều Công Hăn chiếm giữ đất Phong Châu (5) và xưng là Kiều Tam Chế.

          03. Kiều Thuận chiếm giữ đất Hồi Hồ (6) và xưng là Kiều Lệnh Công.

          04. Nguyễn Khoan chiếm giữ đất Tam Đái (7), xưng là Nguyễn Thái B́nh.

          05. Ngô Nhật Khánh chiếm giữ đất Đường Lâm (8), xưng là Ngô Lăm Công.

          06. Đỗ Cảnh Thạc chiếm đất Đỗ Động Giang (9), xưng là Đỗ Cảnh Công.

          07. Lư Khuê chiếm giữ đất Siêu Loại (10) và xưng là Lư Lăng Công.

          08. Lữ Đường (cũng đọc là Lă Đường), chiếm giữ đất Tế Giang (11) và xưng là Lữ Tá Công.

          09. Nguyễn Thủ Tiệp chiếm giữ đất Tiên Du (12), xưng là Nguyễn Lệnh Công

          10. Nguyễn Siêu chiếm giữ đất Phù Liệt (13), xưng là Nguyễn Hữu Công

          11. Phạm Bạch Hổ chiếm giữ đất Đằng Châu (14), xưng là Phạm Pḥng Át.

          12. Trần Lăm chiếm giữ đất Bố Hải Khẩu (15), xưng là Trần Minh Công.

          Loạn mười hai sứ quân đă khiến cho dân t́nh khốn khổ, thế nước suy vi và tạo điều kiện thuận lợi cho giặt ngoại xâm có thể lợi dụng để tràn vào nước ta bất cứ lúc nào. Chưa bao giờ nhu cầu tái lập vào bảo vệ nền thống nhất quốc gia lại trở nên bức thiết như lúc này.


          2. VUNG GƯƠM DẸP LOẠN

          Sứ cũ chép:

          “Bấy giờ, trong cơi không có chúa, Vương (chỉ Đinh Bộ Lĩnh - NKT) nghe tin Trần Minh Công (tức sứ quân Trần Lăm - NKT) là người giỏi nhưng lại không có con nối dơi, bèn đến xin nương nhờ. Trần Minh Công thoáng trông đă biết Vương là bậc có khí chất hơn người, liền nhận làm con và đem hết binh quyền giao phó cho” (16).

          Đoạn ghi chép ngắn ngủi nói trên cho thấy rơ, Đinh Bộ Lĩnh đă bắt đầu sự nghiệp dẹp loạn bằng cách t́m đến để nương nhờ Trần Lăm là một trong những sứ quân mạnh nhất đương thời. Đó là một sự chọn lựa rất thông minh, bởi v́ ngoài những lí do mà sử cũ đă kể, lănh địa của Trần Lăm có một vị trí rất quan trọng đối với cục diện chung. Nắm giữ được lănh địa ấy cũng có nghĩa là nắm được kho lương thực và thực phẩm lớn nhất.

          Dựa vào ưu thế đặc biệt của ḿnh, Đinh Bộ Lĩnh đă lần lượt đánh bại các sứ quân. Đến cuối năm Đinh Măo (967), sự nghiệp dẹp loạn của Đinh Bộ Lĩnh hoàn thành. Sang đầu năm Mậu Th́n (968), ngay sau khi Trần Lăm qua đời, Đinh Bộ Lĩnh đă lên ngôi Hoàng Đế, xưng là Đinh Tiên Hoàng, định đô ở Hoa Lư, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt. Đến năm Canh Ngọ (970), Đinh Tiên Hoàng đặt niên hiệu là Thái B́nh.

          Từ đây, triều Đinh được dựng lên và với tư cách là Hoàng Đế Đinh Bộ Lĩnh đă có những đóng góp không nhỏ vào sự nghiệp kiến thiết quốc gia. Sứ thần Ngô Sĩ Liên nói rằng:

          “Đế vương dấy nghiệp, không có ai là không nhờ ở mệnh trời. Nhưng, thánh nhân không bao giờ cậy có mệnh trời mà không làm hết phận sự của ḿnh. Khi việc lớn đă thành th́ lại càng phải lo nghĩ cách đề pḥng. Sửa sang lễ nhạc, h́nh án và chính sự là để pḥng giữ ḷng người. Đặt nhiều lần cửa và đánh hiệu canh là để pḥng kẻ hung bạo. Ḷng dục không cùng, việc đời vô bờ vô bến, không thể không đề pḥng trước được. Đó là cách nghĩ xa cho đời sau, mưu tính cho con cháu” 17.

          Tuy nhiên, là người xưng Đế đầu tiên của kỉ nguyên độc lập tự chủ và thống nhất, mọi việc mà Đinh Tiên Hoàng đă làm đều chỉ mới có ư nghĩa mở đầu. Một số Nho sĩ đời sau lấy khuôn mẫu chặt chẽ của thời đại họ làm chuẩn để đánh giá, đă có ư chê Đinh Tiên Hoàng sơ sài trong việc trị nước. Những lời chê ấy quả là không sai nhưng thật khó mà nói là đúng.

          Đinh Bộ Lĩnh không phải là danh tướng chống xâm lăng, nhưng, vơ công oanh liệt của ông thực sự đă góp phần rất to lớn vào sự nghiệp giữ nước. Từ đây, độc lập dân tộc và thống nhất quốc gia luôn luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, trở thành hai mặt bản chất nhất, nổi bật nhất của lịch sử nước ta. Thắng lợi của mặt này là tiền đề, là cơ sở thắng lợi của mặt kia và ngược lại.

          Năm 979, Đinh Bộ Lĩnh bị kẻ phản nghịch là Đỗ Thích giết hại. Ông mất khi triều Đinh mới được hơn mười năm, khi vận nước đang bắt đầu lâm nguy bởi mưu đồ bành trướng của nhà Tống ở phương Bắc.



          --------------------------

          1. Nay là vùng Nghệ An.
          2. Châu Đại Hoàng nay là huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh B́nh.
          3. Đại Việt sử lược (quyển 1).
          4. Nay thuộc huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
          5. Nay thuộc huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phú.
          6. Thời Hán, đó là đất Cẩm Khê. Thời Lê, đó là đất huyện Hoa Khê. Nay là đất huyện Sông Thao, tỉnh Vĩnh Phú.
          7. Nay thuộc huyện Vĩnh Lạc, tỉnh Vĩnh Phú.
          8. Nay thuộc huyện Ba V́, tỉnh Hà Tây.
          9. Nay thuộc huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây.
          10. Nay thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Hà Bắc.
          11. Nay thuộc huyện Mỹ Văn, tỉnh Hải Hưng.
          12. Nay thuộc huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc.
          13. Nay thuộc huyện Thanh Tŕ, ngoại thành Hà Nội.
          14. Nay thuộc huyện Kim Thi, tỉnh Hải Hưng.
          15. Nay là vùng thị xă Thái B́nh, tỉnh Thái B́nh.
          16. Đại Việt sử lược (quyển l).
          17. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 1, tờ 6-b và tờ 7-a).
          Vạn Xuân

          Comment


          • #6
            04. LÊ HOÀN (941 – 1005)



            “Vua đánh đâu được đấy: Chém vua Chiêm Thành để rửa mối nhục bị bọn phiên di bắt giữ sứ giả của ḿnh; đánh tan quân của vua nước Tống là người vốn ḍng họ Triệu, mau chóng đập tan mưu đồ của họ. Có thể coi vua là đấng anh hùng nhất đời vậy”.

            Ngô Sĩ Liên
            (Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển l)



            1. ĐẠI LƯỢC VỀ LÍ LỊCH

            Sách Đại Việt sử lược (1) chép rằng Lê Hoàn người Trường Châu (2), nhưng sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 1, tờ 13-a) lại nói Lê Hoàn người Ái Châu (3).

            Sử cũ chép không nhất quán, song, các cuộc khảo sát sau này đều cho kết quả chung, rằng Lê Hoàn người làng Trung Lập, Ái Châu, nay làng này thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

            Các bộ chính sử và dă sử xưa đều chép rằng Lê Hoàn sinh ngày 15 tháng 7 năm Tân Sửu (tức năm 941) tại Ái Châu. Thân sinh của Lê Hoàn là Lê Mịch, thân mẫu người họ Đặng nhưng chưa rơ tên là ǵ. Gia đ́nh Lê Hoàn thuộc tầng lớp nghèo khổ ở Ái Châu, đă thế, cả thân sinh lẫn thân mẫu đều nối nhau qua đời sớm, cho nên, tuổi thơ của Lê Hoàn đầy gian nan, cơ cực. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 1, tờ 14 và 15.) chép rằng:

            “Trước kia, mẹ của vua là Đặng Thị, khi đang có thai bỗng nằm mơ thấy bụng ḿnh nở ra hoa sen và hoa sen ấy kết thành hạt ngay. Đặng Thị lấy chia cho mọi người nhưng ḿnh lại không ăn. Tỉnh dậy (Đặng Thị) lấy làm lạ lắm. Đến khi sinh con thấy con có dáng mạo khác thường, Đặng Thị nói với mọi người rằng:

            - Thằng bé này về sau ắt sẽ làm nên cơ nghiệp lớn, chỉ tiếc là tôi chẳng kịp hưởng lộc mà thôi.

            Được độ vài năm, thân mẫu rồi thân sinh (của Lê Hoàn) đều mất. Khi ấy, có viên quan giữ chức Quan Sát ở Ái Châu người họ Lê (hiện chưa rơ tên), thấy Vua có dáng mạo khác thường, bèn nhận làm con nuôi. Một năm, trời mùa đông rét mướt, Vua phải nằm phục xuống như h́nh cối úp (cho đỡ rét), chẳng dè đêm đến, cả nhà rực ánh sáng lạ bởi có con rồng vàng nằm che trên Vua. Viên quan họ Lê càng lấy làm lạ.

            Khi lớn lên, vua từng giúp việc cho Nam Việt Vương (Đinh) Liễn (con trai trưởng của Đinh Tiên Hoàng - NKT), tỏ ra có tài trí và chí lớn hơn người. (Đinh) Tiên Hoàng khen là người có mưu lược và khỏe mạnh, lúc đầu giao cho cai quản hai ngàn quân, sau thăng dần đến chức Thập Đạo Tướng Quân4, Điện Tiền Chỉ Huy Sứ”.


            Đinh Tiên Hoàng có ba người con trai được sử sách chép tới. Con trưởng là Đinh Liễn, người từng cùng Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn mười hai sứ quân. Tháng năm (nhuận) năm Kỉ Tị (969), Đinh Liễn đă được phong làm Nam Việt Vương. Năm Nhâm Thân (972) Nam Việt Vương Đinh Liễn được cử làm sứ giả sang nhà Tống. Năm Ất Hợi (975) Nam Việt Vương Đinh Liễn được nhà Tống phong làm Khai Phủ Nghi Đồng Tam Ti, hàm Kiểm Hiệu Thánh Sư, tước Giao Chỉ Quận Vương. Tóm lại, việc kế vị trong tương lai của Đinh Liễn đă rất rơ. Nhưng, tháng giêng năm Mậu Dần (978), Đinh Tiên Hoàng v́ quá yêu mến người con út c̣n nhỏ tuổi là Hạng Lang nên đă lập Hạng Lang làm Thái Tử. Việc này khiến cho Đinh Liễn uất ức. Đầu năm Kỉ Măo (979), Đinh Liễn đă giết chết Hạng Lang. Và đến tháng mười năm ấy, th́ cả Đinh Tiên Hoàng lẫn Đinh Liễn đều bị bề tôi nhỏ là Đỗ Thích giết hại.

            Con thứ của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Toàn, do bà Hoàng Hậu Dương Vân Nga sinh hạ vào năm Giáp Tuất (974). Năm Mậu Dần (978), khi Hạng Lang được phong làm Thái Tử th́ Đinh Toàn được phong làm Vệ Vương. Cuối năm 979, khi Đỗ Thích giết hại cả Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn, triều đ́nh bèn tôn Đinh Toàn (lúc này mới 5 tuổi) lên ngôi Hoàng Đế.

            Tháng 7 năm Canh Th́n (980), trước nguy cơ bị quân Tống xâm lăng, triều đ́nh bèn tôn quan Thập Đạo Tướng Quân là Lê Hoàn lên ngôi Hoàng Đế. Đinh Toàn bị giáng làm Vệ Vương như cũ và được Lê Hoàn thương như con đẻ của ḿnh. Năm Tân Sửu (1001), Đinh Toàn mất khi cùng với Lê Hoàn di đánh dẹp ở Cử Long (vùng người Mường, nay thuộc huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa.), hưởng dương 27 tuổi.

            Người con út là Hạng Lang, bị giết khi c̣n quá nhỏ, không để lại chính tích ǵ đáng kể.

            Như vậy là Lê Hoàn được tôn lên ngôi Hoàng Đế trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn của đất nước. Bá quan văn vơ đă tin ở Lê Hoàn và Lê Hoàn cũng đă thực sự xứng đáng với niềm tin lớn lao đó. Từ đây, triều Lê được dựng lên. Để phân biệt với triều do Lê Lợi dựng lên sau này, sử gọi triều Lê mở đầu từ Lê Hoàn là triều Tiền Lê. Ngay sau khi lên ngôi, Lê Hoàn đă lănh đạo cả nước đập tan hoàn toàn cuộc xâm lăng của quân Tống vào năm 981, và ngay năm sau (982) lại trừng trị đích đáng hành vi quấy phá của Chiêm Thành. Khi biên giới mặt Bắc và mặt Nam đều đă được ổn định, Lê Hoàn đă tiến hành xây dựng và củng cố sức mạnh của đất nước. Lê Hoàn ở ngôi 25 năm (980 - 1005) và trong thời gian ở ngôi, đă dùng ba niên hiệu khác nhau:

            - Thiên Phúc (980-988) vốn là niên hiệu cũ của Đinh Toàn.

            - Hưng Thống (989 - 993).

            - Ứng Thiên (994 - 1005).

            Tháng 3 năm Ất Tị (1005), Lê Hoàn mất v́ bệnh, hưởng thọ 65 tuổi. Người đời và cả một số ít sử sách vẫn gọi Lê Hoàn là Lê Đại Hành, nhưng các sử thần lỗi lạc, cũng là các bậc danh Nho thuở xưa th́ không đồng ư như vậy. Bảng Nhăn Lê Văn Hưu (1230 - 1322) nói:

            “Thiên Tử và Hoàng Hậu, khi mới băng, chưa chôn vào sơn lăng th́ gọi là Đại Hành Hoàng Đế hoặc Đại Hành Hoàng Hậu. Đến khi đă táng vào sơn lăng yên ổn đâu đó rồi th́ họp bầy tôi lại để bàn định đức hạnh hay dở mà đặt thụy hiệu, không
            gọi là Đại Hành nữa. Nhưng, Lê Hoàn th́ lấy Đại Hành làm thụy hiệu rồi truyền măi đến nay là v́ sao? ấy là v́ (Lê) Ngọa Triều là đứa con bất tiếu, triều đ́nh lại không có bề tôi Nho học để bàn giúp việc đặt thụy hiệu nên mới đến nỗi như thế” (Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 1, tờ 25-a).


            Lê Hoàn có 12 người con trai, gồm 11 người con ruột và 1 người con nuôi. Tiếc thay, nếu Lê Hoàn là biểu tượng nổi bật
            của tinh hoa lịch sử trong thế kỉ thứ 10, th́ các con trai của ông lại chỉ có đức hạnh rất tầm thường. Đó chính là nguyên do dẫn đến sự cáo chung của triều Tiền Lê vào cuối năm 1009.

            Triều Tiền Lê do Lê Hoàn sáng lập truyền nối được ba đời, kéo dài tổng cộng 29 năm, gồm: Lê Hoàn (980 - 1005), Lê Trung Tông (ở ngôi 3 ngày của tháng 11 năm 1005) và Lê Long Đĩnh tức Lê Ngọa Triều (1005-1009). Tất cả sự nghiệp lớn của
            triều Tiền Lê đều do Lê Hoàn tạo lập nên. Cống hiến của Lê Hoàn trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, tên tuổi của Lê Hoàn sở dĩ trở nên bất diệt với lịch sử, trước hết và chủ yếu là nhờ ở tài thao lược tuyệt vời. Lê Hoàn là một trong những vị danh tướng của nước nhà.


            2. LÊ HOÀN VỚI TRẬN ĐẠI PHÁ QUÂN TỐNG XÂM LĂNG NĂM 981


            Quân Tống xâm lược nước ta

            Năm 960, Triệu Khuông Dận đă thống nhất được phần lớn lănh thổ Trung Quốc và lập ra nhà Tống. Thời Ngũ Đại Thập Quốc của Trung Quốc chấm dứt kể từ đó. Nhà Tống kéo dài trước sau tổng cộng hơn ba trăm năm (960 - 1278). Tuy cơ đồ cũng lắm phen thăng trầm nghiêng ngửa, nhưng chính triều đại này đă hai lần xua quân sang xâm lược nước ta. Lần thứ nhất llà năm 981, bị Lê Hoàn đánh cho đại bại và lần thứ hai là năm 1077, bị Lư Thường Kiệt đánh cho tan tành.

            Khi ở nước ta, nội bộ triều Đinh liên tục khủng hoảng và xung đột, th́ ở Trung Quốc, triều Tống đă trải hai mươi năm xây dựng và củng cố. Tham vọng bành trướng xuống phương Nam ngày càng rơ rệt và mănh liệt hơn. Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 1, tờ 9 a-b) chép về mưu đồ của nhà Tống như sau:

            “Mùa hạ, tháng 6 (năm Canh Th́n, 980 - NKT), quan giữ chức Tri Châu của Châu Ung bên nước Tống là Thái Thường Bác Sĩ Hầu Nhân Bảo, dâng thư tâu lên vua Tống rằng:

            - An Nam Quận vương (chỉ Đinh Tiên Hoàng - NKT) và con của hắn là (Đinh) Liễn đă bị giết, nước ấy sắp đổ, có thể nhân
            cơ hội này mà cho quân sang đánh lấy. Nếu bỏ qua việc mưu tính lúc này, sợ lỡ mất cơ hội. Vậy, xin cho thần được về cửa khuyết để tâu bày trực tiếp chuyện có thể đánh lấy được.

            Vua Tống định sai người theo đường dịch trạm, đến gọi Hầu Nhân Bảo về, nhưng bề tôi là Lư Đa Tốn nói:

            - An Nam hiện đang rối loạn từ bên trong, đó chính là lúc trời khiến phải mất, triều đ́nh ta nên bất ngờ cho quân sang đánh úp, nhanh như người đời vẫn nói là sét đánh không kịp bịt tai. Nay, nếu cứ gọi Hầu Nhân Bảo về bàn định trước th́ mưu này nhất định sẽ bị bại lộ, khiến cho kẻ kia (chỉ nước ta - NKT) biết được rồi dựa vào núi ngăn biển cách mà pḥng bị, th́ cái thế được thua chưa biết sẽ ra sao. Vậy, chi bằng hăy giao cho Hầu Nhân Bảo ngầm đem quân sang, theo lệnh mà lo liệu việc ấy, cho được chọn tướng và đem ba vạn quân Kinh Hồ (quân đội lấy người ở các tỉnh Hồ Nam và Hồ Bắc ngày nay. Thời Tống, đất này gọi là Kinh Lộ và Hồ Lộ (Lộ là đơn vị hành chính địa phương – NKT)) thẳng tiến sang, tạo ra cái thế vạn toàn, chẳng khác ǵ bẻ cành khô hay xô cây gỗ mục, không lo ǵ tốn người hao tên cả.

            Vua Tống cho là phải.

            Mùa thu, tháng bảy (năm Canh Th́n, 980 - NKT), ngày Đinh Mùi (ngày 16 - NKT), nhà Tống lấy Hầu Nhân Bảo làm Giao Châu Lục Lộ Thủy Lộ Chuyển Vận Sứ, Tôn Toàn Hưng làm Lan Lăng Đoàn Luyện Sứ, Hác Thủ Tuấn làm Tất Tác Sứ, Trần Khâm Tộ làm An Bí Khố Sứ, Thôi Lượng làm Ung Châu Lộ Binh Mă Đô Bộ Thự, Lưu Trừng làm Ninh Châu Thứ Sử, Giả Thực làm Quân Khí Khố Sứ, quan giữ chức Cung Phụng Quan Cáp Môn Chi Hậu là Vương Soạn làm Quảng Châu Binh Mă Đô Bộ Thự... Tất cả cùng họp quân và hẹn ngày sang đánh nước ta”.


            Như vậy là, từ quan trấn giữ biên ải như Hầu Nhân Bảo đến quan hầu cận trong triều như Lư Đa Tốn, rồi cả đến vua Tống
            cũng đều quyết chí xâm lược nước ta. Chúng gặp nhau trong âm mưu bất ngờ tấn công ta khi mà nội bộ nước ta đang gặp những bế tắc không nhỏ.


            Lê Hoàn đại phá quân Tống.

            Khi quân Tống chuẩn bị xâm lược nước ta, Lê Hoàn đang là phó Vương, lo việc Nhiếp Chính thay cho nhà vua lúc bấy giờ là Đinh Toàn mới 5 tuổi. Thực tế này khiến cho Định Quốc Công là Nguyễn Bặc, Ngoại Giáp là Đinh Điền và Phạm Hạp nghi ngờ rằng Lê Hoàn sẽ cướp ngôi. Họ hợp mưu dấy binh, quyết giết Lê Hoàn. Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 1, tờ 7-b) chép rằng:

            “Thái, Hậu (chỉ bà Dương Vân Nga - NKT) nghe được tin ấy lo sợ báo với Lê Hoàn rằng:

            - Bọn (Nguyễn) Bặc dấy binh làm loạn, khiến cho cả nước phải kinh hoàng. Nay vua c̣n nhỏ tuổi, chưa thể kham nổi việc trừ nạn, vậy, các ông nên sớm liệu đi, chớ để tai họa về sau.

            Lê Hoàn đáp:

            - Thần ở chức Phó Vương, giữ quyền Nhiếp Chính, dù tai họa sống chết thế nào cũng đều phải đảm đương trách nhiệm.

            Nói rồi, (Lê Hoàn) chỉnh đốn quân ngũ, đánh nhau với (Đinh) Điền và (Nguyễn) Bặc ở Tây Đô5.
            Bọn (Đinh) Điền và (Nguyễn) Bặc thua chạy. Sau, họ lại đem thủy quân ra đánh, nhưng lại bị Lê Hoàn nhân chiều gió thuận mà phóng lửa đốt hết (Đinh) Điền bị chém tại trận c̣n (Nguyễn) Bặc th́ bị bắt đóng cũi đem về kinh sư (chỉ Hoa Lư, Ninh B́nh - NKT). (Lê Hoàn) kể tội (Nguyễn Bặc) như sau:

            - Tiên Đế (chỉ Đinh Tiên Hoàng - NKT) gặp nạn, thần nhân và người trong thiên hạ đều vừa thẹn vừa căm. Người là kẻ bề tôi, vậy mà nhân lúc bối rối lại dấy binh bội nghĩa. Phận làm tôi có đâu lại thế?

            Nói rồi bèn đem (Nguyễn Bặc) chém đầu.

            (Đinh) Điền và (Nguyễn) Bặc đă chết, quân của Phạm Hạp cũng mất hết cả khí thế, tan tác chạy về làng Cát Lợi ở Bắc Giang (nay thuộc Hà Bắc - NKT). (Lê) Hoàn đuổi theo, bắt sống được Phạm Hạp, giải về kinh sư”.


            Khi Lê Hoàn vừa dẹp xong sự phản kháng của Đinh Điền, Nguyễn Bặc và Phạm Hạp th́ quân Tống cũng vừa áp sát biên giới nước ta. T́nh h́nh rất nguy cấp. Sách trên (tờ 9-b và tờ 10-a) chép tiếp:

            “Thái Hậu sai Lê Hoàn chọn dũng sĩ để đi đánh giặc, lại lấy Phạm Cự Lượng người ở Nam Sách Giang (nay thuộc huyện Chí Linh, tỉnh Hải Hưng - NKT) làm đại tướng. Khi triều đ́nh đang họp bàn kế xuất quân, Phạm Cự Lượng cùng các tướng, mặc nguyên áo trận, đi thẳng vào Nội Phủ, nói với mọi người rằng:

            - Thưởng người có công, giết kẻ trái mệnh là phép sáng để làm việc quân. Nay, Chúa thượng c̣n trẻ thơ, chúng ta dẫu có hết sức liều mạng để đánh ngoại xâm rồi lập được chút công lao th́ ai sẽ là người biết cho? Chi bằng trước hăy tôn lập quan Thập Đạo Tướng Quân (chỉ Lê Hoàn - NKT) làm Thiên Tử rồi sau mới xuất quân th́ tốt hơn.

            Quân sĩ nghe vậy liền hô vang: Vạn Tuế!

            Thái Hậu thấy ḷng người quy phục, bèn sai lấy tấm Long Cổn (áo thêu h́nh rồng cuộn, dành riêng cho nhà vua - NKT) khoác lên người Lê Hoàn và mời Lê Hoàn lên ngôi Hoàng Đế”.


            Sự kiện này xảy ra vào tháng 7 năm Canh Th́n (980). Ngay sau khi lên ngôi, Lê Hoàn lập tức bắt tay vào công cuộc kháng chiến chống Tống. Để có thêm thời gian ḥa hoăn hết sức cần thiết cho việc chuẩn bị, Lê Hoàn đă nhân danh Đinh Toàn, gởi thư cho triều đ́nh nhà Tống “xin được làm phiên thần” của nhà Tống, lời lẽ rất mềm dẻo. Nhưng vua Tống không nghe, lập tức gởi tối hậu thư cho Lê Hoàn, bắt phải đầu hàng.

            Và cuộc đối đầu lịch sử giữa quân Tống xâm lăng với quân sĩ nước ta do Lê Hoàn cầm đầu đă diễn ra vào tháng 3 năm Tân Tị (981). Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 1, tờ 14-a) chép về diễn biến của cuộc đối đầu này như sau:

            “Mùa xuân, tháng ba, bọn Hầu Nhân Bảo và Tôn Toàn Hưng đến Lăng Sơn (tên một ḥn đảo, cũng là tên một vùng đất thuộc Quảng Ninh ngày nay. Nhiều sách vở đă nhầm Lăng Sơn ra Lạng Sơn - NKT), Trần Khâm Tộ đến Tây Kết, Lưu Trừng đến sông Bạch Đằng. Vua (đây chỉ Lê Hoàn - NKT) tự làm tướng cầm quân đi đánh giặc. Trước hết, (Vua) sai quân sĩ đóng cọc để ngăn sông. Quân Tống rút lui về sông Chi Lăng (tức sông Thương - NKT). Đến đây, Vua sai quân sĩ giả vờ hàng để dụ Hầu Nhân Bảo, nhân đó, bắt được Hầu Nhân Bảo rồi đem chém. Bọn Trần Khâm Tộ nghe tin thủy quân đă thua trận, cũng vội rút về. Vua đem các tướng tới đánh. (Trần) Khâm Tộ thua to, quân sĩ bị giết đến quá nửa, thây người la liệt đầy đồng. Các tướng giặc như Quách Quân Biện và Triệu Phụng Huân đều bị bắt giải về Hoa Lư. Từ đó, nước nhà mới được yên. Bầy tôi vui mừng, xin dâng tôn hiệu (cho Vua) là Minh Càn Ứng Vận Thần Vũ Thăng B́nh Chí Nhân Quảng Hiếu Hoàng Đế”.

            Tuy chỉ được chuẩn bị trong một thời gian hết sức ngắn ngủi và trong một điều kiện cực ḱ khó khăn, nhưng, với quyết tâm cao độ, với năng lực chỉ huy tuyệt vời, Lê Hoàn đă quét sạch quân Tống bằng một trận kết hợp tài t́nh giữa thủy binh với bộ binh. Trận thắng kiệt xuất này đă khiến cho nhà Tống vừa căm giận, vừa rất kính nể Lê Hoàn. Sau, hai bên giao hảo, vua Tống đă tấn phong cho Lê Hoàn, thế mà nhận chiếu thư, Lê Hoàn không lạy, sứ giả cũng không dám bắt lỗi, Lê Hoàn bảo sứ giả nhà Tống cứ dừng ở biên cương rồi chuyển đạt công văn đến chứ đừng bước vào sâu trong đất ta, chúng cũng đành phải nghe lời. Lê Hoàn từng rửa hận bằng cách thi thoảng lại cho quân sang cướp phá Như Hồng (tên một trấn của Trung Quốc – NKT). Sứ giả của nhà Tống là Lư Nhược Chuyết đến nước ta vào năm Bính Thân (996) có tỏ ư trách cứ việc này, Lê Hoàn liền nói: “Việc cướp bóc trấn Như Hồng là do bọn giặc ở cơi ngoài, chẳng hay Hoàng Đế (chỉ vua Tống - NKT) - có biết rằng đó chẳng phải là quân của Giao Châu hay không. C̣n như nếu Giao Châu (chỉ nước ta - NKT) mà muốn làm phản, th́ đầu tiên sẽ đánh vào Phiên Ngung, thứ đến đánh Mân Việt (cả hai đều ở phía Nam của Trung Quốc ngày nay - NKT), chớ đâu có chịu dừng lại ở trấn Như Hồng mà thôi!”. (6)

            Vua Tống đă phải dồn căm giận lên đầu những viên bại tướng của nhà Tống. Vương Soạn bị giết chết ở Ung Châu, Tôn Toàn Hưng bị chém bêu đầu ở chợ, Lưu Trừng th́ hoảng sợ rồi ốm mà chết.


            Tên tuổi Lê Hoàn trong tâm tưởng của các cây đại bút.


            Với thắng lợi trọn vẹn của ḿnh, Lê Hoàn đă có công giữ vững độc lập và chủ quyền của quốc gia. Tên tuổi của ông được đời đời ghi nhớ, sự nghiệp của ông (được trăm họ tri ơn. Các cây đại bút, cũng là những sử thần lỗi lạc thuở xưa đă trân trọng chép những lời tôn kính Lê Hoàn. Các tác giả của bộ Đại Việt sử kí toàn thư viết: “Vua trừ được bọn gian thần trong nước rồi được tôn lên ngôi, đuổi giặc ngoài để yên dân, khiến cho quốc gia thanh b́nh, Bắc Nam vô sự”. (7)

            Bảng Nhăn Lê Văn Hưu (1230 - 1322) viết:

            “Lê Đại Hành giết Đinh Điền, bắt Nguyễn Bặc rối tóm bọn (Quách) Quân Biện, (Triệu) Phụng Huân dễ như lùa trẻ con, như sai lũ nô lệ, chưa đầy vài năm mà đă định yên được bờ cơi, công đánh dẹp và thắng trận, cho dẫu là nhà Hán hay nhà Đường (tên hai triều đại lớn của Trung Quốc - NKT) cũng không thể hơn được” (8).

            Trong Lịch triều hiến chương loại chí (nhân vật chí), sử gia lỗi lạc thời Nguyễn là Phan Huy Chú (1782 - 1840) đă viết về Lê Hoàn như sau:

            Vua phá Tống, b́nh Chiêm, khiến cho cả Hoa Hạ và man di đều sợ hăi. Trung Quốc đă mấy lần sách phong khen ngợi Vua, khiến cho tiếng tăm của Vua trở nên lừng lẫy. Nói về việc trị nước th́ Nhà vua luôn chăm lo đến những điều cần của dân, dốc ḷng lo cho chính sự, trọng nông nghiệp, cẩn trọng nơi biên cương, quy định pháp chế tuyển dân làm lính, lại c̣n
            đổi chia các trấn… quả là rất cố gắng chăm chỉ
            ”.

            Năm 1981, giới sử học Việt Nam đă long trọng tổ chức hội thảo khoa học và lễ kỉ niệm 1.000 năm ngày Lê Hoàn đại phá quân Tống. Một lần nữa, tên tuổi của Lê Hoàn lại được kính cẩn đề cao, sự nghiệp của Lê Hoàn được hậu thế tưởng nhớ.



            -------------------

            1. Xem bản dịch của Nguyễn Gia Tường. Nguyễn Khắc Thuần hiệu dính và viết lời bạt. Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1993.
            2. Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Tiền biên) chú thích rằng: Trường Châu là đất 4 huyện Văn Dương, Đồng Thái, Trường Sơn và Kỳ Thường thời Nguyễn. Nay, cả bốn huyện này thuộc
            tỉnh Nam Hà và tỉnh Ninh B́nh.
            3. Sách này chỉ chép là Ái Châu chứ không chỉ rơ là ở địa điểm nào của Ái Châu.
            4. Đinh Tiên Hoàng chia nước ra làm mười đạo và dự định sẽ tuyển mộ quân lính như sau: Mỗi đạo gồm 10 quân, mỗi quân gồm 10 lữ, mỗi lữ gồm 10 tốt, mỗi tốt gồm 10 ngũ, mỗi ngũ gồm 10 người. Theo đó th́ quân số sẽ lên tới một triệu người. Tuy nhiên, đó chỉ là lí thuyết, là ước vọng mà thôi. Lê Hoàn được thăng tới chức Thập Đạo Tướng Quân, tức là chức vơ quan cao cấp nhất thời Đinh. Chức này, Lê Hoàn được tấn phong vào năm Tân Mùi (971).
            5. Nguyên bản chú thích: Lê Hoàn người Ái Châu nhưng về sau lên ngôi lại đóng đô ở Hoa Lư, cho nên sử vẫn gọi Ái Châu là Tây Đô.
            6. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 1, tờ 22-b
            7. Bản kỉ, quyển 1, tờ 13-a.
            8. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 1, tờ 14 a-b
            Vạn Xuân

            Comment


            • #7
              05 - PHẠM CỰ LẠNG (? - ?)



              Thời Ngô Quyền (938-944), ở đất Chí Linh (nay thuộc tỉnh Hải Hưng), có người tên là Phạm Chiêm, nổi danh vơ nghệ cao cường và sức mạnh khó ai địch nổi. Phạm Chiêm theo Ngô Quyền đánh quân Nam Hán, được Ngô Quyền tin dùng, bổ làm quan và phong dần lên tới chức Đông Giáp Tướng Quân.

              Con trai của Phạm Chiêm là Phạm Man cũng lừng danh không kém ǵ cha. Ông được con của Ngô Quyền là Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn [1] cho làm quan, và cũng phong dần lên đến chức Tham Chính Đô Đốc.

              Con của Phạm Man có hai người được sử sách chép tới, đó là Phạm Hạp và Phạm Cự Lạng. Phạm Hạp là một trong những vơ tướng, có tài của Đinh Tiên Hoàng, được Đinh Tiên Hoàng phong tới chức Vệ úy. Sinh thời, Phạm Hạp là người cố chấp và cực đoan. Sau khi Đinh Tiên Hoàng mất, ông ngờ Lê Hoàn sẽ lập mưu thoán đoạt, bèn cùng với Đinh Điền và Nguyễn Bặc, nêu danh nghĩa tôn lập con của Đinh Tiên Hoàng là Đinh Toàn để đem quân đánh Lê Hoàn. Việc ấy chẳng những không thành mà rốt cục, ông cùng với Đinh Điền và Nguyễn Bặc đều bị Lê Hoàn giết.

              Em của Phạm Hạp là Phạm Cự Lạng th́ suy tính khác hẳn. Ông công khai đứng về phía Lê Hoàn, và bù lại, ông cũng được Lê Hoàn rất tin cậy.

              Bấy giờ, chính sự nước nhà rất rối ren. Ngay khi Đinh Tiên Hoàng vừa qua đời, nội bộ triều đ́nh đă chia bè kết cánh. Vua mới nối ngôi là Đinh Toàn th́ c̣n quá bé nhỏ [2], chưa thể đủ sức để lo toan bất cứ việc ǵ. Đúng lúc đó, nhà Tống cũng đă thống nhất được Trung Quốc3 và đang nuôi tham vọng bành trướng xuống phương nam. Quan trấn giữ miền biên ải phía Nam của nhà Tống ra sức xúi giục vua Tống nhanh chóng thực hiện tham vọng này.

              “Mùa hạ, tháng 6 (năm Canh Th́n, 980 - NKT), quan giữ chức Tri Ung Châu của nhà Tống là Thái Thường Bác Sĩ Hầu Nhân Bảo, dâng thư tâu với vua Tống rằng:

              - An Nam Quận Vương (chỉ Đinh Tiên Hoàng - NKT ) và con là (Đinh) Liễn đều đă bị giết, nước ấy kể như sắp đổ, cho nên, có thể nhân lúc này đem một cánh quân sang đánh chiến lấy. Nếu bỏ qua, không mưu tính ngay lúc này th́ sợ sẽ lỡ mất cơ hội. Thần xin được đến cửa khuyết để trực tiếp tâu bày rơ thực trạng có thể đánh lấy này.

              Vua Tống sai người chạy trạm đến gọi (Hầu) Nhân Bảo: nhưng (cận thần là) Lư Tốn can rằng:

              - Nội t́nh An Nam rối loạn, đó là lúc trời sắp bắt phải mất, triều đ́nh nên bất ngờ cho quân sang đánh úp, làm đúng như người đời nói “sét đánh không kịp bịt tai”. Nay nếu cho gọi (Hầu) Nhân Bảo về th́ mưu ấy kể như đă bị lộ, kẻ kia nhờ đó mà biết được sẽ dựa núi cao biển sâu mà pḥng bị, khiến cho cái thế được thua chưa rơ ra sao. Chi bằng, hăy giao cho (Hầu) Nhân Bảo ngầm lo việc đưa quân sang, theo lệnh mà liệu, rồi lại chọn tướng đem thêm ba vạn quân Kinh Hồ [4], thăng tiến sang, tạo ra cái thế vạn toàn, (việc sẽ) dễ như bẻ cành khô, như xô cây gỗ mục, không phải tốn một mũi tên.

              Vua Tống cho là phải” [5].

              Tháng 7 năm 980, vua Tống hạ lệnh cho Hầu Nhân Bảo gấp rút chuẩn bị lực lượng sang xâm lược nước ta. Hầu Nhân Bảo được cử làm Giao Châu Thủy Lục Lộ Chuyển Vận Sứ. Một loạt tướng lĩnh khác cũng được trao chức mới, cùng với Hầu Nhân Bảo gấp rút lo việc xâm lược nước ta. Tướng Tôn Toàn Hưng được giao chức Lan Lăng Đoàn Luyện Sứ. Tướng Hác Thủ Tuấn được giao chức Tất Tác Sứ. Tướng Trần Khâm Tộ được giao chức Yên Bí Khố Sứ Tướng Thôi Lượng, nguyên là Tả Giám Môn Tướng Quân, nay được giao chức Ung Châu Lộ Binh Mă Đô Hộ Thự. Tướng Lưu Trừng được giao chức Ninh Châu Thứ Sử. Tướng Giả Thực được giao chức Quân Khí Khố Phó Sứ. Tướng Vương Soạn, nguyên là Cung Phụng Quan Cáp Môn Chi Hậu, nay được giao chức Quảng Châu Binh Mă Đô Hộ Thự...v.v.

              Giặc cố sức tạo ra và giành lấy thế chủ động bất ngờ, nhưng, mọi hành vi của chúng đều không qua khỏi con mắt tinh tường của Lê Hoàn. Lê Hoàn đă kịp thời vạch kế hoạch đối phó một cách hữu hiệu với quân Tống xâm lăng. Người đầu tiên được Lê Hoàn tin cậy cất nhắc và trao phó trọng trách là Phạm Cự Lạng. Sử cũ chép rằng:

              “Khi (triều đ́nh) đang họp bàn kế hoạch xuất quân th́ (Phạm) Cự Lạng cùng các tướng quân khác đều mặc áo trận, đi thẳng vào Nội Phủ và nói với mọi người rằng:

              - Thưởng người có công, trị người có tội là phép sáng của việc quân. Nay Chúa Thượng c̣n trẻ thơ, th́ dẫu chúng ta có chút công lao khi liều chết chống đánh giặc ngoài, cũng không rơ là ai sẽ biết cho. Thế th́ chi bằng, trước hết hăy tôn lập quan Thập Đạo (chỉ Lê Hoàn - NKT) lên làm Thiên Tử rồi sau hăy xuất quân th́ hơn.

              Quân sĩ nghe vậy th́ hô vạn tuế!” [6]

              Nho gia xưa chê hành vi này của Phạm Cự Lạng là “bất trung”, nhưng rơ ràng, đó là hành vi đáng kính. Hành vi đó tỏ rơ, Phạm Cự Lạng đặt lợi ích và vận mệnh sống c̣n của quốc gia lên trên hết. Vấn đề đặt ra cho đất nước lúc ấy không phải là giữ ǵn “giềng mối của nhà Đinh” mà là giữ ǵn độc lập dân tộc. Trong điều kiện cụ thể của lịch sử lúc bấy giờ, ai đủ năng lực và uy tín để chỉ huy cuộc chiến tranh giữ nước th́ người đó xứng đáng làm vua.

              Ngay khi vừa được tôn lên ngôi, Lê Hoàn đă sai Phạm Cự Lạng gấp rút đi chỉnh đốn lực lượng vũ trang, chuẩn bị một cách có hiệu quả cho cuộc đối đầu với quân Tống. Vai tṛ của Phạm Cự Lạng trong giai đoạn chuẩn bị kháng chiến là rất lớn lao. Thắng lợi trọn vẹn của nhân dân ta trong việc đập tan hoàn toàn những đạo quân xâm lăng của nhà Tống vào năm 981 gắn liền với công lao chuẩn bị này.

              Khi quân Tống tràn sang, Phạm Cự Lạng là người chỉ huy lực lượng thủy quân và chính thủy quân do Phạm Cự Lạng chỉ huy đă lập được chiến công xuất sắc nhất. Kế thừa kinh nghiệm của Ngô Quyền, Lê Hoàn đă cho đóng cọc gỗ vạt nhọn xuống sông rồi nhử địch vào khu chướng ngại vật bất ngờ và nguy hiểm để tiêu diệt chúng. Người chỉ huy thực hiện thành công mưu kế này của Lê Hoàn cũng chính là Phạm Cự Lạng. Thủy quân Phạm Cự Lạng đă liên tục tấn công quân Tống khắp vùng ven biển đông bắc [7].

              Các tướng giặc như Trần Khâm Tộ và Lưu Trừng không sao vượt qua nổi sức cản phá quyết liệt của thủy binh Phạm Cự Lạng. Khi chủ tướng của giặc là Hầu Nhân Bảo mắc mưu Lê Hoàn, bị Lê Hoàn bắt giết, th́ bọn Trần Khâm Tộ và Lưu Trừng cũng hốt hoảng chạy trốn. Lê Hoàn cùng Phạm Cự Lạng dốc toàn lực ra truy đuổi. Các tướng giặc như Quách Quân Biện và Triệu Phụng Huân đều bị bắt sống. Quân Tống bị bắt và bị giết không biết bao nhiêu mà kể.

              Sau trận đại bại này, vua Tống nặng lời quở trách. Lưu Trừng sợ đến phát bệnh mà chết, Vương Soạn bị giết, Tôn Toàn Hưng bị chém và bêu đầu ở chợ.

              Sau những chiến công xuất sắc này, Phạm Cự Lạng được Lê Hoàn phong tới hàm Thái úy. Sinh thời, ngoài vũ dũng hơn người, Phạm Cự Lạng c̣n được coi là tấm gương sáng về sự thanh liêm và chính trực. Nhiều triều đại sau đă phong ông làm Thượng Đẳng Thần để thành kính thờ phụng.


              -----------------------------

              1. Nam Tấn Vương Ngô Xương Văn làm vua từ năm 951 đến năm 965. Ngay sau khi lên ngôi, Nam Tấn Vương đă sai người đến đón anh ruột của ḿnh là Ngô Xương Ngập về làm vua. Đó là Thiên Sách Vương. Đây là thời nước ta đồng thời có hai vua.
              2. Đinh Toàn sinh năm 974, lên nối ngôi lúc mới 5 tuổi.
              3. Tống Thái Tổ thống nhất Trung Quốc vào năm 960.
              4. Tên đất đời Tống, tương ứng với hai tỉnh Hồ Nam và Hồ Bắc của Trung Quốc ngày nay.
              5. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 1, tờ 9 a-b).
              6. Đại việt sử kí toàn thư, (Bản kỉ, quyển 1, tờ 9a-b).
              7. Trước đây, do chỗ nhầm lẫn Lăng Sơn (tên một ḥn đảo ở Hạ Long) ra Lạng Sơn, nên nhiều người lấy làm khó hiểu rằng tại sao Lê Hoàn lại sai đóng cọc gỗ... Ở khu núi non hiểm trở. Thủy binh ta lúc này có ngược sông Lục Nam và sông Thương để đánh giặc, nhưng băi cọc gỗ th́ cũng ở khu vực sông Bạch Đằng mà thôi.
              Vạn Xuân

              Comment


              • #8
                Lư Thường Kiệt - I

                06 - LƯ THƯỜNG KIỆT (1019 – 1105)



                “Ông là người giàu mưu lược, có biệt tài làm tướng súy, làm quan trải thờ ba đời vua, phá Tống, b́nh Chiêm, công lao đức vọng ngày một lớn, được vua sủng ái, là người đứng đầu các bậc công hầu vậy”.

                Phan Huy Chú
                (Lịch triều hiến chương loại chí - Nhân vật chí)


                1. Quê hương và cuộc đời


                Đúng như Phan Huy Chú nói, Lư Thường Kiệt là “người đứng đầu các bậc công hầu” của triều Lư. Nhưng, ông lại không phải là người họ Lư chính tông. Hầu hết các tài liệu cổ đều nói rằng Lư Thường Kiệt vốn người họ Ngô, tên húy là Tuấn. Ngô Tuấn người làng An Xá, huyện Quảng Đức. Đất huyện Quảng Đức nay thuộc Hà Nội, làng An Xá nằm ở phía Nam của Hồ Tây. Về sau, do việc mở rộng đê Cơ Xá (tức đê sông Hồng), làng An Xá dời đến băi Cơ Xá. Băi này, sau v́ dân đến lập nghiệp đông, lập một xă mới, đó là xă Phúc Xá. Gia đ́nh Ngô Tuấn ở trong thôn Bắc Biên của xă này. Thôn Bắc Biên xưa, nay là xă Ngọc Thụy, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Tuy nhiên, đó chỉ là nơi sinh và là đất sống thuở hàn vi của Ngô Tuấn mà thôi. Sau này, khi đă có danh vọng lớn trong triều, ông dời nhà về phường Thái Ḥa (nay thuộc nội thành Hà Nội).

                Ngô Tuấn tự là Thường Kiệt, sau v́ có công, được vua sủng ái nên được ban quốc tính (tức được lấy theo họ của nhà vua), do đó, người đời vẫn quen gọi Ngô Tuấn theo cách ghép giữa quốc tính với tên tự là Lư Thường Kiệt. Sử cũ cũng chép theo cách này, v́ vậy, hậu thế phần lớn chỉ biết đến tên gọi phổ biến là Lư Thường Kiệt, ít ai biết đến họ và tên thật của ông là Ngô Tuấn.

                Lư Thường Kiệt sinh năm Kỉ Mùi (1019), tức là năm Thuận Thiên thứ 10, đời vua Lư Thái Tổ (1010 - 1028). Sử cũ chép rằng, lúc c̣n trai trẻ, ông là người có vẻ mặt “tươi đẹp lạ thường”, cho nên, năm 23 tuổi, được tuyển làm Hoàng Môn Chi Hậu, tức là một chức hoạn quan nhỏ ở trong triều. Nhưng cũng từ đây, Lư Thường Kiệt bắt đầu một quá tŕnh lâu dài và liên tục, tỏ cho thiên hạ thấy rằng, ông không phải chỉ có vẻ mặt “tươi đẹp lạ thường” mà c̣n có cốt cách và tài năng phi thường.

                Lư Thường Kiệt làm quan trải thờ ba đời vua là Lư Thái Tông (1028 - 1054), Lư Thánh Tông (1054 - 1072) và Lư Nhân Tông (1072 - 1127). Từ một chức hoạn quan nhỏ, Lư Thường Kiệt được thăng dần đến chức Phụ Quốc Thái Phó, Dao Thụ Chư Trấn Tiết Độ, Đồng Trung Thư Môn Hạ, Thượng Trụ Quốc, hà Thái Úy, tước Khai Quốc Công và được nhận làm Thiên Tử Nghĩa Đệ (em kết nghĩa của Thiên Tử).

                Sinh thời, Lư Thường Kiệt có ba cống hiến lớn. Một là không ngừng nêu cao tấm gương sáng ngời về tinh thần đoàn kết v́ nghĩa cả, không ngừng nêu cao phẩm giá trung quân ái quốc tốt đẹp của bậc đại thần khi vận nước lâm nguy cũng như khi non sông được thái b́nh. Hai là, góp phần đắc lực cùng vua và triều đ́nh trong sự nghiệp xây dựng đất nước, đặc biệt là góp phần củng cố sức mạnh của guồng máy nhà nước đương thời. Ba là, vạch kế hoạch chiến lược và trực tiếp chỉ huy những trận đánh lừng danh nhất của thế kỉ XI, đập tan hoàn toàn mưu đồ xâm lăng nguy hiểm và xảo quyệt của quân Tống, bảo vệ vững chắc nền độc lập của nước nhà. Trong khoảng thời gian chừng hơn một chục năm sau khi Lư Thánh Tông qua đời (1069), Lư Thường Kiệt thực sự là linh hồn của đất nước, là người chịu trách nhiệm lớn nhất trong sự nghiệp điều khiển vận mệnh quốc gia. Ở một chừng mực nào đó, cũng có thể nói rằng, Lư Thường Kiệt gần như là vua của nước nhà trong giai đoạn khó khăn nhất của đất nước ở thế kỉ XI.

                Về mặt văn hóa, Lư Thường Kiệt cũng đă có những đóng góp to lớn. Ông đă để lại cho đời một số áng văn thơ, trong đó, nổi bật nhất là bài tứ tuyệt không đề, được hậu thế chọn bốn chữ đầu trong câu đầu làm đề để dễ truyền tụng, đó là bốn chữ Nam quốc sơn hà. Nam quốc sơn hà là một trong những áng thiên cổ hùng văn, có giá trị như bản tuyên ngôn độc lập lần thứ nhất của nước nhà.

                Lư Thường Kiệt qua đời vào tháng sáu năm Ất Dậu (1105) thọ 86 tuổi. Điều đáng nói là trước khi qua đời một năm (năm 1104, tức là năm đă 85 tuổi), Lư Thường Kiệt vẫn c̣n là tướng tổng chỉ huy quân đội, đă đánh và đánh thắng một trận rất lớn ở phía Nam đất nước.

                Năm 1126 (tức là 23 năm sau khi Lư Thường Kiệt qua đời) nhà sư Thích Pháp Bảo có soạn bài Ngưỡng Sơn Linh Xứng tự bi minh (bài minh, khắc trên bia, đặt ở chùa Linh Xứng, núi Ngưỡng Sơn), trong đó có đoạn:

                Việt hữu Lư công,
                Cổ nhân chuẩn thức.
                Mục quận kư minh,
                Chưởng sự tất khắc.
                Danh dương hàm hạ,
                Thanh chấn hà vực.


                Đoạn này đại để có nghĩa là:

                Nước Việt có người họ Lư,
                Theo đúng phép của người xưa.
                Đă cầm quân là tất thắng lợi,
                Đă trị nước th́ dân được yên.
                Danh lẫy lừng thiên hạ,
                Tiếng vang khắp xa gần.


                Đền thờ Lư Thường Kiệt được lập nên rất nhiều nơi trong khắp đất nước ta. Và ngày nay, không ít những ngôi đền này vẫn c̣n được lưu giữ.


                --- c̣n tiếp ---
                Vạn Xuân

                Comment


                • #9
                  Lư Thường Kiệt - II

                  LƯ THƯỜNG KIỆT (tt)




                  2. Vận nước lâm nguy


                  Vào khoảng giữa thế kỉ thứ XI, bởi những cuồng vọng của nhà Tống, một lần nữa, vận nước lại lâm nguy.

                  Triều Lư và Đại Việt chỉ có thể tồn tại và phát triển khi giành được toàn thắng trong cuộc chiến đấu chống quân Tống xâm lăng.

                  Bấy giờ ở trên đất Trung Quốc, triều Tống điêu đứng bởi một loạt những mâu thuẫn và xung đột khá gay gắt. Trước hết là về mặt đối ngoại, uy danh của nhà Tống càng ngày càng bị suy giảm mạnh mẽ, đặc biệt là đối với hai nước Đại Liêu và Tây Hạ ở phía Bắc của nhà Tống.

                  Liêu (hay Đại Liêu) là quốc gia của người Khiết Đan, thành lập trong thời Ngũ Đại Thập Quốc của Trung Quốc. Lúc đầu, nhà Tống đánh giá rất thấp tiềm lực của Đại Liêu, nhưng đến khi đánh giá đúng th́ đă quá muộn. Nhà Tống từng hai phen đem quân đánh vào Đại Liêu (năm 979 và năm 986) nhưng cả hai phen đều bị đại bại. Năm 1004, đến lượt Đại Liêu chủ động đem quân tấn công nhà Tống. Quân Đại Liêu đă tiến đến sát kinh đô của nhà Tống và buộc nhà Tống phải kí hàng ước, nạp cho Đại Liêu mỗi năm 200.000 tấm lụa và 100.000 lạng bạc. Năm 1042, Đại Liêu bắt nhà Tống phải nạp thêm lụa và bạc nhiều hơn trước nữa. Đỉnh cao nhất là sự kiện năm 1075. Năm đó, Đại Liêu bắt nhà Tống phải cắt dâng 700 dặm đất.

                  Tây Hạ là quốc gia của người Đảng Hạng, nằm ở phía Tây Bắc Trung Quốc. Quốc gia này thành lập năm 1032. Khi mới thành lập, Tây Hạ tuy bề ngoài th́ tỏ ra thần phục nhà Tống nhưng bên trong th́ tích cực lo chuẩn bị lực lượng để tranh hùng với nhà Tống. Đến giữa thế kỉ XI, nhà Tống phải công nhận Tây Hạ là một nước hoàn toàn độc lập chứ không phải là phiên bang của nhà Tống nữa. Và, sau nhiều lần đụng độ, nhà Tống cũng buộc phải kí hàng ước với Tây Hạ, nhục nhă không kém ǵ với Đại Liêu. Theo đó, mỗi năm nhà Tống phải nạp cho Tây Hạ 72.000 lạng bạc, 153.000 tấm lụa và 3.000 cân trà. Những năm 1068 và 1085, nhà Tống đă đem quân đi đánh Tây Hạ, cốt để rửa nhục, nhưng rốt cục lại bị thua và bị Tây Hạ tiêu diệt mất đến sáu chục vạn quân.


                  Những cuộc xung đột triền miên với Đại Liêu và Tây Hạ đă khiến cho tiềm lực của nhà Tống ngày một yếu hẳn đi. Trong khi đó triều đ́nh nhà Tống c̣n phải đối phó với không ít những khó khăn khác. Trước hết, một bộ phận khá lớn của triều đ́nh nhà Tống vẫn ôm nỗi hận thất bại ở nước ta năm 981. Năm đó, dù quyết ồ ạt tấn công một cách bất ngờ, quân Tống xâm lăng vẫn bị Lê Hoàn đánh cho tan tành. Khi thất bại trong việc rửa nhục ở mặt Bắc, không ít quan lại của triều Tống chủ trương phải rửa nhục ở nước ta. Ngoài ra, triều Tống c̣n phải đối phó với một loạt những vấn đề phức tạp khác, như: sự chia bè kết cánh trong đội ngũ giai cấp thống trị, những cuộc nổi dậy đấu tranh của nhân dân Trung Quốc đương thời... v.v.

                  Thực tế cho thấy rằng, cần có một nhà cải cách đủ uy tín và đủ năng lực để đưa nhà Tống thoát khỏi những bế tắc trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Và, nhà cải cách đó cũng đă xuất hiện: Vương An Thạch.

                  Vương An Thạch là một trong những bậc đại danh Nho của Trung Quốc đời Tống. Ông cũng là một trong số không nhiều những nhà cải cách táo bạo và có tầm vóc lớn của Trung Quốc lúc bấy giờ. Từ thời trị v́ của Tống Nhân Tông (1023 - 1064), Vương An Thạch đă liên tiếp dâng thư xin cải cách. Đến thời Tống Anh Tông (1064 - 1067), Vương An Thạch được trao chức Tể Tướng. Từ đây, những ư tưởng cải cách mạnh mẽ của ông được nhanh chóng thực hiện bởi cơ sở quyền lực mà ông được nắm giữ. Vương An Thạch đă cho thi hành một loạt những cải cách, mang những tên gọi như: Thanh miêu, Miễn dịch, Thị dịch, Quân du, Bảo giáp, Bảo mă... Sử gọi chung tất cả những cải cách ấy là Tân pháp Vương An Thạch.

                  Tư tưởng chủ đạo trong quan hệ bang giao của Tân pháp Vương An Thạch là trở lại thực hiện chiến lược Tiền Nam hậu Bắc (phương Nam trước, phương Bắc sau) vốn có từ thời nhà Tần và dồn mâu thuẫn từ bên trong ra bên ngoài, gây hấn ở bên ngoài để tập trung sự chú ư của dư luận ở bên trong. Tư tưởng chủ đạo đó đă đặt nền tảng cho kế hoạch chuẩn bị xâm lăng nguy hiểm và xảo quyệt của nhà Tống đối với nước ta.

                  Về mặt quân sự, nhà Tống chủ trương huy động một lực lượng mạnh, đủ để áp đảo Đại Việt, và lực lượng đó phải được làm quen trước với chiến trường Đại Việt. Chưa từng có mặt ở nước ta, hẳn nhiên là chúng không thể trực tiếp làm quen với địa h́nh cũng như đối thủ chủ yếu là quân đội nhà Lư. Để khắc phục t́nh trạng này, nhà Tống cho lập ba căn cứ quân sự lớn ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm.

                  Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm đều nằm ờ phía Nam Trung Quốc, sát với biên giới phía Bắc của nước ta. Nơi đây, địa h́nh và thời tiết nói chung là không khác biệt quá nhiều so với miền Bắc nước ta. Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm sẽ là ba căn cứ xuất phát, cũng là ba địa điểm tập kết lợi hại của quân Tống. Lương thực và khí giới được tích trữ đầy đủ ở đây. Từ ba căn cứ này, quân Tống thường xuyên tổ chức những trận đánh thăm ḍ vào nước ta. T́nh h́nh biên giới mặt Bắc trở nên rất căng thẳng.

                  Về mặt chính trị, nhà Tống chủ trương t́m đủ mọi cách để phá vỡ khối đoàn kết của nhân dân ta. Chúng dồn sức vào việc thực hiện hai mục tiêu chủ yếu. Một là mua chuộc để lôi kéo các vị tù trưởng ở biên giới, ḥng thông qua đó để mua chuộc và lôi kéo đồng bào các dân tộc ít người. Đây là âm mưu phá từ ngoài phá vào. Hai là lợi dụng những vết rạn nứt trong khối đoàn kết của quư tộc và tướng lĩnh cao cấp. Đây là âm mưu phá từ trong phá ra.

                  Bấy giờ, khối đoàn kết của quư tộc và tướng lĩnh cao cấp trong triều Lư cũng có nhiều vấn đề rất đáng quan tâm. Mối hiềm khích giữa một bên là phe của bà Thái Hậu Thượng Dương và một bên là phe của bà Thái Phi Ỷ Lan ngày một trở nên trầm trọng. Năm 1073, bà Thái Hậu Thượng Dương cùng 76 thị nữ của bà bị bức tử, quan Thái Sư là Lư Đạo Thành bị buộc phải rời kinh thành Thăng Long ra trấn trị ở tận Nghệ An... v. v.

                  Về mặt ngoại giao, nhà Tống t́m đủ mọi cách để bao vây và cô lập nước ta. Sứ giả của chúng liên tiếp đến với các vương quốc ở chung quanh ta, ngày đêm tính kế chia rẽ và xúi giục họ phối hợp hành động với quân Tống. Và, nhà Tống đă thực sự thành công ở Chiêm Thành. Vua Chiêm Thành lúc bấy giờ là Chế Củ không ngừng cho quân quấy phá. Đến đây, cả biên giới mặt Bắc lẫn biên giới mặt Nam đều trở nên căng thẳng. Đại Việt bị dồn ép bởi hai gọng ḱm quân sự đến từ hai phía Bắc và Nam.



                  --- c̣n tiếp ---
                  Vạn Xuân

                  Comment


                  • #10
                    Lư Thường Kiệt - III

                    LƯ THƯỜNG KIỆT (tt)




                    3. Đất nước bừng bừng khí thế chuẩn bị chống xâm lăng


                    Điều may mắn cho đất nước là lúc bấy giờ, triều Lư đă sớm nhận ra những cuồng vọng của nhà Tống đối với nước ta. Hai nhân vật có công lớn nhất trong việc phát hiện mưu đồ của kẻ thù và chủ động tiến hành các biện pháp chuẩn bị đối phó hữu hiệu là vua Lư Thánh Tông và Lư Thường Kiệt.

                    Vua Lư Thánh Tông tên thật là Lư Nhật Tôn, con của vua Lư Thái Tông (1028 - 1054). Nhà vua sinh ngày 25 tháng 2 năm Quư Hợi (1023) tại kinh thành Thăng Long, được lập làm Thái Tử ngày 6 tháng 5 năm Mậu Th́n (1028), được nối ngôi ngày 01 tháng 10 năm Giáp Ngọ (1054) và ở ngôi cho đến năm Nhâm Tí (1072), thọ 49 tuổi.

                    Tuy nhiên, v́ vua Lư Thánh Tông qua đời khi công cuộc chuẩn bị đối phó đang dang dở, vua nối nghiệp là Lư Nhân Tông (1072 - 1127) lúc này đang c̣n tuổi ấu thơ, cho nên, trọng trách lớn đều chủ yếu là do Lư Thường Kiệt đảm nhận. Ở một chừng mực nhất định nào đó, chúng ta cũng có thể nói rằng, Lư Thường Kiệt chính là linh hồn của sự nghiệp bảo vệ độc lập trong giai đoạn lịch sử cụ thể này. Lư Thường Kiệt đă để lại cho lịch sử một trong những điển h́nh vô giá về kinh nghiệm chuẩn bị ứng phó.

                    Về chính trị, Lư Thường Kiệt chủ trương nhanh chóng khôi phục và củng cố khối đoàn kết. Trước hết, ông đă nêu gương cảm động về việc hàn gắn những vết rạn nứt trong nội bộ quư tộc và tướng lĩnh cao cấp.

                    Như trên đă nói, sau khi Lư Thánh Tông qua đời, cuộc xung đột giữa phe của bà Thái Hậu Thượng Dương và phe của bà Thái Phi Ỷ Lan đă gây nên những tác hại không nhỏ. Nhà Tống đă nh́n thấy và đang lăm le lợi dụng cuộc xung đột này. Trước t́nh thế nguy hiểm đó, Lư Thường Kiệt đă mời Lư Đạo Thành về kinh đô giữ chức vụ cũ, c̣n ḿnh th́ chỉ trông coi việc chỉ huy quân đội mà thôi. Bà Thái Hậu Thượng Dương th́ đă mất, bà Thái Phi Ỷ Lan sau đó chẳng bao lâu th́ đi tu theo Phật Giáo (bà tu tại gia, nhà Phật gọi phụ nữ tu tại gia là Ưu-bà-di), hiềm khích trong nội bộ quư tộc và tướng lĩnh cao cấp được xóa bỏ. Điều kiện tốt đẹp để củng cố khối đoàn kết rộng lớn của toàn dân đă được mở ra.

                    Đối với đồng bào các dân tộc ít người, triều Lư đă tiến hành nhiều biện pháp lôi kéo khác nhau. Nói theo cách nói hiện đại, khu vực trọng tâm để triều Lư tiến hành các biện pháp này là vùng tương ứng với Tây Bắc và Việt Bắc của nước ta hiện nay.

                    Từ năm 1042, H́nh thư, bộ luật thành văn đầu tiên đă được biên soạn. Thời ḱ cai trị bằng luật pháp đă bắt đầu mở ra. Tuy nhiên, triều Lư vẫn cho phép đồng bào các dân tộc ít người được xét xử tội nhân theo phong tục và tập quán riêng của họ chứ không nhất thiết phải hoàn toàn theo đúng luật định của triều đ́nh.

                    Các vị tù trưởng được triều đ́nh ban cho nhiều đặc quyền đặc lợi được phong hàm tước cao.
                    Triều đ́nh và hoàng tộc cũng không ngần ngại gả công chúa cho các vị tù trưởng. Mối liên hệ cộng đồng quốc gia v́ thế mà nhanh chóng được tăng cường và củng cố. Âm mưu phá hoại của quân Tống dần dần bị đẩy lùi.

                    Về quân sự, triều Lư đă có ba chủ trương lớn, vừa tích cực và táo bạo, vừa ḷng lại hiệu quả thiết thực rất cao. Và, người góp công chủ yếu trong việc vạch ra cũng như trong chỉ huy thực hiện thắng lợi những chủ trương này cũng chính là Lư Thường Kiệt. Chủ trương thứ nhất là tấn công vào Chiêm Thành, phá vỡ một mảng trong kế hoạch lợi dụng Chiêm Thành của nhà Tống, v́ chỉ khi nào biên giới phía Nam thực sự được yên ổn và nguy cơ bị tấn công từ mặt Nam không c̣n nữa, th́ Đại Việt mới có thể vững vàng đối phó với quân Tống hùng mạnh ở mặt Bắc.

                    Năm 1069, quân đội Đại Việt do vua Lư Thánh Tông và đại tướng Lư Thường Kiệt chỉ huy đă ồ ạt đánh vào Chiêm Thành. Quân Đại Việt đă tiến đến tận biên giới Chiêm Thành với Chân Lạp và chính Lư Thường Kiệt là người đă có công bắt sống được vua Chiêm Thành lúc bấy giờ là Chế Cụ (Rudravarman ). Vua Chiêm buộc phải cắt dâng cho Đại Việt ba châu Địa Lư, Ma Linh và Bố Chính (vùng tương ứng với toàn bộ tỉnh Quảng B́nh và phía bắc tỉnh Quảng Trị ngày nay). Sau trận đại thắng này, biên giới mặt Nam được yên ổn trong một thời gian khá dài.

                    Chủ trương thứ hai của triều Lư là táo bạo tấn công vào Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm, tiêu diệt một bộ phận quan trọng trong tiềm năng xâm lăng của nhà Tống. Bấy giờ, vua Lư Thánh Tông đă qua đời, người hoạch định kế sách lại cũng kiêm cả việc trực tiếp chỉ huy chính là Lư Thường Kiệt. Lư Thường Kiệt đă để lại câu nói bất hủ trước khi thực hiện cuộc tấn công bất ngờ và táo bạo này: “Ngồi yên đợi giặc không bằng trước hăy đem quân ra phá thế mạnh của giặc”.

                    Cuối năm 1075, quân đội Đại Việt do Lư Thường Kiệt làm tổng chỉ huy đă tiến thẳng vào đất Trung Quốc. Hai vấn đề lớn đặt ra cho cuộc tấn công này là làm sao để tạo ra được danh nghĩa hành quân thuận lợi nhất, tránh được sự phản ứng từ phía nhân dân Trung Quốc, và làm sao để có thể bảo đảm đánh nhanh, thắng nhanh, nhằm tránh được những diễn biến bất lợi của t́nh h́nh.

                    Với Phạt Tống lộ bố văn (bài văn nói rơ lí do đánh Tống), Lư Thường Kiệt đă nhanh chóng giành được sự đồng t́nh của nhân dân Trung Quốc. Đây là điều hoàn toàn bất ngờ đối với nhà Tống. Sau 42 ngày đêm liên tục chiến đấu một cách thông minh và ngoan cường, quân đội Đại Việt đă san bằng ba căn cứ quân sự lớn của nhà Tống ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm. Tướng chỉ huy quân Tống ở Châu Ung là Tô Giám đă phải xô 36 người nhà của ḿnh vào lửa rồi sau đó đến lượt Tô Giám cùng nhảy vào lửa để tự tử.

                    Chủ trương thứ ba của triều Lư là nhanh chóng xây dựng chiến tuyến sông Cầu, sẵn sàng đón đánh quân Tống xâm lăng trong bất cứ t́nh huống nào. Một lần nữa, Lư Thường Kiệt vừa là người vạch kế hoạch, lại cũng vừa là người trực tiếp chỉ huy thực hiện một cách xuất sắc.

                    Chiến tuyến được đắp ở phía nam sông Cầu và sông Cầu - con sông chặn ngang tất cả các ngả đường bộ từ Quảng Tây của Trung Quốc vào Thăng Long – được lợi dụng như một chiến hào tự nhiên rất khó có thể vượt qua. Chiến tuyến được đắp dọc theo khúc sông từ Đa Phúc đến Phả Lại, dài ngót 100 cây số. Khúc này của sông Cầu c̣n có tên gọi khác là sông Như Nguyệt. Chiến tuyến này v́ thế mà cũng gọi là chiến tuyến Như Nguyệt.

                    Đây là chiến tuyến lớn đầu tiên trong lịch sử chống xâm lăng của nước ta. Đấy cũng là công tŕnh quân sự lớn, thể hiện quyết tâm lớn, niềm tự tin lớn và bản lĩnh chiến đấu vững vàng của quân dân Đại Việt. Và, đây cũng đồng thời là chứng tích hùng hồn về tài năng quân sự của Lư Thường Kiệt.

                    Sau khi đắp xong chiến tuyến, Lư Thường Kiệt lập tức điều động quân sĩ đến đóng giữ ở những vị trí chiến lược. Từ đây, quân dân Đại Việt đă hoàn toàn ở trong tư thế sẵn sàng. Nói khác hơn, khả năng thắng lợi của cuộc chiến tranh vệ quốc đă thể hiện một cách rất rơ ràng ngay trong quá tŕnh chuẩn bị vừa khẩn trương và nghiêm túc, vừa quyết tâm và sáng tạo.



                    --- c̣n tiếp ---
                    Vạn Xuân

                    Comment


                    • #11
                      Lư Thường Kiệt - IV

                      LƯ THƯỜNG KIỆT (tt)




                      4. Lư Thường Kiệt với trận quyết chiến chiến lược Như Nguyệt (mùa xuân năm 1077).


                      Tuy mưu đồ lợi dụng Chiêm Thành đă bị đập tan và tuy phần tiềm lực xâm lăng chuẩn bị công phu ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm cũng đă bị triệt hạ, nhưng nhà Tống vẫn quyết chí đánh nước ta. Nhà Tống sai Quách Quỳ là một vơ quan cao cấp, người từng dày dạn trận mạc trong cuộc chiến tranh với Tây Hạ, làm tổng chỉ huy quân xâm lăng. Phó tướng của Quách Quỳ là Triệu Tiết, cũng là một trong những người từng trải trong các trận đánh với Tây Hạ. Vua Tống Thần Tông giao cho Quách Quỳ và Triệu Tiết 100.000 bộ binh tinh nhuệ, 10.000 ngựa chiến cùng 200.000 dân phu. Ngoài ra, nhà Tống c̣n cho thêm một đạo thủy binh nhỏ, tiến vào nước ta qua ngả vịnh Hạ Long, nhằm hiệp đồng ứng phó với bộ binh. Vua Tống cẩn thận dặn ḍ Quách Quỳ và Triệu Tiết rằng, đây là cuộc tấn công mà bốn phương sẽ nh́n vào, cho nên, nếu như không thu được toàn thắng th́ sẽ rất bất lợi cho nhà Tống.

                      Cuối năm 1076, bộ binh và kị binh của nhà Tống từ Châu Ung, thủy binh của nhà Tống từ Châu Khâm, cùng xuất phát và ồ ạt tiến vào nước ta. Cuộc chiến đấu chống quân Tống trên lănh thổ nước ta bắt đầu.

                      Trước đó, quân đội Đại Việt đă sẵn sàng đóng giữ ở những vị trí chiến lược quan trọng nhất. Lư Thường Kiệt sắp đặt cụ thể như sau:

                      - Thủy binh Đại Việt được chia làm hai bộ phận. Bộ phận chính do hai vị Hoàng Tử là Hoằng Chân và Chiêu Văn chỉ huy, gồm trên 400 chiến thuyền và trên 20.000 quân, đóng ở Vạn Xuân là cực đông của chiến tuyến, nơi có thể dễ dàng phối hợp với bộ binh dọc theo chiến tuyến. Bộ phận thứ hai do tướng Lư Kế Nguyên chỉ huy, chốt giữ ở vùng cửa sông Bạch Đằng, sẵn sàng ứng chiến với đạo thuỷ binh qua quân Tống.

                      - Bộ binh Đại Việt cũng được chia làm hai bộ phận. Bộ phân thứ nhất đóng rải rác dọc theo chiến tuyến, gồm nhiều binh trại khác nhau, mỗi binh trại trấn giữ một vị trí xung yếu của chiến tuyến. Bộ phận thứ hai là đại binh do đích thân Lư Thường Kiệt cầm đầu, đóng ở khu vực Yên Phụ - một địa điểm nằm ở phía nam chiến tuyến và cách chiến tuyến khoảng 5 cây số. Từ địa điểm này, Lư Thường Kiệt có thể dễ dàng theo dơi và đối phó một cách linh hoạt với mọi t́nh h́nh diễn ra dọc chiến tuyến.

                      Nhiều nhà sử học có uy tín của nước ta đoán định rằng toàn bộ thủy binh và bộ binh của triều Lư bố trí dọc theo chiến tuyến sông Cầu có thể đông tới khoảng 60.000 người [1]. Ngoài quân chủ lực của triều đ́nh, các đội dân binh cũng được huy động vào cuộc chiến đấu này.

                      Ngày 8 tháng 1 năm 1077, đại quân của nhà Tống do Quách Quỳ chỉ huy bắt đầu vượt cửa ải Lạng Sơn để tiến vào nước ta. Dọc đường hành quân của giặc từ Lạng Sơn đến bờ bắc sông Cầu, triều Lư chỉ bố trí những đội quân nhỏ, liên tiếp tổ chức những trận đánh chặn để cản bước tiến của chúng. Ngày 18 tháng 1 năm 1077, quân Tống tiến đến bờ bắc sông Cầu. Chúng lúng túng v́ trước mặt là sông Cầu và bên kia bờ sông Cầu là cả một chiến tuyến rất kiên cố. Bấy giờ, thủy binh của giặc bị Lư Kế Nguyên chặn đánh liên tiếp 10 trận liền ở vùng duyên hải Đông Bắc, khiến cho không thể nào tiến sâu vào để hỗ trợ cho bộ binh và kỵ binh giặc vượt sông, cho nên, Quách Quỳ và Triệu Tiết đành phải hạ trại ở bờ bắc sông Cầu để tính kế.

                      Thuộc tướng của Quách Quỳ và Triệu Tiết là Miêu Lư xin bắc cầu phao để vượt sông. Quách Quỳ và Triệu Tiết chấp thuận, đồng thời, giao cho tướng Vương Tiến chỉ huy việc bắc cầu phao, c̣n Miêu Lư th́ dẫn khoảng 2.000 quân, bất ngờ mở cuộc tấn công đột phá đầu tiên vào chiến tuyến sông Cầu.

                      Cuộc đột phá bất ngờ của Miêu Lư quả là rất nguy hiểm. Miêu Lư đă chọc thủng được một đoạn của chiến tuyến sông Cầu và tiến gấp xuống phía nam. Một số ít các trại binh của ta đóng dọc theo chiến tuyến bị nao núng. Vấn đề thiết yếu lúc này là phải nhanh chóng chặt đứt cầu phao của giặc, nhanh chóng hàn đoạn chiến tuyến đă bị giặc chọc thủng. Nhưng, công việc thiết yếu này chỉ có thể kịp thời hoàn tất, chừng nào niềm tin vào thắng lợi của quân sĩ được củng cố và nâng cao. Trong t́nh thế hiểm nghèo này, Lư Thường Kiệt đă xuất hiện như một thiên tài về nghệ thuật động viên binh sĩ.

                      Ông đă viết bài Nam quốc sơn hà và bí mật sai người vào đền thờ Trương Hống và Trương Hát [2] đọc to lên trong đêm tối, khiến cho quân sĩ ngỡ rằng đó là lời của thần nhân sông núi, cho nên, đă liều ḿnh chiến đấu đập tan hoàn toàn đạo quân hung hăn của Miêu Lư. Chiến tuyến được củng cố, cầu phao của giặc bị chặt đứt, sĩ khí của quân đội Đại Việt bừng lên mạnh mẽ. Nam quốc sơn hà quả là một kiệt tác, cho dẫu là nh́n từ bất cứ góc độ nào:

                      Nam quốc sơn hà Nam đế cư,

                      Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.

                      Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,

                      Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.



                      (Sông núi nước Nam, Nam đế ở,

                      Rành rành ghi rơ ở sách trời

                      Cớ sao lũ giặc dám xâm phạm,

                      Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời)



                      Được tin thất bại này, Quách Quỳ tức giận trút mọi tội lỗi cho Miêu Lư và định xử tử viên tướng mà hắn cho là kiêu ngạo này. Tuy nhiên, cũng nhờ thất bại của Miêu Lư mà Quách Quỳ và Triệu Tiết không thể coi thường khả năng đề kháng của quân ta.

                      Sau thất bại của Miêu Lư, chờ đợi măi vẫn không thấy thủy quân đến để chở quân vượt sông, Quách Quỳ và Triệu Tiết bèn hạ lệnh đóng bè để cho quân tràn sang bờ nam sông Cầu. Bè không phải là một phương tiện vận chuyển tốt, cho nên, chính quyết định của Quách Quỳ và Triệu Tiết đă tạo điều kiện cho quân đội của Lư Thường Kiệt ứng phó một cách rất ung dung. Bấy giờ, mỗi chuyến bè chỉ chở được tối đa là 500 quân sĩ mà thời gian vận chuyển lại rất lâu, do vậy, chuyến sau chưa kịp sang th́ binh sĩ qua chuyến trước đă bị tiêu diệt hết. Quách Quỳ và Triệu Tiết đành phải hạ lệnh đ́nh chỉ kế hoạch dùng bè để vượt sông.

                      Quân Tống buộc phải đóng lại ở bờ bắc sông Cầu. Chúng chia làm hai khối lớn. Khối thứ nhất do đích thân Quách Quỳ cầm đầu. Khối thứ hai do Triệu Tiết cầm đầu. Hai khối cùng án binh bất động, quyết chờ thủy binh tới. Quách Quỳ đă buộc phải ra lệnh. “Bây giờ, ai bàn tới tấn công sẽ bị chém đầu” [3].

                      Mùa xuân dần dần trôi qua. Ở bờ bắc sông Cầu, quân Tống càng ngày càng lún sâu vào thế bị động và lúng túng, khủng hoảng. Chúng muốn vượt sông Cầu nhưng không sao vượt được Chúng chờ thủy binh nhưng thủy binh lại bị chặn đứng ở vùng duyên hải Đông Bắc. Chúng muốn đánh một trận quyết định với quân đội Đại Việt nhưng quân đội Đại Việt đă khôn khéo trấn giữ ở bờ nam, chưa vội xuất đầu lộ diện. Trong khi đó, khí hậu cuối xuân dần dần trở nên nóng bức, bệnh dịch bắt đầu hoành hành, đồng thời, lương thực của kẻ thù cũng đă bắt đầu cạn. Kẻ thù nham hiểm bàn tính với nhau rằng: “Nhử người tới đất ḿnh lợi hơn ḿnh tới đất người. Vậy, nên giả cách không pḥng bị, chúng nó (chỉ quân ta - T.G.) ắt tới đánh” [4]. Tướng giặc quả là rất thông minh. Chỉ tiếc cho chúng là danh tướng Lư Thường Kiệt c̣n thông minh hơn mà thôi.

                      Đúng vào lúc quân đội nhà Tống đang bị dồn vào t́nh thế khốn quẫn nhất, Lư Thường Kiệt hạ lệnh tấn công. Đó là một ngày cuối xuân năm 1077. Trước hết, hai vị Hoàng Tử là Hoàng Chân và Chiêu Văn dùng đoàn chiến thuyền 400 chiếc, bất ngờ đánh mạnh vào khu vực đóng quân của Quách Quỳ. Hoằng Chân và Chiêu Văn vừa đánh vừa phô trương thanh thế, cốt thu hút toàn bộ sự chú ư của quân xâm lăng. Quách Quỳ và Triệu Tiết rất hí hửng, v́ chúng muốn vượt sông để t́m quân chủ lực của triều Lư nhưng không sao vượt được, chúng muốn có một trận giao tranh để khích lệ tinh thần tướng sĩ nhưng không sao có được, vậy mà giờ đây, trước mắt chúng, ngay trên bờ bắc sông Cầu là đất chúng đang đóng quân, bỗng dưng quân đội triều Lư lại xuất hiên. Một trận ác chiến đă diễn ra. Và, trong trận ác chiến này, hai vị Hoàng Tử là Hoằng Chân và Chiêu Văn đều anh dũng hi sinh. Nhưng, đúng lúc Quách Quỳ và Triệu Tiết dồn hết sự chú ư vào cánh quân của Hoằng Chân và Chiêu Văn. th́ đại quân của triều Lư do đích thân Lư Thường Kiệt chỉ huy đă bất ngờ vượt bến đ̣ Như Nguyệt [5], đánh ồ ạt vào khu vực đóng quân của Triệu Tiết [6].

                      Đại bộ phận quân Tống ở đây đă bị tiêu diệt. Chỉ trong ṿng một đêm, t́nh thế đă xoay chuyển hoàn toàn Quách Quỳ và Triệu Tiết vội vă ra lệnh rút quân tháo chạy về Trung Quốc.

                      Như Nguyệt là trận quyết định số phận của quân Tống xâm lăng Như Nguyệt cũng là một trong những trận quyết chiến chiến lược tuyệt vời của lịch sử dân tộc. Chỉ huy thắng lợi trận đánh có tầm vóc rất lớn này, Lư Thường Kiệt thực sự là một thiên tài. Từ đây, tên tuổi và sự nghiệp của Lư Thường Kiệt măi măi tỏa sáng trong sử sách và trong niềm tự tôn dân tộc mănh liệt của các thế hệ nhân dân ta.

                      Ngay khi đang thắng lợi dồn dập, Lư Thường Kiệt vẫn tỏ rơ là người tỉnh táo và có bản lĩnh cao cường một cách ḱ lạ. Sử cũ của ta và của Trung Quốc đều chép rằng, đúng lúc Quách Quỳ và Triệu Tiết đang hoảng loạn tháo chạy, quân sĩ khủng khiếp dày xéo lên nhau, th́ bỗng dưng Lư Thường Kiệt lại dâng thư... xin hàng! Thực ra, đó chỉ là một đ̣n tấn công đặc biệt, nhằm thiết thực chuẩn bị cho việc tái lập mối quan hệ bang giao hữu hảo, tránh họa binh đao lâu dài cho cả hai dân tộc. Về sau, hai triết gia nổi tiếng của Trung Quốc thời Tống là Tŕnh Di và Tŕnh Hạo đă có lời b́nh rất hài hước nhưng cũng rất chí lí rằng: “May được lời giặc nói nhũn, liền nhân đó mà xin giảng ḥa!” [7]

                      Với cuộc phiêu lưu này quân xâm lăng chẳng những không cứu văn nỗi t́nh h́nh khó khăn trong nước, không vớt vát được cái gọi là “uy danh thiên triều” mà c̣n phải tiêu hao một khoản kinh phí khổng lổ. Tất cả, nếu quy ra vàng th́ tổng chi phí lên tới 5.190.000 lạng!

                      Cũng với cuộc phiêu lưu này, non tám vạn trong tổng số mười vạn quân tinh nhuệ của nhà Tống đă bị thiệt mạng ở nước ta, non tám vạn trong tổng số hai mươi vạn dân phu của nhà Tống bị giết. Nếu tính cả quân số của nhà Tống bị tiêu diệt ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm, tổng số quân Tống bị giết lên tới khoảng ba chục vạn.

                      Với vơ công đại phá quân Tống, Lư Thường Kiệt đă đóng góp cho kho tàng nghệ thuật chống xâm lăng của dân tộc ta những kinh nghiệm vô giá.

                      + Một là phải luôn luôn chủ động pḥng ngự một cách tích cực. Trong một số trường hợp cụ thế, cách pḥng ngự tốt nhất, chính là phản công.

                      + Hai là phải tận dụng yếu tố địa lợi trong chiến tranh. Chiến tuyến sông Cầu thật sự là một sáng tạo rất độc đáo của Lư Thường Kiệt. Ở đây, thiên tạo (sông Cầu) và nhân tạo (chiến tuyến ở bờ nam) được kết hợp hài ḥa với nhau, tạo ra chỗ dựa vững chắc khi pḥng ngự và bàn đạp thuận tiện khi phản công.

                      + Ba là phải triệt để phát huy vai tṛ của nhân tố tinh thần trong chiến tranh. Nếu biết sử dụng đúng lúc, nhân tố này sẽ lập tức tạo ra sức mạnh vật chất to lớn đến độ khó có thể tính trước được.

                      + Bốn là phải biết tạo ra sự hợp đồng tác chiến nhịp nhàng và sắc bén giữa các lực lượng, các binh chủng khác nhau. Đại tướng Vơ Nguyên Giáp đă có lời nhận định rất sâu sắc rằng: “Như vậy là lúc đó đă xuất hiện sự phối hợp chiến đấu của đại quân với các lực lượng ở địa phương, tạo nên thế chiến lược đánh địch cả trước mặt và sau lưng. H́nh thái phối hợp chiến đấu này thật là một nét độc đáo về nghệ thuật quân sự của dân tộc nhỏ để chống lại chiến tranh xâm lược của quân thù mạnh” [8].

                      + Năm là phải biết tỉnh táo và chuẩn bị một cách thông minh cho việc thiết lập mối quan hệ bang giao ngay khi quân dân ta đă và đang thắng lớn.



                      ________________________________


                      1. Nhiều tác giả - Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc - Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội, 1976, trang 47.
                      2. Trương Hống (cũng có tài liệu chép là Trương Khiếu) và Trương Hát là hai anh em. Theo truyền thuyết, cả hai đều là tướng của Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục). Đền thờ của hai anh em này được Nam Tấn Vương (con Ngô Quyền dựng lên ở sông Như Nguyệt, xưa cho là rất linh thiêng, hương khói đời đời không dứt.
                      3. Dẫn lại của Hoàng Xuân Hăn trong Lư Thường Kiệt, sông Nhị xuất bản. Hà Nội, 1950, trang 289.
                      4. Dẫn lại của các tác giả Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc. Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội, 1976. trang 64.
                      5. Tên một trong những bến đ̣ nổi tiếng của sông Cầu. Xin xem thêm sơ đồ kèm theo.
                      6. Ở phía bắc bến đ̣ Như Nguyệt, nay là khu vực thôn Mai Thượng, xă Mai Đinh, huyện Hiệp Ḥa, tỉnh Hà Bắc.
                      7. Dẫn lại của các tác giả Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc. Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân. Hà Nội, 1976, trang 74.
                      8. Vơ Nguyên Giáp – Vũ trang quần chúng cách mạng xây dựng quân đội nhân dân. Nhà Xuất bản Quân đội Nhân dân, Hà Nội, 1972, trang 70.
                      Vạn Xuân

                      Comment


                      • #12
                        07 - TÔNG ĐẢN (? -?)




                        Ta đánh nhau với Trung Hoa nhiều phen. Xưa th́ có (Lư) Nam Đế trở về trước, gần th́ có Ngô Tiên Chúa đánh trận Bạch Đằng, Lê Đại Hành đánh trận Lăng Sơn, Trần Nhân Tông đánh đuổi được Toa-Đô, Thoát-Hoan v.v. Đó là niềm hănh diện của nước ta, nhưng tất cả do giặc tự dấn thân đến, ta bất đắc dĩ mà phải ứng chiến đấy thôi. C̣n như nói đường đường chính chính đem quân vào nước người, đến không ai địch nổi, về không ai dám đuổi theo th́ phải kể đến đệ nhất vơ công là trận đánh vào Châu Ung, Châu Liêm. Từ đây, nước Tàu không dám coi thường nước ta, cho nên, mọi cống phẩm cho đến thư từ họ không dám chê trách v́ chỉ sợ sinh ra hiềm khích lôi thôi”.

                        Ngô Th́ Sĩ
                        (Việt sử tiêu án)


                        Danh tướng có công lớn trong trận tấn công vào Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm cuối năm 1075, đầu năm 1076 là Tông Đản. Tuy nhiên, người đời vẫn quen gọi là Tôn Đản. Lí do chính yếu có lẽ là v́ lệ kị húy thời Nguyễn. Vua thứ ba của triều Nguyễn (Thiệu Trị: 1841 - 1847) tên thật là Nguyễn Phúc Miên Tông, cho nên, tất cả những nhân vật lịch sử trước đó có tên hoặc hiệu hay tự là Tông đều phải đổi thành Tôn.

                        Tông Đản là một trong những tù trưởng nổi tiếng, người dân tộc Tày. Ông sống cùng thời với Lư Thường Kiệt, nhưng cho đến nay, chúng ta vẫn chưa rơ năm sinh, năm mất cũng như quê quán cụ thể của ông.

                        Cuối năm 1075, thực hiện chủ trương tiên phát chế nhân (chủ động xuất quân ra trước để không chế mọi hoạt động của đối phương), đại binh của triều Lư do Lư Thường Kiệt cầm đầu đă tràn sang Trung Quốc, tiêu diệt ba căn cứ quân sự nguy hiểm của nhà Tống ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm. Đây là cuộc tấn công hết sức táo bạo, do đó, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến những nguy hại lớn đối với vận mệnh quốc gia. Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm lại ở cách biệt nhau, cho nên vai tṛ độc lập chỉ huy tác chiến của các tướng lĩnh trong trận này là rất quan trọng. Và, Lư Thường Kiệt đă tin cậy mà trao phó nhiệm vu tiêu diệt căn cứ Chân Ung cho Tông Đản, c̣n đánh vào Châu Khâm và Châu Liêm th́ do đích thân Lư Thường Kiệt đảm trách.

                        Trong ba căn cứ nói trên, Châu Ung ở cách xa biên giới Đại Việt hơn cả. Châu Ung có thành tŕ kiên cố, quân số đông, lương thực dồi dào, vũ khí đầy đủ. Nếu không nắm vững nghệ thuật đánh thành th́ rất dễ có khả năng bị sa lầy ở Châu Ung, mà sa lầy ở Châu Ung th́ t́nh h́nh sẽ chuyển biến theo chiều hướng hết sức bất lợi cho Đại Việt.

                        Tông Đản đă hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của ḿnh, xứng đáng với sự tin cậy ủy thác của chủ tướng là Lư Thường Kiệt và của quân dân Đại Việt lúc bấy giờ. Sử liệu về Tông Đản chưa cho phép dựng lại toàn bộ sự nghiệp lớn của ông, bởi vậy, chúng tôi chỉ xin trích giới thiệu ở đây vài ghi chép của bộ Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 3):

                        “Từ khi lên nắm quyền (Tể Tướng), Vương An Thạch thường có ư lập công ở ngoài biên giới nhà Tống. Quan giữ chức Tri Châu của Châu Ung là Tiêu Chú đón biết ư đó của (Vương) An Thạch, liền dâng thư nói rằng, Giao Châu (chỉ nước ta - NKT) tuy đă giữ đúng lệ triều cống nhưng thực ra th́ vẫn ăn ở hai ḷng, nay nếu bỏ lỡ, không đánh chiếm lấy th́ sau này chắc chắn sẽ phải nặng mối lo. Vua nhà Tống tin lời, bèn xuống chiếu cho Tiêu Chú đứng ra chuẩn bị sắp đặt việc này. Tiêu Chú lấy làm khó. May sao lúc đó có viên Độ Chi Phán Quan là Trầm Khởi dâng thư nói rằng, chẳng có lẽ nào nào không lấy được Giao Châu, cho nên, nhà Tống mới cho Trầm Khởi làm Tri Châu của Quế Châu (vùng gần với biên giới phía Bắc của nước ta - NKT). Khi đi, Trầm Khởi nhận lănh ư của (Vương) An Thạch, cho nên, hắn thường quấy rối nước ta. Sau, Trầm Khởi (mắc tội nên) bị băi chức, Lưu Di được cử đến thay. Hắn biên chép hết hộ tịch của dân ở các khe động, sắm sửa thuyền chiến, mưu sang lấn cướp nước ta. Nhà Tống ra lệnh nghiêm cấm các châu, huyện không được mua bán, trao đổi với ta. Vua ta đưa thư (kháng nghị) sang nhà Tống th́ Lưu Di lại đem d́m hết các thư ấy đi, v́ thế, vua ta giận lắm, sai Lư Thường Kiệt và Tông Đản (nguyên bản chép là Tôn Đản, từ dây, xin sửa là Tông Đản - NKT) thống lĩnh hơn mười vạn quân, chia đường sang đánh nhà Tống. Lư Thường Kiệt dẫn quân đến Châu Khâm và Châu Liêm, đánh phá được. Quân Tống bị giết trên tám ngàn tên. Tông Đản đem quân đi đánh Châu Ung. Quan Đô Giám của Quảng Tây (Trung Quốc - NKT) là Trương Thủ Tiết nghe tin, vội đem quân đến cứu, nhưng đội quân này bị (Lư) Thường Kiệt đón đánh tan tành ở cửa ải Côn Luân (Trung Quốc - NKT), Trương Thủ Tiết bị chém tại trận” (Tờ 35)

                        “Tông Đản vây Châu Ung hơn bốn mươi ngày đêm. Quan giữ chức Tri Châu của Châu Ung là Tô Giám cứ đóng cửa thành để cố thủ. (Tông Đản) sai quan quân xếp từng bao đất sát theo chân thành để tạo ra những bậc thang mà leo lên. Thành liền bị hạ. Tô Giám bắt ba mươi sáu người nhà của hắn chết trước rồi đem xác vùi xuống hố. Xong, hắn nhảy vào lửa mà tự tử. Giặc trong thành cảm phục Tô Giám nên không chịu đầu hàng. Quan quân (của Tông Đản) giết và bắt sống hơn năm vạn tám ngàn người. Nếu cộng với số bị giết ở Châu Khâm và Châu Liêm th́ tất cả phải tới mười vạn. Lư Thường Kiệt cùng chư tướng bắt tù binh ở ba châu dẫn về. Việc này đến tai vua Tống. Vua Tống truy tặng Tô Giám là Phụng Quốc Tiết Độ Sứ” (Tờ 37).

                        Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 3, tờ 9-a) cho biết thêm rằng, ngoài chức được truy tặng nói trên, vua Tống c̣n ban cho Tô Giám tên thụy là Trung Dũng. Về sự kiện này, sử gia lỗi lạc thế kỉ XV là Ngô Sĩ Liên nói:

                        “Nhà Tống ban cho Tô Giám tên thụy là Trung Dũng, như thế cũng đủ để ngầm nêu sự trung dũng của Lư Thường Kiệt vậy” [1]

                        Phát triển ư của Ngô Sĩ Liên, chúng ta cũng có thể nói tiếp rằng, khen Lư Thường Kiệt trung dũng cũng tức là gián tiếp khen Tông Đản trung dũng vậy. Lư Thường Kiệt và Tông Đản, cả hai đều đúng là anh hùng tương ngộ, họ gắn bó với nhau, cùng nhau làm nên sự nghiệp phi thường ở thế kỉ thứ XI.


                        ___________________________________

                        1. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 3, tờ 9-a).
                        Vạn Xuân

                        Comment


                        • #13
                          08 - HOẰNG CHÂN, CHIÊU VĂN VÀ LƯ KẾ NGUYÊN




                          Sử cũ viết về Hoằng Chân, Chiêu Văn và Lư Kế Nguyên quá ít ỏi. Đại Việt sử lược [1] cho biết Hoằng Chân và Chiêu Văn đều là Hoàng Tử của vua Lư Thái Tông (1028 - 1054) nhưng không nói rơ thứ bậc anh em, c̣n Lư Kế Nguyên th́ hiện vẫn chưa t́m được gốc tích. Nhưng, kết quả nghiên cứu của nhiều nhà sử học hiện đại lại cho thấy rằng, Hoằng Chân, Chiêu Văn và Lư Kế Nguyên đều thực sự là những vị danh tướng. Lư Thường Kiệt sở dĩ là Lư Thường Kiệt, bởi quanh ông, sát cánh đắc lực với ông c̣n có rất nhiều vị dũng tướng tài ba, đặc biệt có Hoằng Chân, Chiêu Văn và Lư Kế Nguyên.


                          Đầu năm 1076, ngay sau khi đại phá quân Tống ở Châu Ung, Châu Khâm và Châu Liêm trở về, Lư Thường Kiệt đă lập tức bố trí lực lượng quân đội ở những vị trí hiểm yếu nhất, sẵn sàng đón đánh quân Tống, nếu chúng dám liều lĩnh tràn sang. Toàn bộ lực lượng bộ binh do Lư Thường Kiệt trực tiếp chỉ huy, nhưng tất cả thủy binh đều do Hoằng Chân, Chiêu Văn và Lư Kế Nguyên cầm đầu [2]. Bấy giờ, thủy binh được bố trí cụ thể như sau:

                          Đại bộ phận tập trung ở Vạn Xuân, tức là ở khu vực cực đông của chiến tuyến sông Cầu. “Vạn Xuân là một vị trí chiến lược trọng yếu ở vào đầu mối của tất cả các đường thủy vùng đông-bắc. Từ Vạn Xuân, thủy binh ta có thể vượt sông Lục Nam, sông Thương, sông Cầu tiến sâu vào địa bàn vùng đông-bắc, có thể xuôi sông Bạch Dằng, sông Thái B́nh ra biển, có thể theo sông Đuống về Thăng Long” [3]. Ở đây có khoảng 400 chiến thuyền và hơn 20.000 quân, tất cả đặt dưới sự chỉ huy của Hoằng Chân và Chiêu Văn.

                          - Một bộ phận thủy binh khác do Lư Kế Nguyên chỉ huy, tiến ra đóng giữ ở vùng duyên hải đông-bắc, sẵn sàng đánh trả đạo thủy binh của nhà Tống. Quân số và phương tiện chiến đấu của bộ phận này cụ thể ra sao, hiện chúng ta vẫn chưa rơ, chỉ biết là nhỏ hơn so với bộ phận thủy binh do Hoằng Chân và Chiêu Văn chỉ huy, nhưng lại đủ lớn để có thể chủ động tổ chức những trận đánh quyết liệt với đạo thủy binh của giặc.

                          Ngày 8-1-1077, bộ binh giặc vượt ải Nam Quan để tiến vào lănh thổ nước ta. Ngày 18-1-1077, giặc đă áp sát vùng bờ bắc sông Cầu và tại đây, cuộc tấn công của chúng bị chặn đứng. Quân Tống không sao vượt nổi chiến tuyến sông Cầu. Mọi mưu toan và cố gắng của chúng đều bị đánh bại.

                          Ở bờ bắc sông Cầu, quân Tống đành phải chia làm hai khối lớn, lập trại đóng giữ để chờ thủy binh. Khối thứ nhất do phó tướng Triệu Tiết cầm đầu, đóng ở bờ bắc bến Như Nguyệt [4]. Khối thứ hai do chánh tướng Quách Quỳ chỉ huy, đóng cách Triệu Tiết khoảng 15 cây số về phía đông. Chúng nôn nóng chờ đợi đạo thủy binh, v́ chỉ khi nào có thêm thủy binh, chúng mới có thể tiến hành vượt sông Cầu một cách thuận lợi. Nhưng, thủy binh của chúng lại không sao có thể đến được.

                          Tại miền duyên hải đông bắc, tướng Lư Kế Nguyên đă lập công lớn. Ông đă chỉ huy thủy binh, chặn đứng giặc ở Vĩnh An, kế hoạch cấp tốc hành quân để hỗ trợ cho bộ binh của chúng bị thất bại. Từ Vĩnh An, giặc điên cuồng mở đường máu để tiến vào châu thổ nước ta, nhưng, cả mười trận liều lĩnh đều bị đánh bại cả mười. Toàn bộ thủy binh giặc buộc phải cụm lại ở cửa sông Đông Kênh. Khi bộ binh nóng ḷng mong tin thủy binh th́ thủy binh bị bao vây và cũng nóng ḷng mong tin bộ binh.

                          Chiến công của Lư Kế Nguyên có ư nghĩa rất to lớn đối với thắng lợi chung của toàn bộ cuộc kháng chiến chống Tống. Việc chặn đứng và vô hiệu hóa lực lượng thủy binh giặc ở Vĩnh An đă khiến cho mưu đồ chung của Quách Quỳ và Triệu Tiết bị sụp đổ. Từ đây, đại binh của nhà Tống lâm vào thế bế tắc và khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng. Kế hoạch vượt sông Cầu không sao thực hiện được. Những mục tiêu lớn đặt ra cho cuộc viễn chinh cũng không sao có thể thực hiện được. Trong lúc đó, lương ăn của giặc ngày một cạn, khí hậu nóng bức ngày một đến gần, bệnh dịch cũng bắt đầu xuất hiện. Đúng vào lúc quân Tống ở vào thế khủng hoảng, khốn quẫn như vậy th́ Lư Thường Kiệt hạ lệnh phản công. Trận quyết chiến chiến lược Như Nguyệt bắt đầu.

                          Người mở đầu cho trận đánh lịch sử này chính là Hoằng Chân và Chiêu Văn. Từ Vạn Xuân: Hoằng Chân và Chiêu Văn đă bất ngờ cho quân ngược sông Cầu, ồ ạt tấn công vào doanh trại của Quách Quỳ. Thủy binh của ta vừa đánh vừa phô trương thanh thế, cốt tập trung sự chú ư của giặc. Sau cơn hốt hoảng, Quách Quỳ dốc toàn lực để đánh trả. Khối quân của Triệu Tiết cũng vội vă dồn về để trợ chiến. Giặc rất hí hửng, bởi chúng muốn vượt sông Cầu để t́m diệt quân chủ lực của ta, nhưng không sao vượt được th́ giờ đây, chính quân chủ lực của ta đă xuất hiện ngay ở bờ bắc sông Cầu. Một trận ác chiến đă diễn ra. Và trong trận ác chiến này cả Hoằng Chân và Chiêu Văn đều anh dũng hi sinh. Hai vị Hoàng Tử không c̣n nữa, nhưng cuộc chiến đấu của họ đă tạo điều kiện cho đại binh của Lư Thường Kiệt dễ dàng vượt sông Cầu. Khi đại binh ta tiến sang bờ bắc một cách an toàn và đánh quyết liệt, Quách Quỳ và Triệu Tiết chỉ c̣n biết hốt hoảng tháo chạy. Quá nửa quân số của giặc bị giết.

                          Như Nguyệt là một trong những trận quyết chiến chiến lược lừng lẫy của lịch sử dân tộc ta. Thắng lợi của trận quyết chiến chiến lược này đă đập tan hoàn toàn mưu đồ xâm lược của nhà Tống, bảo vệ vững chắc độc lập và chủ quyền của nước nhà. Thắng lợi này gắn liền với tên tuổi kiệt xuất của Lư Thường Kiệt và của các vị danh tướng đương thời. Trong số các vị danh tướng ấy có Lư Kế Nguyên, Hoằng Chân và Chiêu Văn. Nếu Lư Kế Nguyên đă có công đập tan âm mưu phối hợp giữa thủy binh với bộ binh giặc, th́ hai vị Hoàng Tử, cũng là hai vị danh tướng Hoằng Chân và Chiêu Văn vừa có công tiêu diệt một phần sinh lực giặc, vừa có công thu hút sự chú ư của giặc tạo điều kiện cho đại binh ta có thể vượt sông để đánh trận quyết định với kẻ thù. Phải là bậc dũng tướng mới có thể làm những việc như Hoằng Chân và Chiêu Văn đă làm. Phải là đấng giàu mưu lược mới có thể đủ khả năng đảm trách nhiệm vụ nặng nề như Hoằng Chân và Chiêu Văn đă đảm trách. Tên tuổi của họ xứng đáng vĩnh tồn với non sông.


                          ________________________________

                          1. Xin tham khảo thêm Đại Việt sử lược, bản dịch của Nguyễn Gia Tường, Nguyễn Khắc Thuần hiệu dính và viết lời bạt. Nxb Tp. Hồ Chí Minh 1993.
                          2. Xin tham khảo thêm phần viết về Lư Thường Kiệt.
                          3. Phan Huy Lê (chủ biên): Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc. Nxb QĐND. Hà Nội. 1976, trang 46.
                          4. Nay là xă Mai Đ́nh, huyện Hiệp Ḥa, tỉnh Hà Bắc.
                          Vạn Xuân

                          Comment


                          • #14
                            Trần Thủ Độ - I

                            09 - TRẦN THỦ ĐỘ (1194 - 1264)




                            (Trần) Thủ Độ tuy chỉ là Tể Tướng, nhưng mọi việc trong triều đ́nh, không việc ǵ mà ông không để mắt chú ư tới, v́ thế, đă có công giúp nên vương nghiệp và để tiếng tốt cho đến tận lúc qua đời. (Vua Trần) Thái Tông có làm bài văn bia đặt ở nơi thờ ông ngay khi ông c̣n sống để tỏ ḷng đặc biệt quư mến.

                            Đại Việt sử kí toàn thư
                            (bản kỉ, quyển 5, tờ 29-a)



                            1. VÀI D̉NG VẮN TẮT VỀ CUỘC ĐỜI


                            Trần Thủ Độ tuy không phải là vua, nhưng, chính ông là người đă biết triệt để lợi dụng sự tàn tạ không cách ǵ có thế cứu văn nổi của triều Lư để rồi khôn khéo chuẩn bị cả về dư luận và tổ chức, đưa họ Trần lên nắm giữ vũ đài chính trị kể từ năm 1226. Ông là người có công khai sinh ra triều Trần, có công củng cố địa vị và quyền lực của triều Trần, có công trong sự nghiệp giữ nước... nhưng, dẫu cẩn trọng sưu tầm tất cả những ghi chép tản mạn của sử cũ, chúng ta cũng chỉ có thể có được những ḍng rất vắn tắt về lí lịch cuộc đời của ông mà thôi.

                            Sách Đại Việt sử kí toàn thư cho hay, Trần Thủ Độ là chú họ của vua Trần Thái Tông. Trần Thái Tông là con của Trần Thừa. Trần Thừa là con Trần Lư. Và, Trần Lư là con của Trần Hấp. Sách trên cũng cho hay, về sau, Trần Thủ Độ lấy con gái của Trần Lư là Trần Thị Dung, lại nói Trần Thị Dung vốn là chi họ của Trần Thủ Độ, như vậy cũng có thể suy ra rằng, Trần Thủ Độ là con một người em nào đó của Trần Lư và là cháu nội của Trần Hấp. Nói khác hơn, tuy chỉ hơn vua Trần Thái Tông 24 tuổi nhưng Trần Thủ Độ là vai ông chú chứ không phải chỉ là vai chú của vua Trần Thái Tông.

                            Trần Thủ Độ sinh năm Giáp Dần (1194) tại làng Lưu Xá, phủ Ngự Thiên (nay là xă Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái B́nh), mất năm Giáp Tí (1264), hưởng thọ 70 tuổi. Thời trai trẻ, Trần Thủ Độ kiếm sống bằng nghề chài lưới. Ông lớn lên đúng vào lúc cơ đồ của họ Lư đổ nát ngày một nhanh chóng. Nội chiến xẩy ra triền miên, vua Lư không c̣n khả năng điều khiển đất nước, thậm chí, không c̣n cả khả năng điều khiển hoạt động của triều đ́nh. Hoàng tộc hoang mang. Thái Tử của nhà Lư lúc bấy giờ là Lư Hạo Sảm phải bỏ cả hoàng thành mà chạy trốn. Năm Kỉ Tị (1209), Lư Hạo Sảm chạy đến thôn Lưu Gia ở Hải Ấp (nay là xă Lưu Xá, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái B́nh ).

                            “Hoàng Thái Tử (Lư Hạo Sảm) chạy đến thôn Lưu Gia ở Hải Ấp, nghe tiếng con gái của Trần Lư (là Trần Thị Dung - NKT) có nhan sắc đẹp, bèn lấy làm vợ” [1].

                            Năm ấy, Lư Hạo Sảm mới 15 tuổi. Bởi cuộc hôn nhân này, họ Trần giàu có ở Hải Ấp bắt đầu tham gia chính sự. Trần lư được phong làm Minh Tự Công, c̣n em vợ của Trần Lư là Tô Trung Từ được phong làm Điện Tiền Chỉ Huy Sứ.
                            Tháng 3 năm Canh Ngọ (1210), khi Trần Lư bị chết trong loạn lạc con của Trần Lư là Trần Tự Khánh được phong làm Thuận Lưu Bá và chỉ hơn một năm sau th́ được phong làm Chương Thành Hầu [2]. Vào tháng chạp năm Bính Tí (1216), đến lượt anh trai của Trần Tự Khánh là Trần Thừa [3] được phong làm Nội Thị Phán Thủ. Khi Trần Tự Khánh mất, Trần Thừa được phong làm Phụ Quốc Thái Úy, được phép vào chầu vua Lư mà không phải xưng tên.

                            Hiện tại, chúng ta chưa biết Trần Thủ Độ thực sự ra làm quan kể từ lúc nào, nhưng, xét diễn biến chung của các sự kiện kể từ khi Lư Hạo Sảm chạy về Hải Ấp, th́ có thể ước đoán rằng Trần Thủ Độ nhận chức tước của triều Lư gần như đồng thời với Trần Thừa (tức là khoảng năm 1216). Năm 1224, Trần Thủ Độ là quan Điện Tiền Chỉ Huy Sứ, cầm đầu tất cả quân Cấm Vệ của triều đ́nh. Xét về trật tự thứ bậc, đó chưa phải là chức quan có hàm tước thuộc hàng cao nhất, nhưng trong thực tế của thời loạn lạc lúc bấy giờ, đó lại chính là chức có nhiều quyền uy mạnh mẽ hơn cả. Dựa vào quân đội, Trần Thủ Độ đă từng bước nâng cao vị trí của ḿnh và khôn khéo loại dần các thế lực đối nghịch. Từ năm Tân Tị (1221) trở đi, khi mà Lư Hạo Sảm (tức vua Lư Huệ Tông (1211 – 1224) bắt đầu nhuốm bệnh điên, Trần Thủ Độ là người khuynh loát cả triều đ́nh. Nếu các nhân vật khác của họ Trần như Trần Lư, Trần Tự Khánh, Trần Thừa... v.v đă đồng ḷng hợp sức, đưa họ Trần lên vị trí của một ḍng họ có thế lực mạnh trong triều đ́nh nhà Lư, th́ Trần Thủ Độ là người đă đặt nền tảng chắc chắn cho việc đưa họ Trần lên thay họ Lư trị v́ thiên hạ. Trong hàng loạt những việc làm khác nhau của Trần Thủ Độ, chúng ta thấy có mấy việc nổi bật sau đây:

                            - Âm thầm tác động một cách mạnh mẽ và liên tục, khiến vua Lư Huệ Tông nhường ngôi cho thứ nữ là Chiêu Thánh Công Chúa [4] vào tháng 10 năm Giáp Thân (1224). Chiêu Thánh Công Chúa lên ngôi lúc mới được sáu tuổi. Đó là vua Lư Chiêu Hoàng (1224 - 1225).

                            - Sau khi Chiêu Thánh Công Chúa được tôn lên ngôi vua, lập tức Trần Thủ Độ ồ ạt đưa người của họ Trần vào chiếm giữ các chức vụ thân cận nhất. Sử cũ chép rằng:

                            “Quan Điện Tiền Chỉ Huy Sứ là Trần Thủ Độ coi giữ tất cả các việc quân cơ trong ngoài. Cháu gọi Trần Thủ Độ bằng chú là Trần Bất Cập được làm Cận Thị Thự Lục Cục Chi Hậu, Trần Thiêm làm Chi Ứng Cục, Trần Cảnh (người về sau làm vua, miếu hiệu là Trần Thái Tông) làm Chính Thủ” [5].

                            - Cũng ngay sau khi Chiêu Thánh Công Chúa được tôn lên ngôi vua, Trần Thủ Độ đă gấp rút thực hiện kế hoạch lợi dụng hôn nhân để giành ngôi của họ Lư. Trước đó, con trai trưởng của Trần Thừa là Trần Liễu đă được Trần Thủ Độ bố trí để kết hôn với Trưởng Công Chúa của vua Lư Huệ Tông là Thuận Thiên [6]. Đó là cuộc tảo hôn thứ nhất giữa hai họ Lư-Trần. Cuối năm Giáp Thân (1224), một lần nữa, Trần Thủ Độ lại khôn khéo bố trí để con thứ của Trần Thừa là Trần Cảnh kết hôn với Chiêu Thánh Công Chúa (bấy giờ đă là vua: vua Lư Chiêu Hoàng). Đó là cuộc tảo hôn lần thứ hai giữa hai họ Lư-Trần, và chính cuộc tảo hôn lần thứ hai này đă góp phần rất quan trọng vào việc làm thay đổi hoàn toàn ngôi vua của Đại Việt. Các sử gia xưa đă mô tả đại lược về cuộc tảo hôn này như sau:

                            “(Trần) Cảnh bấy giờ mới được tám tuổi, lo đứng ngoài cửa cung để chầu hầu nhà vua. Một hôm (Trần Cảnh) phải bưng nước cho vua rửa, nhân đó mới được vào trong. (Vua Lư) Chiêu Hoàng vừa trông thấy đă lấy làm ưa, cho nên, mỗi khi dạo chơi vào ban đêm, vẫn cho gọi (Trần) Cảnh đến đi cùng. Thấy (Trần) Cảnh ở chỗ tối th́ thân đến nô đùa, hoặc nắm tóc, hoặc đứng chèn lên bóng.

                            Một hôm, (Trần) Cảnh bưng chậu nước đứng hầu (vua Lư) Chiêu Hoàng rửa mặt. Vua lấy tay vốc nước, tát ướt hết cả mặt của (Trần) Cảnh rối cười và chọc ghẹo. Khi (Trần) Cảnh bưng khăn lau th́ lấy khăn ném cho (Trần) Cảnh. (Trần) Cảnh không dám nói ǵ cả, chỉ về ngầm thưa với (Trần) Thủ Độ. (Trần) Thủ Độ nói rằng:

                            - Nếu thực như thế th́ họ ta sẽ thành hoàng tộc hay là sẽ bị diệt hết đây?

                            Lại có hôm, (vua Lư) Chiêu Hoàng lấy khăn ném cho (Trần) Cảnh. (Trần) Cảnh lạy và thưa rằng:

                            - Bệ hạ có tha tội cho thần không? Có thế thần mới xin vâng mệnh.

                            (Lư) Chiêu Hoàng vừa cười vừa nói:

                            - Tha tội cho ngươi ư? Thế ra nay nhà ngươi đă biết nói khôn rồi đấy.

                            (Trần) Cảnh về thưa lại với (Trần) Thủ Độ. (Trần) Thủ Độ sợ việc này mà tiết lộ ra th́ cả họ sẽ bị giết hết, bởi vậy, đem gia quyến vào trong cung cấm. (Trần) Thủ Độ sai đóng chặt hết các cửa thành và cửa cung, canh giữ cẩn mật, không cho các quan vào chầu hầu. (Trần) Thủ Độ lại loan báo:

                            - Bệ hạ nay đă có chồng rồi.

                            Các quan ai nấy đều vâng lời, xin chọn ngày để vào chầu. Tháng ấy (tháng mười, năm 1224 - NKT), ngày 21, các quan đều vào lạy mừng. (Nhà vua) xuống chiếu rằng:

                            - Nước Nam Việt ta, từ xưa đă có đế vương trị v́. Triều Lư ta vâng chịu mệnh trời, có được bốn biển, các bậc tiên thánh nối nhau giữ ngôi hơn hai trăm năm. Nay, Thượng Hoàng (chỉ vua Lư Huệ Tông - NKT) có bệnh, không có con trai nối dơi, khiến cho thế nước nghiêng ngửa nguy nan. Trẫm nhận minh chiếu, cố gượng lên ngôi, thực là việc từ xưa chưa từng có. Khốn thay, trẫm là nữ hoàng, tài đức đều thiếu, không ai giúp đỡ, trong khi đó th́ giặc cướp nổi lên như ong, không sao giữ nổi ngôi báu nặng nề được. Trẫm từng dậy sớm thức khuya, những lo không cáng đáng nổi nên vẫn t́m người hiền lương quân tử để cùng điều khiển chính sự, khẩn khoản đă đến mức tận cùng. Kinh Thi có câu: Quân tử t́m bạn, t́m măi chẳng ra, thức ngủ trăn trở, lâu thay lâu thay. Nay trẫm một ḿnh suy đi tính lại, thấy duy chỉ có Trần Cảnh là người văn chất đủ vẻ, thực đúng là hiền nhân quân tử, uy nghi rất đường hoàng, văn vơ gồm tài như thần như thánh, dù là Hán Cao Tổ hay Đường Thái Tông (hai vị vua sáng nghiệp của nhà Hán và nhà Đường ở Trung Quốc – NKT) cũng không thể hơn được. Trẫm từ lâu đă nghĩ kĩ, xét việc nên nhường ngôi báu để thỏa ḷng trời, cũng là để thỏa ḷng riêng của trẫm, mong sao (được người) đồng tâm hiệp lực, cùng lo việc nước và hưởng phúc thái b́nh. Vậy, bố cáo khắp thiên hạ để mọi người cùng biết.

                            Ngày Mậu Dần là ngày 11 tháng chạp (năm Giáp Thân, 1224 - NKT) vua (Lư) Chiêu Hoàng mở hội lớn ở điện Thiên An, ngự trên sập báu, các quan mặc triều phục vào chầu, cùng lạy dưới sân. Vua Lư Chiêu Hoàng bèn trút bỏ áo ngự, mời Trần Cảnh lên ngôi Hoàng Đế, đổi niên hiệu là Kiến Trung năm thứ nhất, đại xá thiên hạ, xưng là Thiện Hoàng (tức là vị Hoàng Đế được nhường ngôi - NKT) sau lại đổi là Văn Hoàng. Bầy tôi dâng tôn hiệu là Khải Thiên Lập Cực Chí Nhân Chương Hiếu Hoàng Đế. Trần Thủ Độ được phong làm Quốc Thượng Phụ, nắm giữ mọi việc cai trị trong nước” [7].

                            - Ngay sau khi Trần Cảnh được tôn lên ngôi vua, Trần Thủ Độ đă nhanh chóng tiến hành một loạt các biện pháp nhằm củng cố địa vị của họ Trần trên vũ đài chính trị. Thân phụ của Trần Cảnh là Trần Thừa được giao trọng trách điều khiển các việc trong triều c̣n Trần Thủ Độ th́ đích thân đem quân đi đàn áp các thế lực chống đối.

                            Bấy giờ, tướng Đoàn Thượng chiếm cứ ở mạn Hồng Châu. Đoàn Thượng xưng vương và ngang nhiên chống lại triều Lư từ năm 1212. Đến đây, Đoàn Thượng vẫn tiếp tục chiếm cứ Hồng Châu và đối địch với họ Trần.

                            Năm 1219, đến lượt Nguyễn Nộn (một cư sĩ người ở Bắc Ninh tỉnh Hà Bắc ngày nay) nổi lên chống triều Lư. Cũng tương tự như Đoàn Thượng, về sau, khi triều Trần được dựng lên. Nguyễn Nộn quyết không chịu thần phục.

                            Ngoài hai thế lực nói trên, họ Trần c̣n vấp phải sự chống đối mạnh mẽ của nhiều thế lực khác, đặc biệt là sự chống đối của quư tộc họ Lư dưới nhiều dạng thức và mức độ khác nhau.

                            - Cũng ngay sau khi Trần Cảnh được tôn lên ngôi vua, Trần Thủ Độ đă áp dụng nhiều biện pháp rất kiên quyết, nhằm nâng quyền lực của họ Trần, triệt để chấm dứt mọi mầm mống của họa loạn và nhanh chóng ổn định t́nh h́nh chính trị của nước nhà. Để có cơ sở thực hiện những công việc phức tạp này, đầu năm Bính Ngọ (1226), Trần Thủ Độ tự phong cho ḿnh hàm Thái Sư.

                            Ngay sau khi nhận hàm Thái Sư, Trần Thủ Độ đă buộc Lư Huệ Tông (lúc này đă đi tu) phải ra ở hẳn trong chùa Chân Giáo [8]. Tháng 8 năm 1226, Trần Thủ Độ đă bức tử Lư Huệ Tông, đồng thời, truất ngôi Hoàng Hậu của bà Trần Thị Dung, giáng bà làm Thiên Cực Công Chúa và Trần Thủ Độ đă lấy bà Trần Thị Dung (cũng là chị họ của ông) làm vợ.

                            Tháng 10 năm 1226, Trần Thủ Độ đă đặt lễ, tôn Trần Thừa làm Thượng Hoàng và bà chính thất của Trần Thừa (người họ Lê, hiện chưa rơ tên ) làm Quốc Thánh Hoàng.

                            Phần lớn các quư tộc họ Lư có ư chống lại họ Trần đều lần lượt bị Trần Thủ Độ t́m cách thủ tiêu. Đợt thủ tiêu lớn nhất là mùa đông năm Nhâm Th́n (1232) tại thôn Thái Đường, xă Hoa Lâm. Xă này nay thuộc Bắc Ninh, Hà Bắc [9].

                            Năm Đinh Dậu (1237), Trần Thủ Độ ép Trần Liễu phải nhường vợ là Thuận Thiên Công Chúa của nhà Lư cũ cho em, cũng chính là vua Trần, dẫu lúc này Thuận Thiên Công Chúa đă có thai với Trần Liễu được ba tháng [10]. Chiêu Thánh Công Chúa từ khi nhường ngôi cho Trần Cảnh, đă được Trần Cảnh lập làm Hoàng Hậu, nay bị giáng làm Công Chúa. Ngôi Hoàng Hậu từ đó thuộc về Thuận Thiên Công Chúa.

                            Trần Thủ Độ là người chủ trương cho con em trong họ Trần lấy nhau. Xét về xuất phát điểm, đây là chủ trương nhằm đề pḥng người khác họ lợi dụng hôn nhân để cướp ngôi. Ở một chừng mực nào đó, sự cẩn trọng giữ ngôi là cần thiết, chỉ tiếc là Trần Thủ Độ cùng những người đương thời không thấy hết những tác hại to lớn và lâu dài của chủ trương này.

                            Ngoài ra, Trần Thủ Độ c̣n tổ chức lễ thề ở đền Đồng Cổ rất trọng thể. Lễ này vốn có từ thời Lư, được tổ chức lần đầu tiên dưới thời Trần vào tháng 4 năm Đinh Hợi (1227) và được duy tŕ thường xuyên trong một thời gian khá dài. Trần Thủ Độ muốn thông qua lễ thề để cố kết nhân tâm mà trước hết là trong đội ngũ những người cầm quyền.

                            - Với tư cách là Thái Sư, Trần Thủ Độ vừa đánh dẹp các thế lực chống đối, vừa chăm lo ổn định t́nh h́nh chính trị của nước nhà, lại vừa gấp rút xây dựng guồng máy nhà nước, đủ sức để điều khiển vận mệnh quốc gia. Quá tŕnh lớn này được bắt đầu từ triều đ́nh và kết thúc ở cấp hành chánh cơ sở. Lịch sử trân trọng ghi nhận sự công minh và kiên quyết của Trần Thủ Độ trong hoạt động hết sức khó khăn này:

                            “Có lần, (Trần) Thủ Độ đi duyệt định hộ khẩu. Quốc Mẫu (chỉ vợ ông là bà Trần Thị Dung - NKT) xin riêng cho một người được làm chức Câu Đương (tên một chức dịch trong xă, chuyên lo việc kiện tụng, bắt và giải người lên quan trên - NKT). Ông gật đầu rồi ghi ngay họ tên, quê quán của người đó. Lúc xét đến xă ấy, (Trần Thủ Độ) hỏi là tên kia ở đâu? Hắn mừng rỡ chạy đến, (Trần) Thủ Độ bảo hắn:

                            - Ngươi v́ có Công Chúa (cũng chỉ bà Trần Thị Dung – NKT) xin cho mới được làm Câu Đương, cho nên không thể ví với (chức Câu Đương) của kẻ khác được. Vậy, ta phải chặt một ngón chân của ngươi để phân biệt với họ.

                            Người đó kêu than, van xin măi mới được (Trần Thủ Độ) tha cho. Từ ấy, không một ai dám đến thăm (Trần Thủ Độ) v́ việc riêng được nữa.

                            Có lần, vua (Trần) Thái Tông muốn cho người anh của (Trần) Thủ Độ là An Quốc làm Tể Tướng, (Trần) Thủ Độ tâu:

                            - An Quốc là anh thần, nếu cho là (An Quốc) giỏi hơn thần th́ thần xin trí sĩ, nếu cho thần giỏi hơn An Quốc th́ không thể trao cho An Quốc chức ấy. C̣n như nếu để cả hai anh em cùng làm Tể Tướng th́ công việc của triều đ́nh rồi sẽ ra sao.

                            Nhà vua nghe vậy bèn thôi” [11].

                            - Công lao xây dựng bộ luật thành văn cho triều Trần là của những người thuộc thế hệ sau của Trần Thủ Độ, nhưng sinh thời, Trần Thủ Độ đă có đóng góp không nhỏ cho việc ban hành những quy định mang tính pháp luật và ông là người nêu cao tấm gương tuân thủ những quy định mang tính pháp luật đó. Sử cũ đă trân trọng chép vài mẩu chuyện rất cảm động về sự ứng xử trong khuôn khổ phép nước của ông:

                            “Vua (Trần) Thái Tông lấy được thiên hạ, tất cả đều nhờ ở mưu mẹo và sức lực của ông, v́ thế, ông được nhà nước tin cậy, quyền át cả vua. Bấy giờ, có kẻ muốn đàn hặc ông, bèn vào gặp vua (Trần) Thái Tông, vừa khóc vừa tâu rằng:

                            - Bệ hạ th́ c̣n thơ ấu mà (Trần) Thủ Độ th́ quyền át cả vua, xă tác rồi sẽ ra sao?

                            Vua (Trần) Thái Tông lập tức ra lệnh, lấy xe ngự đến dinh của (Trần) Thủ Độ, bắt cả người đàn hặc kia đi theo, nói lại những lời người ấy đă nói với vua cho (Trần) Thủ Độ nghe. (Trần) Thủ Độ trả lời:

                            - Quả đúng như lời hắn nói.

                            (Nói xong), lấy ngay tiền lụa thưởng cho người ấy.

                            Linh Từ Quốc Mẫu (chỉ vợ của Trần Thủ Độ là bà Trần Thị Dung - NKT) có lần ngồi kiệu đi qua thềm cấm, bị người quân hiệu ngăn lại. Bà về dinh, vừa khóc vừa nói với (Trần) Thủ Độ rằng:

                            - Mụ này là vợ ông mà bọn quân hiệu dám khinh nhờn đến thế hay sao?

                            (Trần) Thủ Độ tức giận, sai người đi bắt (tên quân hiệu kia). Người quân hiệu nghĩ là ḿnh ắt phải chết, cho nên khi đến nơi, bị (Trần) Thủ Độ vặn hỏi trước mặt (Linh Từ Quốc Mẫu), hắn cứ t́nh thực mà trả lời. (Trần) Thủ Độ nghe xong liền nói:

                            - Ngươi ở chức thấp mà giữ được phép nước, ta c̣n trách vào đâu được nữa?

                            Nói xong, lấy vàng và lụa thưởng cho (người quân hiệu ấy) rồi thả cho về” [12]

                            Ở một chừng mực nhất định nào đó, chúng ta cũng có thể nói rằng, Trần Thủ Độ chính là người đă có công khai sinh ra triều Trần, có công tạo ra bước tiến mới cho Đại Việt. Năm ông ngoài sáu chục tuổi, đất nước gặp họa xâm lăng và trong thử thách quyết liệt này, ông vẫn là chỗ dựa tin cậy của triều đ́nh, của quân dân cả nước. Tiếng nói dày dạn kinh nghiệm của lăo tướng Trần Thủ Độ là tiếng nói kết tinh khí phách quật cường của dân tộc.

                            Trần Thủ Độ mất vào tháng giêng năm Giáp Tí (1264), thọ 70 tuổi. Ở buổi đầu của triều Trần, ông là người duy nhất được chính vua Trần lập đền thờ ngay khi đang c̣n sống. Khi mất ông được triều đ́nh truy tặng hàm Thượng Phụ Thái Sư, tước Trung Vũ Đại Vương.

                            Như trên đă nói, để tạo lập ngôi vị và bảo vệ quyền lực của họ Trần, sinh thời, Trần Thủ Độ đă thẳng tay trừng trị mọi thế lực chống đối, nhất là thế lực họ Lư. Tuy nhiên, nếu đặt trong cả một b́nh diện rộng lớn của lịch sử, phần lớn những việc mà Trần Thủ Độ đă làm, không có ǵ khó hiểu. Rồi cũng với mục đích này, Trần Thủ Độ đă tạo ra mối quan hệ hôn nhân rất xa lạ và do đó rất khó chấp nhận.

                            Điều không ai có thế nói khác, đó là Trần Thủ Độ đă thành công. Xưa cũng như nay, có người chê Trần Thủ Độ học vấn thấp. Đó chính là điều chưa công bằng. Thời ấy, đỗ đại khoa tuy nhiều nhưng đủ năng lực và ư chí để làm được những việc lớn như Trần Thủ Độ đă làm, nào đă có mấy ai.



                            ___________________________________

                            1. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 4, tờ 26-a)
                            2. Tháng chạp năm Quư Mùi, Trần Tự Khánh mất, được nhà Lư truy phong làm Kiến Quốc Đại Vương.
                            3. Trần Thừa là thân phụ của vua Trần Thái Tông. Sau, Trần Thừa được tôn làm Thượng Hoàng.
                            4. Vua Lư Huệ Tông chỉ có hai Công Chúa, đó là Thuận Thiên Công Chúa (sinh vào tháng 6 năm Bính Tí, 1216) và Chiêu Thánh Công Chúa (sinh vào tháng 9 năm Mậu Dần, 1218).
                            5. Đại việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 4, tờ 32-b và 33-a).
                            6. Thuận Thiên Công Chúa sinh vào tháng 6 năm Bính Tí (1216) kết hôn với Trần Liễu trước năm 1224 nhưng chưa rơ là năm nào. Năm Đinh Dậu (1237), Trần Thủ Độ ép Trần Liễu phải nhường Thuận Thiên Công Chúa (lúc này đă có thai 3 tháng) cho Trần Cảnh (bấy giờ đă 20 tuổi và làm vua được 12 năm).
                            7. Đại việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 4, tờ 33a-b và 34a-b)
                            8. Chùa Chân Giáo ở ngay trong kinh thành Thăng Long, được xây dựng từ tháng 9 năm Giáp Tí (1024), đời vua Lư Thái Tổ (1010 - 1028).
                            9. Sự kiện này: sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 6, tờ 12) chép: “Trần Thủ Độ giết vua Lư Huệ Tông, cho nên, bọn tôn thất nhà Lư phần nhiều đều ấm ức thất vọng. Nhân họ làm lễ tế tổ tiên ở thôn Thái Đường, xă Hoa Lâm, (Trần) Thủ Độ sai người ngầm đào hố sâu, dựng nhà lên trên rồi giật dây cho đổ, chôn sống hết tôn thất nhà Lư”.
                            10. Đó chính là Trấn Quốc Khang sau này.
                            11. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5. tờ 29-a).
                            12. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 28-b).
                            Vạn Xuân

                            Comment


                            • #15
                              Trần Thủ Độ - II

                              TRẦN THỦ ĐỘ (tt)




                              2. TRẦN THỦ ĐỘ - CHỖ DỰA TIN CẬY CỦA TRIỀU Đ̀NH VÀ XĂ TẮC


                              Năm 1257, sau khi trịnh trọng làm lễ tế cờ, Đại Hăn của Mông Cổ lúc bấy giờ là Mông-kha, lập tức chia quân làm bốn đạo ồ ạt tấn công, quyết chí thôn tính bằng được đất Trung Quốc:

                              - Đạo thứ nhất do đích thân Mông-kha chỉ huy, đánh vào vùng Tứ Xuyên ngày nay.

                              - Đạo thứ hai do Hốt-tất-liệt (người về sau được lên nối ngôi Đại Hăn) cầm đầu, đánh vào vùng Hồ Bắc ngày nay.

                              - Đạo thứ ba do tướng Tô-ga-tra [1] chỉ huy, đánh vào khu vực hạ lưu sông Trường Giang ngày nay.

                              - Đạo thứ tư do tướng U-ri-ang-kha-đai chỉ huy, từ nước Đại Lư [2] đánh thẳng xuống nước ta, rồi từ nước ta, đánh ngược lên vùng Quảng Tây của Trung Quốc.

                              Như vậy, cuộc tấn công xâm lược nước ta, ngay từ đầu, đă là một bộ phận trong kế hoạch chung của Mông-kha. Lực lượng của đạo quân thứ tư tuy không lớn như những đạo quân khác nhưng, đối với Đại Việt, đó quả thực là một thử thách lịch sử cam go. Thành bại của cuộc đối đầu này chẳng những tác động trực tiếp đến sự tồn vong của nhà Trần mà c̣n ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự an nguy của xă tắc.

                              Bấy giờ, vua Trần Thái Tông đă 40 tuổi, đă trải hơn ba chục năm làm vua, nghĩa là đang ở thời ḱ sung sức nhất, nhưng, chỗ dựa thực sự vững chắc và đáng tin cậy nhất của triều đ́nh và của đất nước vẫn là Trần Thủ Độ - người chưa từng làm vua nhưng chính là người đă tạo lập và thiết kế nên bộ máy của triều Trần, người hoạch định những kế sánh lớn của triều Trần. Lúc này, Trần Thủ Độ đă ngoài sáu mươi tuổi, nhưng, cơ thể vẫn cường tráng, đầu óc minh mẫn và đặc biệt, chí khí vẫn mạnh mẽ hơn người. Triều đ́nh tin cậy ông và ông cũng luôn luôn tỏ rơ là người xứng đáng với niềm tin cậy lớn lao đó.



                              *
                              * *


                              Trước khi cho quân tràn xuống nước ta, U-ri-ang-kha-đai đă nhiều lần phái sứ giả đến Đại Việt, dùng lời lẽ xấc xược và thô bạo, ḥng hù dọa để cướp nước ta mà không cần đến binh đao. Nhà Trần chẳng những không chút nao núng mà c̣n hạ lệnh tống giam sứ giả của giặc, đồng thời, lập tức điều động quân sĩ đến đóng giữ ở những vị trí hiểm yếu nhất.

                              Chờ măi không thấy sứ giả trở về, U-ri-ang-kha-đai buộc phải tự ḿnh t́m đường đem quân tiến xuống nước ta [3]. Lực lượng của U-ri-ang-kha-đai gồm khoảng ba vạn kị binh và bộ binh, tất cả cùng men theo sông Hồng mà vào nước ta. Cuộc đọ sức lịch sử giữa Đại Việt với quân Mông Cổ bắt đầu.

                              Ngày 17 tháng 1 năm 1258, một cuộc ác chiến đă diễn ra tại khu vực B́nh Lệ Nguyên [4]. Vua Trần Thái Tông đích thân chỉ huy trận này.

                              Vừa tiến vào đă gặp ngay chủ lực của ta, bởi vậy, tướng giặc là U-ri-ang-kha-đai rất hí hửng. Hắn vội chia quân làm ba mũi, quyết bao vây và tiêu diệt lực lượng ta, quyết bắt sống vua Trần. Đây là đất trung du, địa h́nh rất thuận tiện đối với kị binh Mông Cổ. Bởi lẽ đó, t́nh thế trở nên rất nguy hiểm cho ta. Vua Trần có ư định dốc toàn lực để đánh trận sống mái với U-ri-ang- kha-đai ở B́nh Lệ Nguyên. Ư định đó thể hiện một khí phách rất hiên ngang, một quyết tâm rất cao độ, nhưng, đó cũng là ư định thiếu sự cân nhắc, rất dễ dẫn đến đại bại. Đúng lúc đó, Lê Tần [5] đă kịp thời can ngăn. Theo Lê Tần, trước thế mạnh của giặc, ta phải tạm thời rút lui để bảo toàn lực lượng, quyết không cho giặc có thể phát huy được nhuệ khí cũng như sở trường chiến đấu ở vùng trung du. Vua Trần Thái Tông đă đánh giá rất cao ư kiến xuất sắc này của Lê Tần. Và, người ủng hộ một cách mạnh mẽ nhất, kiên quyết nhất đối với ư kiến xuất sắc này chính là Trần Thủ Độ.

                              Từ B́nh Lệ Nguyên, quân đội Đại Việt rút về khu vực Thăng Long. Cuộc vồ hụt ở B́nh Lệ Nguyên này khiến cho U-ri-ang-kha-đai rất tức giận. Hắn đổ hết tội lỗi cho viên tướng tiên phong là Triệt-triệt-đô. V́ quá sợ hăi, viên tướng này đă phải uống thuốc độc tự tử.

                              Giặc điên cuồng đuổi theo, quyết tiêu diệt chủ lực của ta ở ngay Thăng Long. Một lần nữa, ta lại chủ trương tạm thời rút lui để bảo toàn lực lượng. So với cuộc rút lui khỏi B́nh Lệ Nguyên, cuộc rút lui khỏi Thăng Long khó khăn gấp nhiều lần. Ngoài triều đ́nh và quân đội, tất cả hoàng tộc và kho tàng cũng phải nhanh chóng được ra khỏi Thăng Long. Công việc khó khăn và nặng nề này do bà Trần Thị Dung [6] trực tiếp chỉ huy. Hẳn nhiên là trong thử thách cam go, không phải ai ai cũng đủ bản lĩnh và sáng suốt để nhận ra ư kiến xuất sắc của Lê Tần. Sự hốt hoảng của Thái Úy Trần Nhật Hiệu có thể coi là một ví dụ tiêu biểu [7]. Nhưng, điều đáng nói là những người tương tự như thế không nhiều. Khí phách của quân dân ta thời Trần thể hiện một cách tập trung và sâu sắc ở quyết tâm cao độ của đông đảo tướng sĩ và đặc biệt là ở lăo tướng Trần Thủ Độ. Sử cũ chép rằng:

                              “Vua ngự thuyền nhẹ đến thuyền của Thái Úy (Trần) Nhật Hiệu để hỏi về kế sách (chống giữ). Khi ấy Nhật Hiệu đang dựa ở mạn thuyền, chỉ ngồi mà không sao đứng dậy nổi, lấy ngón tay nhúng nước rối viết lên mạn thuyền hai chữ nhập Tống (nghĩa là chạy vào đất của nhà Tống, tức là đất Trung Quốc – NKT) mà thôi. Vua hỏi quân Tinh Cương ở đâu (Tinh Cương là đội quân do Nhật Hiệu chỉ huy) th́ Nhật Hiệu trả lời:

                              - Không gọi chúng đến được.

                              Vua lập tức quay thuyền đến hỏi Thái Sư Trần Thủ Độ. Thủ Độ trả lời:

                              - Đầu thần chưa rơi xuống đất th́ xin bệ hạ chớ có lo”
                              [8]

                              Cuộc rút lui khỏi Thăng Long đă khiến cho tướng giặc là U-ri-ang-kha-dai rất tức tối. Kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của chúng hoàn toàn bị phá vỡ, trong lúc đó, chủ lực của ta vẫn được bảo toàn và đang gấp rút tạo cơ hội để đánh trận quyết định với giặc. Sử cũ không ghi rơ nội dung cuộc vấn kế của vua Trần Thái Tông đối với Thái Sư Trần Thủ Độ, nhưng rơ ràng, lời nói trên đă có ảnh hưởng rất to lớn đến quyết tâm của nhà vua. Kế hoạch phản công táo bạo và thông minh sau đó của nhà Trần ắt hẳn phải gắn liến với những ư kiến đầy mưu lược của lăo tướng Trần Thủ Độ.

                              U-ri-ang-kha-đai tiến vào được trong kinh thành Thăng Long, nhưng, kinh thành Thăng Long bấy giờ đă hoàn toàn trống rỗng, không một bóng người, không một chút lương thực và thực phẩm nào có thể lọt vào tay chúng. Giặc bị đẩy vào một t́nh thế hết sức gay go, đó là vừa thiếu lương thực và thực phẩm, lại vừa bị ta bao vây. Đúng lúc đó, vua Trần hạ lệnh phản công. Một trận đánh ác liệt đă diễn ra tại khu vực Đông Bộ Đầu [9] vào ngày 29-1-1258. Với trận đánh này, gần ba vạn quân Mông Cổ bị đánh bật ra khỏi Thăng Long và sau đó là bị đánh bật ra khỏi những vị trí then chốt nhất. U-ri-ang-kha-đai, viên dũng tướng của giặc, kẻ từng gây kinh hoàng khắp Ba Lan, Đức và Trung Quốc đến đây đă buộc phải tháo chạy trước cuộc phản công của quân dân Đại Việt. Dọc đường tháo chạy, giặc vấp phải những trận phục kích rất nguy hiểm của các đội dân binh, đặc biệt là các đội dân binh của đồng bào các dân tộc ít người [10]. U-ri-ang-kha-đai khiếp đảm đến nỗi không dám nghĩ đến chuyện cướp lương ăn, v́ vậy người đương thời đă mỉa mai gọi những là “giặc Phật”.

                              Cuộc kháng chiến của quân dân ta kết thúc toàn thắng. Ngày mồng một Tết năm Mậu Ngọ (5-2-1258) , vua Trần cùng toàn thể bá quan văn vơ của triều Trần đă có mặt tại kinh thành Thăng Long và long trọng tổ chức lễ triều yết đầu tiên sau một thời gian tạm vắng.

                              Thắng lợi của cuộc kháng chiến này là thắng lợi chung của quân dân cả nước, thắng lợi của khí phách ngoan cường và của tài thao lược kiệt xuất mà dân tộc ta đă tích lũy được trong lịch sử giữ nước lâu dài. Trong số những ngươi góp phần to lớn nhất cho thắng lợi chung, có Thái Sư Trần Thủ Độ. Tài năng của Trần Thủ Độ trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Về quân sự, cống hiến của Trần Thủ Độ có thể tạm chia làm ba dạng thức với ba mức độ khác nhau như sau:

                              - Thứ nhất, với tư cách là quan Điện Tiền Chỉ Huy Sứ thời Lư Huệ Tông, Trần Thủ Độ đă tỏ rơ tài cầm quân, điều khiển một cách có hiệu quả mọi hoạt động của đội quân đặc biệt này. Đây chính là cơ sở thực tế quan trọng để Trần Thủ Độ có thể tự tin mănh liệt khi ông quyết định một loạt các biện pháp làm thay đổi hoàn toàn cục diện chính trị đương thời.

                              - Thứ hai, ngay sau khi triều Trần được dựng lên, Trần Thủ Độ là tướng trực tiếp cầm quân đánh dẹp các thế lực chống đối, đặc biệt là thế lực của Đoàn Thượng và thế lực của Nguyễn Nộn. Trần Thủ Độ vừa là người vạch kế hoạch, đồng thời cũng là người trực tiếp chỉ huy. Khi vạch kế hoạch, Trần Thủ Độ đă tỏ rơ là người giàu mưu lược. Khi trực tiếp chỉ huy, Trần Thủ Độ đă tỏ rơ sự sắc sảo và kiên quyết lạ thường. Đây chính là lúc tài năng quân sự của Trần Thủ Độ phát triển mạnh mẽ nhất.

                              - Thứ ba, trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ xâm lăng năm 1258, Trần Thủ Độ là vị lăo tướng dày dạn kinh nghiệm. Ông đă trực tiếp cầm quân, sát cánh chiến đấu bên cạnh vua Trần. Ông là người ủng hộ một cách kiên quyết nhất đối với ư kiến xuất sắc của Lê Tần. Ông là người tả xung hữu đột nơi trận mạc, xứng đáng là bậc đại diện tiêu biểu của khí phách quật cường. Ông là chỗ dựa tin cậy của triều đ́nh và xă tắc.

                              Như trên đă nói, vua Trần Thái Tông đă lập đền thờ để thờ ông ngay khi ông c̣n sống. Đó là việc làm tỏ rơ vua Trần đánh giá rất cao ḷng trung nghĩa và công lao pḥ tá của ông, đánh giá rất cao tài năng và cống hiến của ông trong sự nghiệp giữ nước.



                              ______________________________________

                              1. Tô-ga-tra là cháu gọi Thành-cát-tư Hăn là bác ruột. Sử cũ thường phiên âm là Tháp-sát-nhi.
                              2. Tên một vương quốc cổ, nằm ở vùng Vân Nam của Trung Quốc ngày nay. Tướng U-ri-ang-kha-đai thường được sử cũ phiên âm là Ngột-lương-hợp-thai, Ngột-đăi-hợp-thai hay Cốt-đăi-hợp-thai... v.v.
                              3. Trước đó, vua nước Đại Lư là Đoàn Hưng Trí đă đầu hàng U-ri-ang-kha dai và nhận dẫn đường cho quân Mông Cổ đánh xuống nước ta. Nhưng, Đoàn Hưng Trí đă bị bệnh mà mất vào cuối năm 1257.
                              4. Nay là vùng Châu Phong, tỉnh Vĩnh Phú.
                              5. Tức Lê Phụ Trần. Xin xem thêm LÊ TẦN.
                              6. Nguyên là Hoàng Hậu của Lư Huệ Tông. Năm 1226, sau khi Lư Huệ Tông bị giết, bà được đem gả cho Trần Thủ Độ. Nhờ có nhiều công lao, cho nên, sau khi mất, bà được truy phong là Linh Từ Quốc Mẫu. Xem thêm TRẦN THỊ DUNG.
                              7. Trần Nhật Hiệu là con thứ ba của Trần Thừa, em của An Sinh Vương Trần Liễu và vua Trần Thái Tông.
                              8. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 22-b).
                              9. Nay là khu vực dốc Hàng Than, đầu cầu Long Biên (Hà Nội).
                              10. Một trong những thủ lĩnh xuất sắc của các đội dân binh được sử cũ ghi chép lại là Hà Bổng (chủ trại Quy Hóa).
                              Vạn Xuân

                              Comment


                              • #16
                                10 - TRẦN THỊ DUNG (? - 1259)




                                “Thế mới biết trời sinh ra bà Linh Từ là để mở mang cơ nghiệp cho nhà Trần vậy”.

                                Đại Việt sử kí toàn thư
                                (bản kỉ, quyển 5, tờ 26-a)



                                Bà Linh Từ mà Đại Việt sử kí toàn thư nói đến ở trên chính là bà Trần Thị Dung. Bà là con gái của Trần Lư, người thôn Lưu Gia, Hải Ấp (nay là xă Lưu Xá, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái B́nh). Sử cũ không chép rơ thế thứ, tuy nhiên, cứ theo lẽ thường mà suy th́ bà là em gái kế của Trần Thừa, tức là cô ruột của vua đầu triều Trần là Trần Thái Tông (1226 – 1258).

                                Trần Thị Dung chào đời đúng vào lúc triều Lư đang bị suy sụp một cách thảm hại. Bấy giờ, vua Lư là Lư Cao Tông (1175 - 1210) th́ hoang chơi vô độ, triều thần chia bè kết cánh và không ngừng t́m cách hăm hại lẫn nhau, loạn lạc xẩy ra ngay trong kinh thành Thăng Long, ngay trong cả hoàng tộc họ Lư. Năm 1209, Thái Tử của nhà Lư là Lư Hạo Sảm bỏ cả kinh thành chạy về vùng giáp giới giữa Nam Hà với Thái Binh ngày nay. Sử cũ chép rằng:

                                “Hoàng Thái Tử (Lư Hạo Sảm) chạy đến thôn Lưu Gia ở Hải Ấp, nghe tiếng con gái của Trần Lư có nhan sắc, bèn lấy làm vợ. Nhà Trần Lư nhờ nghề đánh cá mà trở nên giàu, người khắp vùng đều theo về, nhân có bọn tay chân, bèn nổi loạn. Thái Tử đă lấy con gái của (Trần) Lư, liền trao cho (Trần) Lư tước Minh Tự và phong cho người cậu của con gái Trần Lư là Tô Trung Từ làm Điện Tiền Chỉ Huy Sứ” [1].

                                Thái Tử Lư Hạo Sảm là con trưởng của vua Lư Cao Tông, thân mẫu người họ Đàm, sinh vào tháng 7 năm Giáp Dần (1194), nghĩa là lúc cưới bà Trần Thị Dung, Lư Hạo Sảm mới được tuổi 15 tuổi. Sử cũ không cho biết năm sinh của bà Trần Thị Dung, nhưng cứ theo phép tác hợp vợ chồng phố biến mà xét, th́ có thể ước đoán rằng, bà sinh vào khoảng những năm cuối cùng của thế kỉ XII.

                                Ngày 28 tháng 10 năm Canh Ngọ (1210), vua Lư Cao Tông mất. Thái Tử Lư Hạo Sảm được tôn lên ngôi, đó là vua Lư Huệ Tông (1210 - 1224 ) - vua thứ 8 và cũng là vua đàn ông cuối cùng của triều Lư [2].

                                Từ ngày vào hoàng cung, cuộc đời của bà Trần Thị Dung trải không ít phen ba ch́m bẩy nổi. Thoạt đầu, bà được sách phong làm Nguyên Phi (bậc cao nhất trong hàng thứ hai của vợ vua sau Hoàng Hậu ). Năm 1213, v́ có chút nghi ngờ đối với người anh của bà là Trần Tự Khánh vua Lư Huệ Tông đă giáng bà xuống hàng Ngự Nữ (thấp nhất trong các thứ bậc của vợ vua). Đầu năm 1216, bà được sách phong làm Thuận Trinh Phu Nhân và cuối năm 1216 thí được vua Lư Huệ Tông sách phong làm Hoàng Hậu. Rất tiếc là khi bà được nhà vua sủng ái th́ lại bị Thái Hậu ghét bỏ.

                                Năm Bính Tí (1216), bà sinh hạ Công Chúa Thuận Thiên. Về sau, Công Chúa Thuận Thiên được đem gả cho Trần Liễu (thân sinh của Trần Quốc Tuấn và là anh ruột của vua Trần Thái Tông). Đến năm Mậu Dần (1218), bà lại sinh hạ Công Chúa Chiêu Thánh.

                                Nhưng, chẳng bao lâu sau khi Công Chúa Chiêu Thánh chào đời; vua Lư Huệ Tông đă mắc phải bệnh điên. Bởi không có Hoàng Tử nào nối dơi, vua Lư Huệ Tông đành lập Công Chúa Chiêu Thánh làm Hoàng Thái Tử. Sự kiện này xẩy ra vào tháng 10 năm Giáp Thân (1224). Cũng ngay trong tháng 10 ấy, Lư Huệ Tông nhường ngôi cho Lư Chiêu Thánh để xuất gia tu hành ở chùa Chân Giáo3. Lư Chiêu Thánh lên ngôi, quần thần dâng tôn hiệu là Lư Chiêu Hoàng, đặt niên hiệu mới là Thiên Chương Hữu Đạo. Bấy giờ, Nhà vua mới được 6 tuổi.

                                Bởi sự sắp đặt khôn khéo của Trần Thủ Độ, Lư Chiêu Hoàng đă kết hôn với Trần Cảnh (lúc này cũng mới 6 tuổi) vào tháng chạp năm Ất Dậu (1225) và ngay sau đó là nhường ngôi cho Trần Cảnh.

                                Sau khi giành được ngôi báu, họ Trần t́m cách thủ tiêu dần các thế lực chống đối, đặc biệt là thế lực của các quư tộc họ Lư. Năm Bính Tuất (1226), Lư Huệ Tông bị bức tử, bà Trần Thị Dung được đem gả cho Trần Thủ Độ. Như vậy, bà đă kết hôn với chính em con nhà chú của ḿnh [4]. Tuy nhiên xét về tuổi tác th́ có lẽ hai người cũng không hơn kém nhau bao nhiêu. Từ đây bà một ḷng giúp rập nhà Trần, được vua Trần Thái Tông đặc cách cho hưởng các chế độ và nghi trượng không khác ǵ Hoàng Hậu.

                                Trần Thủ Độ là người có công đầu trong việc đưa họ Trần lên nắm giữ vũ đài chính trị của nước nhà. Nhưng, công bằng mà xét nếu không có sự giúp sức đầy nhiệt thành và có hiệu quả của bà Trần Thị Dung, chắc chắn Trần Thủ Độ sẽ không thể làm được nhiều việc lớn như ông đă làm.

                                Tháng giêng năm Kỉ Mùi (1259), bà Trần Thị Dung qua đời, hưởng thọ khoảng gần bảy chục tuổi. Bà được nhà Trần ban hiệu là Linh Từ Quốc Mẫu. Đây là một biệt đăi đối với bà, bởi v́ vinh hiệu Quốc Mẫu thời Trần chỉ dùng để ban cho Hoàng Hậu của vua Trần mà thôi. Sử cũ lí giải việc này như sau:

                                “Mùa xuân, tháng giêng (năm 1259 - NKT), phu nhân của Trần Thủ Độ là Linh Từ Quốc Mẫu, người họ Trần, qua đời. Phu nhân người họ Trần này sở dĩ được gọi là Quốc Mẫu v́ đó vốn là hiệu cũ của phu nhân, khi phu nhân c̣n là Hoàng Hậu (của Lư Huệ Tông).

                                (Vua Trần) Thái Tông thấy Linh Từ đă từng là Hoàng Hậu của Lư Huệ Tông, cho nên không nỡ gọi là Công Chúa, mà c̣n dùng biệt hiệu của Hoàng Hậu là Quốc Mẫu để ban cho. Mọi nghi trượng như xe kiệu, mũ áo và quân hầu của bà đều ngang với Hoàng Hậu”
                                [5]

                                Ngoài công lao hợp lực đầy nhiệt thành với chồng trong sự nghiệp tạo lập cơ đồ cho họ Trần, sinh thời, bà Trần Thị Dung c̣n có hai cống hiến lớn sau đây:

                                Một là, bà đă góp phần rất quan trọng vào việc hàn gắn những vết rạn nứt trong nội bộ đội ngũ quư tộc họ Trần, tạo ra cơ sở sức mạnh từ bên trong cho chính triều đại này. Sử thần Ngô Sĩ Liên đánh giá rất cao cống hiến này của bà:

                                Linh Từ trước lấy Lư Huệ Tông là bất chính6, sau lấy Trần Thủ Độ là thất tiết. Thế nhưng, con gái bà là (Lư) Chiêu Hoàng nhường ngôi cho nhà Trần và (người con gái khác là) Thuận Thiên lại là Hoàng Hậu của (vua Trần) Thái Tông, thân mẫu của (vua Trần ) Thánh Tông. An Sinh Vương có hiềm khích với (Trần ) Thái Tông. Linh Từ đă ra sức ḥa giải, nhờ đó mà anh em lại tiết nghĩa như xưa” [7].

                                Hai là, bà đă lập công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ xâm lăng vào năm 1258. Đây chính là cống hiến nổi bật nhất, khiến cho tên tuổi của bà trở nên bất diệt với non sông. Bà thực sự là một nữ tướng giàu dũng khí và thực sự có tài.

                                Bấy giờ, khi nghe tin tướng giặc là U-ri-ang-kha-đai đă hùng hổ cho quân men theo sông Hồng đế tràn xuống nước ta, vua Trần lập tức bố trí quân sĩ sẵn sàng ở vùng B́nh Lệ Nguyên, quyết đánh một trận sống chết với kẻ thù. Nhưng, ở cuộc đọ sức không cân xứng này, quân ta bị thất lợi, thậm chí là có nguy cơ bị bại trận hoàn toàn. May mắn thay, đúng vào lúc nguy nan đó, tướng Lê Tần đă đề nghị vua Trần hăy tạm thời rút quân để bảo toàn lực lượng, chờ cơ hội thuận tiện sẽ đánh trận quyết định với U-ri-ang-kha-đai. Ư kiến xuất sắc đó được vua Trần và các tướng lĩnh đương thời đồng ư. Đại quân của ta từ B́nh Lệ Nguyên đă rút về Thăng Long. U-ri-ang-kha-đai tức tối cho quân đuổi theo. Đại quân nhà Trần lại rút lui khỏi Thăng Long.

                                Khác với việc rút lui khỏi B́nh Lệ Nguyên, việc rút lui khỏi Thăng Long khó khăn và phức tạp hơn nhiều. Nơi đây, ngoài lực lượng quân đội, c̣n có hoàng tộc, thân nhân của quan lại, nhân dân và kho tàng. Quân đội th́ đă có triều đ́nh và các vị tướng lĩnh chỉ huy, c̣n tất cả các việc khác, nhà Trần đều tin cậy mà ủy thác hết cho bà Trần Thị Dung. Và, bà đă xứng đáng với niềm tin cậy lớn lao đó. Tất cả hoàng tộc và thân nhân của quan lại cùng nhân dân kinh thành đều được tổ chức rút lui một cách trật tự và an toàn. Tất cả kho tàng của triều đ́nh được nhanh chóng vận chuyển ra khỏi kinh thành một cách kịp thời. Tất cả lương thực và thực phẩm của nhân dân Thăng Long cũng được giấu kín, quyết không để lọt vào tay quân xâm lăng. Thứ duy nhất mà bà để lại là những tên sứ giả hống hách, đến nước ta trước đó, bị vua Trần hạ lệnh tống giam trong ngục! Thắng lợi của hoạt động này đă đẩy quân xâm lăng vào t́nh thế khốn quẫn, đó là buộc phải đóng quân ở nơi không một bóng người, không một chút lương thực và thực phẩm, buộc phải đánh theo cách đánh của ta.

                                Ngày 24 tháng chạp năm Mậu Ngọ (29-1-1258), cuộc phản công của nhà Trần bắt đầu. Đích thân vua Trần Thái Tông cùng Hoàng Thái Tử Trần Hoảng dẫn quân ngược sông Thiên Mạc, tấn công ồ ạt vào khu vực Đông Bộ Đầu. Các đơn vị chủ lực của nhà Trần cùng hàng loạt đ̣i dân binh cũng cùng nhất tê đánh mạnh vào những dinh trại của quân xâm lăng. Đang ở trong thế khốn quẩn lại bị đánh quá bất ngờ, U-ri-ang-kha-đai không sao chống đỡ nổi, đành phải t́m đường chạy trốn. Quân ta nhanh chóng thu phục Thăng Long và nhân đà thắng lợi, truy đuổi ráo riết, khiến cho giặc chỉ biết hốt hoảng chạy tháo thân mà không dám nghĩ đến việc cướp lương ăn. Cuộc kháng chiến chống quân Mông Cố xâm lăng kết thúc toàn thắng. Và, nữ tướng hậu cần xuất sắc của cuộc phản công này chính là bà Trần Thị Dung. Bà đă khẩn trương lo tích trữ và vận chuyển lương thực rất kịp thời cho các đơn vị chiến đấu của nhà Trần. Bà cũng là người đi thu tập binh khí từ các gia đ́nh đi lánh nạn mau chóng chuyển đến để bổ sung và tăng cường cho quân đội nhà Trần. Hoạt động của bà đă góp phần rất to lớn vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến này. Sử cũ viết về công lao của bà như sau:

                                “Khi người Nguyên men theo đường tắt để vào cướp nước ta, kinh thành thất thủ, Linh Từ ở Hoàng Giang, lo giữ ǵn các Hoàng Tử, Cung Phi và Công Chúa cùng vợ con các tướng soái, không để ai bị lọt vào tay giặc. (Linh Từ) lại c̣n khám xét thuyền các nhà (đi lánh nạn) có giấu binh khí, thu để đưa dùng vào việc quân. Công của bà giúp nội trị của nhà Trần nhiều hơn là báo đáp cho nhà Lư. Thế mới biết trời sinh ra bà Linh Từ là để mở mang cơ nghiệp cho nhà Trần vậv” [8]



                                ___________________________________

                                1. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 4, tờ 26-a)
                                2. Triều Lư trước sau kéo dài tất cả 215 năm và có 9 vị vua nối nhau trị v́. Đó là: Lư Thái Tổ (1010 - 1028), Lư Thái Tông (1028 - 1054), Lư Thánh Tông (1054 - 1072), Lư Nhân Tông (1072 - 1127), Lư Thần Tông (1127 - 1138), Lư Anh Tông (1138 - 1175), Lư Cao Tông (1175 - 1210), Lư Huệ Tông (1210 - 1224) và Lư Chiêu Hoàng (1224 - 1225). Lư Chiêu Hoàng là Nữ Hoàng.
                                3. Chùa này năm ngay trong kinh thành Thăng Long.
                                4. Nhà Trần nhờ lợi dụng hôn nhân mà giành được ngôi báu, cho nên, rất sợ người khác họ cũng sẽ lợi dụng hôn nhân để giành ngôi của ḿnh. Bởi vậy, nhà Trần quy định rằng người họ Trần chỉ lấy người họ Trần mà thôi. Cuối đời Trần, quy định này mới bị băi bỏ.
                                5. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 25 a-b).
                                6. Lư Huệ Tông cưới bà khi đang đi chạy loạn, không có ai đứng ra chủ hôn nên bị coi là bất chính.
                                7. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 25-b)
                                8. Đại Việt sử kí toàn thư. (Bản kỉ, quyển 5, tờ 25-b và 26-a).
                                Vạn Xuân

                                Comment


                                • #17
                                  11 - LÊ TẦN (? -?)




                                  “Nếu không có khanh th́ Trẫm làm sao có được ngày hôm nay. Khanh hăy cố gắng để được trọn vẹn măi”.

                                  Lời vua Trần Thái Tông trong Đại Việt sử kí toàn thư
                                  (bản kỉ quyển 5, tờ 23-b)


                                  Trong sử cũ, Lê Tần thường được chép là Lê Phụ Trần. Tên gọi này do nhà Trần ban cho ông, cốt để biểu dương công lao pḥ tá của ông đối với nhà Trần [1]. Về lai lịch hiện tại chúng ta chỉ mới biết rất vắn tắt, rằng ông người Ái Châu (nay thuộc Thanh Hóa) và là ḍng dơi của Lê Hoàn. Tuy chưa rơ năm sinh và năm mất của ông, nhưng, qua ghi chép của sử cũ, chúng ta cũng có thể sơ bộ h́nh dung được những nét chính yếu nhất trong lí lịch làm quan của ông:

                                  - Đầu năm Canh Tuất (1250) ông được vua Trần Thái Tông phong chức Ngự Sử Trung Tướng, Tri Tam Ti Viện Sự. Xét về thứ bậc, chức này không kém Thượng Thư bao nhiêu. Nói khác hơn, chắc chắn ông đă được bổ làm quan từ nhiều năm trước nên đến đây mới được phong tới chức này.

                                  - Năm 1258, ông được phong làm Ngự Sử Đại Phu, được vua Trần Thái Tông đem bà Hoàng Hậu đă bị giáng là Lư Chiêu Thánh [2] gả cho.

                                  - Tháng 6 năm Kỉ Mùi (1259), ông được vua Trần Thánh Tông phong chức Thủy quân Đại Tướng Quân.

                                  - Tháng chạp năm Giáp Tuất (1274), ông được vua Trần Thánh Tông phong tới hàm Thiếu Sư [3] chức Trừ Cung Giáo Thụ [4].

                                  Sau khi chép việc ông được phong tới hàm Thiếu Sư, không thấy sử cũ chép ǵ về ông nữa. Về gia đ́nh riêng không rơ ông có tất cả mấy vợ, chỉ biết rằng bà Lư Chiêu Thánh đă sinh hạ cho ông hai người con, gồm một trai và một gái. Nhà Trần coi gia đ́nh ông không khác ǵ thành viên của hoàng tộc. Khi mất, có lẽ ông cũng ở khoảng tuổi trên dưới bảy mươi.

                                  Khi đất nước thái b́nh, Lê Tần là một đấng lương thần giàu ḷng trung nghĩa và thực sự có tài. Ngoài những trọng trách mà triều đinh đă tin cậy trao phó, Lê Tần từng là chánh sứ của nước ta sang Mông Cổ ngay sau khi chúng vừa bị quân dân ta đánh cho đại bại. Tài biện bạch của ông đă khiến cho triều đ́nh Mông Cổ phải nể phục. Và, như trên đă nói, ông từng là Trừ Cung Giáo Thụ, người trực tiếp dạy vua Trần Nhân Tông, khi nhà vua c̣n ở ngôi Hoàng Thái Tử. Công việc nặng nề và khó khăn này, phải là những người tài trí và dày dạn kinh nghiệm như ông mới có thể đảm đương nổi.

                                  Khi đất nước chiến tranh, Lê Tần là một trong những vị danh tướng gồm đủ cả vũ dũng và mưu lược, có năng lực phân tích thực tiễn một cách nhạy bén và sâu sắc. Tên tuổi của Lê Tần gắn liền với trận B́nh Lệ Nguyên và với thắng lợi trọn vẹn của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông Cổ năm 1258.

                                  Đầu năm 1258, khi nghe tin giặc Mông Cổ, dưới sự chỉ huy của U-ri-ang-kha-đai, men theo sông Hồng để tràn xuống nước ta, vua Trần Thái Tông lập tức đem đại quân lên B́nh Lệ Nguyên để ứng chiến. Đó là một quyết định thể hiện khí phách rất ngoan cường, nhưng đó cũng chính là một sai lầm nghiêm trọng trong nghệ thuật cầm quân. B́nh Lệ Nguyên là vùng trung du, nơi mà kị binh Mông Cổ có thể phát huy hết sở trường chiến đấu, ngược lại bộ binh của ta sẽ rất dễ bị lúng túng, dễ bị giặc bao vây, chia cắt và nhanh chóng tiêu diệt. Diễn biến của những trận đánh đầu tiên đă thể hiện rất rơ điều này. Sử cũ chép:

                                  “Vua tự ḿnh ra đốc chiến, xông pha trong chốn tên đạn, nhưng quan quân th́ hơi nao núng. Vua ngoảnh trông tả hữu, chỉ thấy có Lê Tần là một ḿnh một ngựa, ra vào trận giặc mà mặt vẫn b́nh thản như không.

                                  Bấy giờ, có người khuyên Vua nên bám lại (ở B́nh Lệ Nguyên) để chỉ huy chiến đấu. Lê Tần cố sức can Vua, nói rằng:

                                  - Bệ hạ nếu làm như vậy th́ có khác ǵ dốc hết túi tiền cho một canh bạc mà chưa rơ được thua? (Thần nghĩ) là hăy nên tạm lánh chúng chớ tại sao lại có thể dễ dàng tin lời ngươi ta như vậy.

                                  Vua nghe, bèn lui quân đóng ở sông Lô [5] Lê Tần đi phía sau. Giặc bắn loạn xạ. Lê Tần phải lấy ván thuyền để che cho vua khỏi trúng tên của giặc.

                                  Thế giặc rất mạnh. Vua lại lui về giữ sông Thiên Mạc [6], Lê Tần đi theo bàn việc quân cơ, rất ít ai được biết rơ những việc này”
                                  [7].

                                  Đoạn ghi chép ngắn ngủi nói trên, tự nó đă toát lên hai điều rất đáng suy nghĩ. Một là, Lê Tần quả đúng là bậc có dũng khí hơn người. Ông tả xung hữu đột nơi trận mạc, cái chết luôn cận kề mà sắc mặt vẫn b́nh tĩnh như không. Nhưng, đáng kính nhất vẫn là ở chỗ, ông dám can gián nhà vua, phê phán một cách quyết liệt đối với ư kiến sai lầm. Quân pháp xưa cho phép chủ tướng có thể chém đầu kẻ dám làm sai mệnh lệnh huống chi trong trận ác chiến này, chủ tướng cũng chính là nhà vua, người có quyền hành cực lớn ở trong tay. Lê Tần đă lấy tính mạng của chính ḿnh để bảo đảm cho ư kiến của ḿnh vậy. Nếu không phải là bậc có dũng khí phi thường, quyết không thể nói được lời quả cảm như vậy, cũng nếu không phải là bậc có dũng khí phi thường, quyết không thể có đủ b́nh tĩnh và sáng suốt để nghĩ được những ư nghĩ sâu sắc như vậy.

                                  Lê Tần chính là người đă đặt nền tảng đầu tiên cho kế sách tạm thời rút lui để bảo toàn lực lượng mà sau này, Trần Quốc Tuấn và các vị tướng lĩnh xuất sắc đă kế thừa và nâng lên thành một nghệ thuật rất độc đáo. Hai là, nếu Lê Tần dám nói, th́ kính thay, vua Trần Thái Tông cũng là người dám nghe. Khi ở ngôi cao quyền cả, nhất lại là lúc t́nh thế hiểm nghèo, thói thường, người ta sẽ khó chấp nhận những ư kiến trái ngược với ḿnh. Nhưng, may mắn thay, và cũng là cảm động thay, vua Trần Thái Tông đă kịp thời nhận ra và vui vẻ làm theo đề nghị của Lê Tần. Các vị tướng lĩnh cao cấp khác, trong đó có lăo tướng Trần Thủ Độ, cũng nhiệt thành và kiên quyết ủng hộ Lê Tần. Chỗ vua tôi tương hợp chính là ở đây. Một trong những nguyên nhân dẫn đến thắng lợi cũng chính là ở đây. Lê Tần thực sự xứng đáng với biệt danh Lê Phụ Trần mà nhà Trần đă ban tặng cho ông.



                                  _________________________________

                                  1. Tên gọi này nghĩa là: người đàn ông họ Lê đă có công pḥ tá nhà Trần.
                                  2. Lư Chiêu Thánh bị giáng ngôi Hoàng Hậu năm 1237.
                                  3. Thời này, chức hàm cao nhất trong quan lại là Tam Thái (Thái Sư, Thái Bảo, Thái Phó) và Tam Thiếu (gồm Thiếu Sư, Thiếu Bảo, Thiếu Phó).
                                  4. Chức lo việc dạy cho Thái Tử, người sẽ được lên nối ngôi vua.
                                  5. Đoạn sông Hồng từ Bạch Hạc trở xuống.
                                  6. Đoạn sông Hồng chảy qua huyện Châu Giang, Hải Hưng.
                                  7. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 22-a).
                                  Vạn Xuân

                                  Comment


                                  • #18
                                    Trần Hưng Đạo - I

                                    12. TRẦN HƯNG ĐẠO (? - 1300)




                                    Ngô Tiên Chúa cả phá quân Lưu Hoằng Thao, Trần Hưng Đạo bắt sống Ô-mă-nhỉ, đều là ở sông Bạch Đằng và đều là những vơ công lừng lẫy nhất của nước ta. Danh tiếng các vị hào kiệt ấy đời đời c̣n măi với ngàn thu sông núi. Dấu vết hôi tanh của giặc Hán và giặc Nguyên cũng c̣n măi với nước non ta, làm sao mà rửa hết được. Giang sơn của nước Nam này đă được định rơ trong sách trời. Giặc Bắc dẫu có cậy trí lực mạnh để chiếm cứ th́ rốt cuộc, lấy được cũng không thể nào giữ được. Vậy th́ tham việc binh đao phỏng có ích ǵ? Bài Bạch Đằng giang phú của Trương Hán Siêu có câu: “Binh khí vất đầy như đụn cát, xương khô chất đống như non cao; Có trận thắng lớn nào là nhờ Đại Vương biết tiên liệu trước”. Nghiền ngẫm thật kĩ mới hay lời văn thực đă diễn tả được nỗi đau bại trận của nhà Hán và nhà Nguyên rồi vậy.

                                    Ngô Th́ Sĩ
                                    (Việt sử tiêu án)


                                    1. TÓM LƯỢC VỀ TIỂU SỬ


                                    Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 1-a) cho hay, tiên tổ của họ Trần là Trần Kinh, người làng Tức Mặc, phủ Thiên Trường. Làng này nay là xă Tức Mạc, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Hà. Trần Kinh sinh ra Trần Hấp, Trần Hấp sinh ra Trần Lư, Trần Lư sinh ra Trần Thừa. Kể từ Trần Thừa trở về trước, người họ Trần ở làng Tức Mặc đời đời đều làm nghề chài lưới. Trần Thừa có sáu người con (bốn trai, hai gái). Con trai thứ của Trần Thừa là Trần Cảnh, về sau là vua đầu của triều Trần (Trần Thái Tông: 1226 – 1258), cho nên, Trần Thừa được tôn làm Thượng Hoàng và khi mất, miếu hiệu là Trần Thái Tổ, dẫu trong thực tế, Trần Thừa chẳng hề làm vua ngày nào.

                                    Con trai trưởng của Trần Thừa là Trần Liễu. Khi em là Trần Cảnh làm vua, Trần Liễu được phong là An Sinh Vương. Hiện vẫn chưa rơ An Sinh Vương Trần Liễu có mấy người con, chỉ thấy sử cũ nhắc đến ba người. Con trai trưởng là Trần Doăn. Trần Doăn được phong là Vũ Thành Vương nhưng rất tiếc là v́ những hiềm khích nội bộ, năm 1257, Vũ Thành Vương Trần Doăn đă đem cả gia quyến chạy sang Trung Quốc và bị viên Thổ Quan của Trung Quốc ở phủ Tư Minh bắt nạp lại cho triều Trần. Người con thứ năm của Trần Liễu là Trần Thị Thiều. Tháng 8 năm 1258, Trần Thị Thiều được gả cho vua Trần Thánh Tông (1258 - 1278), lúc đầu được phong là Thiên Cảm Phu Nhân và ít lâu sau th́ phong là Thiên Cảm Hoàng Hậu. Bà chính là thân mẫu của vua Trần Nhân Tông (1278 – 1293).

                                    Trong số những người con của An Sinh Vương Trần Liễu, nổi bật hơn cả vẫn là Trần Quốc Tuấn. Trần Quốc Tuấn về sau được phong là Hưng Đạo Vương, v́ thế, người đời vẫn quen gọi ông là Trần Hưng Đạo.

                                    Trần Hưng Đạo mất ngày 20 tháng 8 năm Canh Tí (1300) nhưng hiện tại, vẫn chưa xác định được năm sinh của ông, đại để chỉ biết ông thọ khoảng 70 tuổi, tức là sinh vào khoảng dăm năm sau khi triều Trần được dựng lên.

                                    Sách Trần triều thế phả hành trạng nói Trần Hưng Đạo sinh vào ngày 10 tháng chạp năm 1251.

                                    Điều này không thể tin, v́ các bộ chính sử đều chép rằng Trần Hưng Đạo cưới vợ vào tháng 1 năm 1251, tức là trước đó những ngót một năm.

                                    Ông Lam Sơn trong sách Hưng Đạo Đại Vương (xuất bản năm 1946) nói rằng Trần Hưng Đạo sinh ngày 10 tháng chạp năm 1228, nhưng không cho biết là ông đă dựa vào cơ sở nào để viết như thế.

                                    Ông Hoàng Thúc Trâm trong sách Trần Hưng Đạo (xuất bản năm 1950) viết: “Trần Quốc Tuấn sinh vào khoảng niên hiệu Kiến Trung hồi đầu Trần, lối năm Kiến Trung thứ tư (1228) đến thứ bảy (1231), và ngài thọ trên dưới bảy mươi tuổi, độ từ 69 đến 72”

                                    Các dịch giả sách Binh thư yếu lược (Nhà Xuất bản Khoa học xă hội, Hà Nội, 1970) cũng viết tương tự rằng: “Ông sinh vào khoảng những năm 1226, 1227, 1228 hoặc 1229 ǵ đó”.

                                    Chính sử không ghi chép, nhưng dựa vào nhiều tài liệu khác nhau, các nhà nghiên cứu về lịch sử Phật Giáo Việt Nam đánh giá rất cao vị trí của Trần Tung (tức Tuệ Trung Thượng Sĩ). Trần Tung là anh của Trần Hưng Đạo (hiện vẫn chưa rơ có phải là anh em cùng cha cùng mẹ hay không), mà Trần Tung sinh năm 1230, th́ theo lẽ thường, Trần Hưng Đạo phải sinh sau năm 1230.

                                    Theo Trần triều thế phả hành trạng, thân mẫu của Trần Hưng Đạo là Trần Thị Nguyệt. Tuy nhiên, sách này cũng không hề cho biết thêm ǵ về bà. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 17-b) nói rằng, Trần Hưng Đạo là con nuôi của Thụy Bà Công Chúa, mà Thụy Bà Công Chúa là em gái của An Sinh Vương Trần Liễu, chị gái của vua Trần Thái Tông. Chúng tôi xét rằng:

                                    - Thân sinh của Trần Hưng Đạo là An Sinh Vương Trần Liễu sinh năm 1211, mà Trần Hưng Đạo là con thứ, do người vợ thứ của An Sinh Vương Trần Liễu sinh hạ, th́ Trần Hưng Đạo rất khó có thể được chào đời vào khoảng trước năm 1230.

                                    - Thụy Bà Công Chúa nhận Trần Hưng Đạo làm con nuôi. Sử cũ không ghi rơ, nhưng An Sinh Vương Trần Liễu sinh năm 1211 và vua Trần Thái Tông sinh năm 1218, th́ Thụy Bà Công Chúa ắt phải sinh vào khoảng các năm 1214, 1215 hay 1216 ǵ đó. Là con nuôi của Thụy Bà Công Chúa, một người ở độ tuổi như vừa kể, Trần Hưng Đạo lại càng khó có thể được sinh ra trước năm 1230.

                                    Tóm lại, Trần Hưng Đạo chỉ có thể chào đời vào khoảng sớm nhất cũng không trước năm 1230 và muộn nhất cũng không sau năm 1232.

                                    Vợ của Trần Hưng Đạo là Công Chúa Thiên Thành (con gái út của Trần Thừa, tức cũng là cô ruột của Trần Hưng Đạo. Triều Trần có lệ bắt người trong họ lấy nhau nên mới có cuộc hôn nhân lạ lùng này). Công Chúa Thiên Thành sinh hạ tất cả năm người con (gồm một gái và bốn trai), đó là:

                                    - Trinh Công Chúa: Hoàng Hậu của vua Trần Nhân Tông, sau được con là vua Trần Anh Tông (1293 - 1314) tôn là Khâm Từ Bảo Thánh Hoàng Hậu.

                                    - Hưng Vũ Vương Trần Quốc Hiển: Vơ tướng có tài. Sau là Pḥ mă của vua Trần Thánh Tông (chồng của Thiên Thụy Công Chúa).

                                    - Hưng Trí Vương Trần Quốc Nghiễn: Vơ tướng có tài, lại cũng là người có công tổ chức khẩn hoang. Chính ông là người đă biến nhiều vùng đất hoang vu của khu vực Hải Dương (tỉnh Hải Hưng ngày nay) thành ruộng đồng tươi tốt, thành xóm làng trù mật.

                                    - Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng: Vơ tướng có tài. Ông có con gái là Hoàng Hậu của vua Trần Anh Tông (bà Thuận Thánh Hoàng Hậu).

                                    - Hưng Hiến Vương Trần Quốc Uy: Vơ tướng có tài.

                                    Ngoài ra, Trần Hưng Đạo c̣n có một người con gái nuôi, đó là Nguyên Công Chúa. Nguyên Công Chúa là vợ của vị danh tướng Phạm Ngũ Lăo, người có công lớn trong các cuộc chiến tranh vệ quốc chống quân Nguyên xâm lược lần thứ hai và lần thứ ba.

                                    Sử cũ ghi rất rơ tên, tước hiệu và những cống hiến nổi bật của các con Trần Hưng Đạo, nhưng, ngoài việc khẳng định Trinh Công Chúa là con gái đầu ḷng, những người con trai kế tiếp hiện vẫn chưa biết chức thứ bậc anh em trước sau cụ thể ra sao. Trên đây chỉ là sự sắp xếp tạm thời, dựa trên cơ sở chủ yếu là suy đoán trật tự thông thường của cách đặt tước hiệu mà thôi.

                                    Trước khi qua đời, Trần Hưng Đạo có dặn các con của ông rằng: “Ta chết th́ phải hỏa táng, lấy hũ tṛn đựng xương, bí mật chôn trong vườn An Lạc rồi san đất và trồng cây như cũ để người đời không biết chỗ nào”. (Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 6, tờ 10-b). Có lẽ cũng v́ thế mà ngày nay, đền thờ Trần Hưng Đạo được dựng lên ở rất nhiều nơi trên đất nước ta, nhưng ngôi mộ thực sự của Trần Hưng Đạo th́ chưa rơ ở vị trí cụ thể nào.

                                    Cuộc đời của Trần Hưng Đạo là cuộc đời của một nhà đạo đức, của một người luôn luôn nêu cao và quyết tâm giữ vững t́nh đoàn kết keo sơn v́ nghĩa cả. Ông là biểu tượng sáng ngời của tinh thần trung quân ái quốc. Sách Đại Việt sử kí toàn thư đă trân trọng chép những lời thật cảm động về đức độ của ông:

                                    “Quốc Tuấn là con của An Sinh Vương. Khi mới chào đời, thầy tướng xem xong liền nói:

                                    - Con người này về sau có thể giúp nước cứu đời.

                                    Lớn lên, (Quốc Tuấn) khôi ngô và thông minh hơn người, đọc nhiều sách vở, tài trí gồm đủ cả văn lẫn vơ. Trước đó, An Sinh Vương vốn có hiềm khích với Chiêu Lăng (chỉ vua Trần Thái Tông - NKT), để bụng căm ghét, cho nên, t́m người tài giỏi khắp bốn phương để dạy cho Quốc Tuấn. Khi sắp qua đời, An Sinh Vương cầm tay Quốc Tuấn và trối trăng lại rằng:

                                    - Nếu con không v́ cha mà lấy được thiên hạ th́ ở nơi suối vàng cha không sao nhắm mắt được.

                                    Quốc Tuấn ghi nhớ lời của cha, nhưng không cho đó là lời nói phải. Khi vận nước lung lay, chức lớn trong nước và quyền nắm quân đă sẵn ở trong tay, ông liền đem lời cha dặn nói với hai gia nô là Yết Kiêu và Dă Tượng. Hai gia nô can rằng:

                                    - Kế ấy nếu thành th́ được phú quư một đời nhưng lại để tiếng xấu đến ngàn năm. Nay Đại Vương phú quư như thế chưa đủ hay sao? Chúng tôi thà chết già với kiếp gia nô chứ không mong làm quan mà bỏ cả trung hiếu, trọn đời, xin được tôn người bán thịt dê tên là Duyệt làm thầy mà thôi [1].

                                    Quốc Tuấn nghe lời ấy, cảm phục đến phát khóc, khen ngợi hai người măi không thôi. Một hôm, Quốc Tuấn vờ hỏi con ông là Hưng Vũ Vương (tức Trần Quốc Hiển - NKT.):

                                    - Xưa nay ai cũng muốn có thiên hạ để truyền cho con cháu. Con nghĩ sao về việc này?

                                    Hưng Vũ Vương trả lời:

                                    - Việc đó dẫu là đối với người khác họ cũng không nên làm, huống chi là đối với người trong cùng một họ.

                                    Quốc Tuấn cho là phải. Lại một hôm, Quốc Tuấn đem chuyện này nói với người con thứ là Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, Quốc Tảng liền tiến lên thưa:

                                    - Như Tống Thái Tổ kia, vốn chỉ là một lăo nông, vậy mà c̣n có thể thừa cơ dấy lên, lấy được cả thiên hạ, huống là...

                                    Quốc Tuấn rút gươm kể tội:

                                    - Loạn thần đều do tặc tử mà ra!

                                    Nói rồi định giết Quốc Tảng. Hưng Vũ Vương hay tin, vội tới khóc van xin chịu tội thay, bấy giờ, Quốc Tuấn mới tha. Ông dặn Hưng Vũ Vương rằng:

                                    - Sau này, khi nào ta chết, phải đợi đến lúc đậy nắp quan tài lại rồi mới cho Quốc Tảng vào viếng” [2].

                                    Đối với vua, Trần Hưng Đạo một ḷng cung kính trung thành, đối với quư tộc và đồng liêu, Trần Hưng Đạo mực thước giữ đức ḥa thuận, đối với quân sĩ và trăm họ, Trần Hưng Đạo nặng ḷng thương yêu. Trần Hưng Đạo đă để lại cho muôn đời lời nói chứa chan tâm huyết của một bậc nặng ḷng ưu thời mẫn thế: “Nới sức dân làm kế rễ sâu gốc vững, ấy là thượng sách giữ nước” [3].

                                    Trần Hưng Đạo là một nhà văn hóa lớn của nước nhà. Cống hiến của ông trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau, to lớn và sâu sắc. Chỉ cần một Hịch tướng sĩ văn không thôi, tên tuổi của ông cũng đă đủ để bất diệt với lịch sử, huống chi, sự nghiệp của ông nào phải chỉ có bấy nhiêu.

                                    Trần Hưng Đạo là người đă có công khai sinh ra nền khoa học quân sự nước ta. Trước Trần Hưng Đạo, bao thế hệ anh hùng hào kiệt đă chiến đấu và chiến thắng, góp phần đặc lực vào việc làm phong phú kho tàng kinh nghiệm chống xâm lăng. Nhiều bậc anh hùng hào kiệt đă thực sự tiến tới đỉnh cao của nghệ thuật cầm quân, thậm chí là đỉnh cao điêu luyện của loại h́nh nghệ thuật đặc biệt này. Nhưng, một nền khoa học thực sự với đầy đủ ư nghĩa của từ này, th́ phải đợi đến Trần Hưng Đạo mới chính thức được khai sinh. Trước tác có giá trị đánh dấu sự kiện này chính là Binh thư yếu lược.

                                    Sách Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 6, tờ 14-b) viết: “Quốc Tuấn lại sưu tầm binh pháp của các nhà, soạn thành phép Bát quái cửu cung đồ đặt cho tên gọi là Vạn Kiếp tông bí truyền thư, Nhân Huệ Vương (Trần) Khánh Dư viết bài đề tựa cho sách ấy”. Và Đại Việt sử kí toàn thư đă sao lục toàn văn lời đề tựa này. Đó là một lần khẳng định.

                                    Trong Hịch tướng sĩ văn: Trần Hưng Đạo cũng nói rơ: “Nay ta đă chọn trong binh pháp các nhà (những chỗ hay) rồi soạn thành bộ Binh thư yếu lược…”. Đó là hai lần khẳng định.

                                    Trong Lịch triều hiến chương loại chí (Nhân vật chí), Phan Huy Chú viết: “Lớn lên, ông (chỉ Trần Hưng Đạo - NKT) có dáng mạo hùng vĩ, thông minh học rộng hơn người, tài kiêm văn vơ. Ông có soạn sách Binh gia diệu lư yếu lược, lại thu góp binh pháp của các nhà, soạn thành phép Bát quái cửu cung đồ, đặt cho tên gọi là Vạn Kiếp bí thư để dạy cho chư tướng”. Đó là ba lần khẳng định.

                                    Các tác giả bộ Khâm định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 8, tờ 34 ) viết:

                                    “Khi quân Nguyên sang xâm lấn, Quốc Tuấn tự ḿnh soạn ra sách Binh gia diệu lư yếu lược và làm bài hịch trao cho các tướng. Đó là bốn lần khẳng định...v.v

                                    Nói khác hơn, thư tịch cổ đều khẳng định rằng Trần Hưng Đạo là người đă soạn ra bộ binh pháp. Tuy nhiên, tên gọi của bộ binh pháp này mỗi nơi chép một cách, và đó cũng là điều thường thấy trong thư tịch xưa. Theo chúng tôi, có lẽ nên theo lời của chính Trần Hưng Đạo trong Hịch tướng sĩ văn để gọi bộ binh pháp đó là Binh thư yếu lược. Và, các sách kể trên có lẽ cũng đă gọi Binh thư yếu lược bằng nhiều tên gọi khác nhau mà thôi.

                                    Với việc biên soạn và phổ biến Binh thư yếu lược, Trần Hưng Đạo đă để lại cho đời sau bài học vô giá về kinh nghiệm chống xâm lăng, rằng, muốn đập tan những đội quân ăn cướp tàn bạo và thiện chiến, th́ bên cạnh tinh thần chiến đấu, lí tưởng chiến đấu và tŕnh độ vơ nghệ cũng như thiết bị kĩ thuật, tướng sĩ c̣n phải được trang bị những tri thức về binh pháp. Với việc khai sinh Binh thư yếu lược [4], Trần Hưng Đạo thực sự trở thành nhà lí luận quân sự xuất sắc đầu tiên của nước ta. Tuy nhiên, Trần Hưng Đạo không phải chỉ là nhà lí luận xuất sắc mà c̣n là nhà chỉ huy thiên tài. Ông là linh hồn của những chiến công chống xâm lăng vang dội ở thế kỉ XIII.

                                    Trong cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1257 - 1258. Trần Hưng Đạo tuy chỉ mới là một vị tướng trẻ nhưng đă được triều đ́nh tin cậy trao trọng trách: “Tháng 9 (năm 1257 - NKT ), Vua xuống chiếu, hạ lệnh cho tướng sĩ thủy bộ ra ngăn giữ biên giới theo sự tiết chế của (Trần) Quốc Tuấn” [5].

                                    Từ sau hội nghị quân sự B́nh Than (năm 1282), Trần Hưng Đạo được trao quyển chỉ huy cao nhất của quân đội nhà Trần. “Tấn phong Hưng Đạo Vương Quốc Tuấn làm Quốc Công Tiết Chế, thống lĩnh quân đội cả nước, cho được chọn các tướng có tài cầm quân đi chỉ huy các đơn vị” [6].

                                    Trong cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1285 và cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1287 - 1288, Trần Hưng Đạo là người đă tổ chức nên những thắng lợi oanh liệt nhất của quân dân Đại Việt. Tên tuổi của Trần Hưng Đạo gắn liền với những vơ công hiển hách nhất, mà nổi bật hơn cả là trận Bạch Đằng (9-4-1288).

                                    Sinh thời, uy danh lừng lẫy của Trần Hưng Đạo đă vượt ra khỏi biên giới quốc gia, “tiếng vang đến cả giặc phương Bắc, khiến chúng thường gọi ông là An Nam Hưng Đạo Vương chứ không dám gọi tên” [7].

                                    Bảy thế kỉ qua, tên tuổi và sự nghiệp của Trần Hưng Đao luôn tỏa sáng trong sử sách, luôn là nguồn cảm hứng vô tận của thơ văn và nhiều loại h́nh nghệ thuật khác ở nước ta. Vua Trần Minh Tông (1314 - 1329) viết:

                                    Sơn hà kim cổ song khai nhăn,
                                    Hồ Việt doanh thâu nhất ỷ lan.


                                    (Núi sông xưa nay mở đôi mắt mà xem,
                                    Chuyện được thua của Hồ - chỉ nhà Nguyên - và Việt tựa lan can mà ngẫm nghĩ).

                                    Đặng Minh Khiêm (? - 1585) viết:

                                    Sinh phùng gia hấn thệ thâu trung,
                                    Mậu kiến Trùng Hưng đệ nhất công.
                                    Một hậu uy do tồi Bắc lỗ,
                                    Ỷ thiên trường kiến da minh phong.


                                    (Sinh vào lúc gia đ́nh có sự hiềm khích nhưng vẫn thề giữ đức trung thành,
                                    Giúp nên cơ nghiệp Trùng Hưng [8] công lao hàng bậc nhất.
                                    Dẫu đă mất mà uy phong c̣n bẻ găy giặc Bắc.
                                    Thanh kiếm dài tựa ngoài trời thuở xưa, đêm đêm thường rít lên như gió).


                                    Cao Bá Quát (1808 - 1855) ca ngợi:

                                    Phổ xuất tiên nguyên cái thế hào,
                                    Phấn thân tuẫn quốc bất từ lao.
                                    Xanh phù nhật cốc khâm hoài nhuệ,
                                    Tấn tảo biên trần thủ đoạn cao.
                                    Công măn Nam thiên thùy trúc bạch,
                                    Uy dư Đông Hải thiếp ba đào.
                                    Phần Dương khánh diễn hồn dư sự,
                                    Trường sử Hồ nhi thức tuấn mao.


                                    (Là đấng anh hào bậc nhất trong đời, vốn ḍng dơi nhà tiên [9],
                                    Dấn ḿnh v́ nước chẳng nề khó nhọc.
                                    Nâng đỡ xe mặt trời ḷng những hăng hái,
                                    Quét sạch bụi ngoài cơi, mưu lược thật cao siêu.
                                    Công cao đầy cả trời Nam, lưu truyền sử sách,
                                    Uy linh khắp biển Đông, sóng cả yên lặng.
                                    Ân trạch ở Phần Dương [10] có sánh cũng bằng thừa.
                                    Măi khiến giặc Hồ phải biết tay tài giỏi ).


                                    Các cây đại bút thời Trần như Bùi Tông Quán, Phạm Sư Mạnh, Lư Tế Xuyên, Trương Hán Siêu...v.v. đều có những tuyệt tác về Trần Hưng Đạo và sự nghiệp của ông. Các nhà khoa bảng Nho học sau đó cũng thường dành cho Trần Hưng Đạo những lời đặc biệt kính trọng.

                                    Ngày nay, h́nh như hiếm có vị anh hùng dân tộc nào mà họ tên và tước hiệu được trang trọng đặt cho nhiều đường phố, công sở và trường học như Trần Hưng Đạo.



                                    ____________________________________


                                    1. Tích lấy tứ Bắc sử. Xưa, vua nước Sở là Sở Chiêu Vương chạy loạn ra nước ngoài. Bấy giờ chỉ có một người làm nghề bán thịt dê tên là Duyệt đi theo pḥ tá. Hết loạn trở về, Sở Chiêu Vương ban thưởng cho Duyệt.
                                    Duyệt từ chối mà nói rằng:
                                    - Nhà Vua mất nước khiến tôi không được đi bán thịt dê, nay vua lấy lại được nước, tôi lại được làm nghề bán thịt dê như cũ, tước lộc thế là đủ, c̣n mong thưởng thêm ǵ nữa?
                                    2. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kí. quyển 6, tờ 9-b và tờ 10-a.
                                    3. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 6, tờ 9 a-b.
                                    4. Muốn rơ hơn về tác phẩm này, xin đọc thêm hai cuốn sách. Một là bản dịch Binh thư yếu lược (phụ Hổ trướng khu cơ) của Nhà Xuất bản Khoa học Xă hội, Hà Nội, 1970. Ở đây, phần Hổ trướng khu cơ là binh pháp của Đào Duy Từ (1572 - 1634). Hai là Trần Hưng Đạo - Tiểu sử, sự nghiệp, tác phẩm, Nguyễn Khắc Thuần chủ biên. Nhà Xuất bản Trẻ, 1987.
                                    5. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 5, tờ 22-a.
                                    6. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ. quyển 5, tờ 43-b.
                                    7. Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 6, tờ11-a.
                                    8. Niên hiệu của vua Trần Nhân Tông, dùng từ năm 1285 đến năm 1293.
                                    9. Đây chỉ ḍng dơi nhà vua. Với vua Trần Thái Tông, Trần Hưng Đạo là cháu ruột. Với vua Trần Thánh Tông, Trần Hưng Đạo là anh con nhà bác. Với vua Trần Nhân Tông, Trần Hưng Đạo là bác họ.
                                    10. Tức Phần Dương Quận Vương, tước hiệu của Quách Tử Nghi, người Trung Quốc đời Đường, có công lớn, được vua Đường rất kính nể.
                                    Bài thơ này, cũng có người nói là của Nguyễn Khuyến. Đây chúng tôi theo ư chung của nhiều người mà nói là của Cao Bá Quát.
                                    Vạn Xuân

                                    Comment


                                    • #19
                                      Trần Hưng Đạo - II

                                      TRẦN HƯNG ĐẠO (tt)




                                      2. CUỘC ĐỐI ĐẦU CÓ MỘT KHÔNG HAI TRONG LỊCH SỬ ĐẠI VIỆT


                                      Cuối thế kỉ thứ XII, đầu thế kỉ thứ XIII, trên vùng đất thuộc Mông Cổ ngày nay, một cuộc chiến tranh đẫm máu giữa các bộ tộc du mục người Thát-đát (Tartare) đă diễn ra. Nguyên triều bí sử đă ghi lại khúc hát ngắn của người Thát-đát lúc bấy giờ như sau:

                                      Trời có sao,
                                      Đang quay cuồng,
                                      Người người đă nổi dậy,
                                      Không về chỗ ngủ của ḿnh nữa,
                                      Mà cướp đoạt của cải lẫn nhau.

                                      Đất có cỏ
                                      Đang lật nhào,
                                      Người người đă nổi dây,
                                      Không nằm trong chăn của ḿnh nữa,
                                      Mà đánh lẫn nhau
                                      [1].

                                      Trong khói lửa của cuộc chiến tranh ác liệt đó, một nhân vật đặc biệt đă xuất hiện, đó là Tê-mu-jin (Tämüĵin), tên phiên âm Hán Việt là Thiết-mộc-chân, Thắc-mộc-chân hoặc là Đặc-mục-tân. Năm 1205, lần lượt các bộ tộc Thát-đát đều phải quỳ gối đầu hàng Tê-mu-jin và năm sau (năm 1206), Tê-mu-jin đă được tôn làm Trin-ghit Khan (Cinggis-qan) nghĩa là vua mạnh nhất. Âm Hán Việt của Trin-ghit Khan là Thành-cát-tư Hăn.

                                      Sự kiện trọng đại này có ư nghĩa sâu sắc và lâu dài đối với toàn bộ quá tŕnh phát triển sau đó của lịch sử các bộ tộc Thát-đát. Từ đây xă hội nguyên thủy của họ đă cáo chung. Từ đây, quốc gia thống nhất của những người du mục đă ra đời.

                                      Nhưng, điều đáng tiếc là sau khi được tôn lên ngôi Hăn, Tê-mu-jin đă lợi dụng tài bắn cung và cưỡi ngựa của các bộ tộc du mục để tiến hành một cuộc chiến tranh tàn bạo đối với một loạt các quốc gia đương thời. Quân Mông Cổ đi tới đâu là ở đó bị tàn phá và giết chóc. “Nghệ thuật, những thư viện phong phú, nền công nghiệp ưu việt, cung điện và giáo đường - tất cả sạch không” [2]. Nhà thơ V.Frik viết:


                                      Không c̣n một ḍng suối, một con sông nào
                                      không tràn đầy nước mắt chúng ta;
                                      Không c̣n một ngọn núi, một cánh đồng nào
                                      không bị quân Tác-ta giày xéo
                                      [3].


                                      Sau đây là những sự kiện lớn, đánh dấu lịch sử cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo chưa từng thấy này:

                                      - Năm 1211, quân Mông Cổ tiến vào khu vực miền Bắc Trung Quốc ngày nay. Bấy giờ, đây là vùng chiếm cứ của người Nữ Chân, và từ năm 1115, họ đă lập ra được một quốc gia riêng cho ḿnh, đó là nước Kim. Năm 1215, quân Mông Cổ đă chiếm được kinh đô của nước Kim, nhưng họ chỉ cướp đoạt của
                                      cải và bắt thật nhiều tù binh rồi rút về.

                                      - Năm 1218, quân Mông Cổ chiếm được vùng phía Đông của Turkestan ngày nay.

                                      - Năm 1219, kị binh Mông Cổ hung hăn tiến về Trung Á. Tại đây, một loạt những thành phố nổi tiếng, lần lượt bị tấn công và bị triệt hạ.

                                      - Năm 1221, các vương quốc như Azerbaijan, Grouzia và nhiều thành phố lớn của Nga bị quân Mông Cố bóp nát.

                                      - Năm 1223, sau thất bại thảm hại của liên quân Nga, đến lượt cả nước Nga cũng bị quân Mông Cổ chiếm đóng. Quân Mông Cổ đă ăn mừng chiến thắng bằng cách bắt trói các tướng chỉ huy liên quân Nga, kê ván lên đầu họ để... mở tiệc!

                                      - Năm 1225, Mông Cổ tấn công Tây Hạ [4]. Tây Hạ thất thủ.

                                      - Năm 1227, Thành-cát-tư Hăn qua đời nhưng cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo của quân Mông Cổ vẫn tiếp tục được đẩy mạnh. Đầu năm 1238, quân Mông Cổ đă chiếm được Mạc-tư-khoa và cuối năm 1240, thành Ki-ép cũng bị quân Mông Cổ tiêu diệt.

                                      - Năm 1241, quân Mông Cổ đánh vào Hung-ga ri, đuổi vua của Hung-ga-ri đến tận biên giới nước Ư. Bấy giờ, cả châu Âu bị chấn động dữ dội bởi vó ngựa hung hăn của quân Mông Cổ. Nỗi lo sợ bao trùm lên mọi quốc gia.

                                      Cuộc thông thương giữa nước Anh với lục địa châu Âu bị gián đoạn. Hoạt động buôn bán của nhiều quốc gia cũng bị đ́nh trệ.

                                      Sau thất bại của đội liên minh kị binh giữa người Ba Lan và người Đức (1241), dân Đức chỉ c̣n biết cầu nguyện. Xin Chúa hăy cứu vớt chúng con khỏi họa Tác-ta.

                                      Bà Thái Hậu của vua nước Pháp lúc bấy giờ là Saint Louis hỏi Saint Louis rằng “Nếu quân Tác-ta đến đây th́ con sẽ làm ǵ?”. Saint Louis trả lời: “Nếu chúng kéo đến, một là ta đuổi chúng về địa ngục, nơi mà chúng đă ngoi lên, hai là chúng ta phải về thiên đường hưởng hạnh phúc mà Chúa đă dành cho chúng ta”.

                                      Ngay đến cả Giáo Hoàng La-mă lúc ấy là Grégoire thứ IX cũng phải thốt lên rằng: “Nhiều việc khiến cho ta lo lắng, như những việc đáng buồn ở đất Thánh, những mối lo âu của giáo hội hay t́nh h́nh đáng thương của đế quốc La-mă. Nhưng, ta nguyện quên hết những lo âu đó mà chú tâm đến tai họa Tác-ta, sợ rằng hiện nay uy danh của đạo Cơ Đốc sẽ bị bọn Tác-ta tiêu diệt mất. Nghĩ đến đó là ta xương nát tủy khô, thân gầy sức kiệt, đau xót vô cùng, khiến ta không biết làm ǵ đây”.

                                      - Trong khoảng mười năm, kể từ sau năm 1241, đế quốc Mông Cổ tuy có bị khủng hoảng bởi sự lục đục trong nội bộ giai cấp thống trị nhưng nh́n chung, phần đất đai đă chiếm vẫn được giữ vững.

                                      - Năm 1251, khi Möngkä (phiên âm Hán-Việt là Mông-kha) lên ngôi Hăn, cuộc khủng hoảng nội bộ của Mông Cổ chấm dứt, những cuộc viễn chinh lại được ráo riết tiến hành. Từ đây, quân Mông Cố đẩy mạnh bành trướng xuống phương Nam.

                                      - Năm 1252, ngay khi cuộc thôn tính Trung Quốc c̣n đang dở dang, Mông-kha đă ra lệnh cho em của hắn là Qubilai (phiên âm Hán - Việt là Hốt-tất-liệt) đánh xuống Vân Nam. Cùng đi với Hốt-tất-liệt c̣n có tướng U-ri-ang-kha-đai (có nhiều cách phiên âm Hán - Việt khác nhau, nhưng phổ biến nhất là Ngột-lương-hợp-thai).

                                      Bấy giờ, đất Vân Nam thuộc lănh thổ của nước Đại Lư và vua của Đại Lư lúc ấy là Đoàn Hưng Trí. Chỉ trong một thời gian ngắn, nước Đại Lư bị tiêu diệt. Hốt-tất-liệt trở về Mông Cổ, giao quyền quản lí đất này cho Ngột-lương-hợp-thai.

                                      - Năm 1257, quân Mông Cổ do Ngột-lương-hợp-thai chỉ huy đă men theo sông Hồng, tràn xuống xâm lược nước ta và đó cũng là lần đầu tiên, quân Mông Cổ nếm mùi thất bại ở Đại Việt.

                                      - Năm 1260, Hốt-Tất-Liệt lên ngôi Hăn. Sau một thời gian ngắn tập trung ổn định ngôi vị, Hốt-Tất-Liệt đă cho quân dồn dập tấn công nhà Tống. Năm 1278, nhà Tống bị diệt, Hốt-Tất-Liệt hoàn tất cuộc thôn tính Trung Quốc đă mở đầu trước đó bốn mươi năm.

                                      - Cũng sau khi hoàn tất việc thôn tính đất đai Trung quốc Hốt-Tất-Liệt bắt đầu huy động những đạo quân thiện chiến và khổng lồ để đánh xuống nước ta. Đây quả thật là cuộc đối đầu có một không hai trong lịch sử Đại Việt.

                                      Bấy giờ, đế quốc Mông Cố chẳng khác ǵ một con ác thú khổng lồ, ḿnh phủ kín cả một vùng rộng lớn, kéo dài từ Hắc Hải đến Thái B́nh Dương. Đất đai, dân số và tiềm lực kinh tế to lớn gấp hàng trăm lần so với Đại Việt.

                                      Cũng bấy giờ, đất Đại Việt mới khoảng từ phía Bắc tỉnh Quảng Trị ngày nay trở ra, dân Đại Việt ước tính khoảng hơn ba triệu người. Đă thế, Đại Việt lại vừa thoát khỏi cuộc khủng hoảng trầm trọng. Quá tŕnh phục hồi uy danh Đại Việt của nhà Trần cũng chỉ mới tiến hành được mấy chục năm.

                                      Hốt-Tất-Liệt đă làm tất cả những ǵ mà quyền uy Hoàng Đế của đế quốc Mông Cổ có thể làm. Nhưng Đại Việt đă thắng bởi Đại Việt là Đại Việt và hẳn nhiên là cũng bởi một phần v́ lúc bấy giờ, Đại Việt có Trần Hưng Đạo - một trong những vị danh tướng kiệt xuất nhất của lịch sử nhân loại.



                                      _________________________________

                                      1. Dẫn lại của Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm trong Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên-Mông thế kỉ XIII. Bản in lần thứ tư. Nhà Xuất bản Khoa học Xă hội, Hà Nội 1975, trang 41 và 42.
                                      2. Dẫn lại của Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm. Sách đă dẫn, trang 43.
                                      3. Dẫn lại của Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm. Sách đă dẫn, trang 37.
                                      4. Tên một vương quốc cổ ở vùng Tây Bắc Trung Quốc ngày nay.
                                      Vạn Xuân

                                      Comment


                                      • #20
                                        Trần Hưng Đạo - III & IV

                                        TRẦN HƯNG ĐẠO (tt)




                                        3. BA MƯƠI NĂM, BA LẦN ĐẠI HỌA


                                        Trong ṿng ba mươi năm (từ năm 1257 đến năm 1288), đế quốc Mông Cổ khổng lồ đă ba lần ồ ạt cho quân tràn xuống xâm lược nước ta. Lần sau, lực lượng to lớn hơn, chuẩn bị công phu hơn và quyết tâm cũng cao độ hơn, khiến cho thử thách lịch sử đối với quân dân Đại Việt càng trở nên quyết liệt hơn.

                                        Cuộc xâm lăng lần thứ nhất của quân Mông Cổ diễn ra vào cuối năm Đinh Tị (1257). Bấy giờ, quân Mông Cổ đă chiếm được nước Đại Lư và lập tức sử dụng Đại Lư như một bàn đạp lợi hại để đánh xuống nước ta. Tướng giặc là Ngột-lương-hợp-thai trực tiếp chỉ huy cuộc tấn công xâm lược này. Trước đó, chúng đă liên tiếp sai sứ giả sang hù dọa, nhưng triều đ́nh nhà Trần không một chút mảy may lo sợ, ngược lại, c̣n ra lệnh bắt giam tất cả sứ giả của chúng. Thấy không thể dùng sứ giả để ép triều Trần đầu hàng, Ngột-lương-hợp-thai đă cho ba vạn quân, gồm chủ yếu là kị binh, bắt vua nước Đại Lư là Đoàn Hưng Trí dẫn đường để đi đánh nước ta, nhưng, Đoàn Hưng Trí đă chết khi chưa kịp đến Đại Việt. Đối với một số nước khác, ba vạn quân chưa phải là lực lượng lớn, nhưng đối với Đại Việt đương thời, đó thực sự là đối thủ rất hùng mạnh.

                                        Cuộc xâm lăng lần thứ hai, diễn ra vào năm 1285. Bấy giờ, Hốt-Tất-Liệt đă lên ngôi Hăn được 25 năm và đă đổi quốc hiệu là nhà Nguyên được 14 năm. Cũng bấy giờ, cuộc thôn tính Trung quốc đă hoàn tất, đế quốc Nguyên đang ở vào thời sung măn nhất. Con trai của Hốt-Tất-Liệt là Thoát Hoan được lệnh đem 500.000 quân tràn sang nước ta. Ngoài ra, đạo quân 100.000 tên do Toa-Đô chỉ huy, trước đó đă có mặt ở Chiêm Thành, cũng được lệnh rời Chiêm Thành để đánh vào mặt Nam của Đại Việt. Sát cánh với Thoát-Hoan và Toa-Đô c̣n có nhiều tướng lĩnh dày dạn trận mạc khác. Tính ra, cứ khoảng sáu người dân Đại Việt (bất kế già trẻ gái trai), phải đương đầu với một tên giặc Nguyên hung hăng, tàn bạo và thiện chiến. Lịch sử kim cổ đông tây, qua thật là cực ḱ hiếm có một cuộc đối đầu nào hoàn toàn không cân xứng như vậy.

                                        Cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ ba diễn ra vào cuối năm 1287 đầu năm 1288. Để có thể tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược này, Hốt-Tất-Liệt đă buộc phải ban bố hai quyết định rất quan trọng. Một là đ́nh chỉ cuộc chiến tranh xâm lược Nhật Bản đă được chuẩn bị công phu trước đó, nhằm dốc toàn lực cho cuộc tấn công vào nước ta. Hai là t́m cho bằng được những nguyên nhân thất bại thảm hại của chúng ở nước ta trong các cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ nhất và lần thứ hai. Hốt-Tất-Liệt đă huy động năm mươi vạn quân, giao cho Thoát-Hoan làm tổng chỉ huy. Sát cánh với Thoát Hoan và một loạt những tướng lĩnh khét tiếng như Ô-Mă-Nhi, Áo-lỗ-xích, Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ, Trương Văn Hổ...v. v. Điều đáng nói là lần này, bên cạnh lực lượng kị binh và bộ binh hùng hậu, Hốt-Tất-Liệt c̣n thành lập một đạo thủy binh, giao cho Ô-Mă-Nhi cầm đầu. Thủy binh vừa là một lực lượng tác chiến nguy hiểm, lại vừa là lực lượng hỗ trợ đắc lực cho kị binh và bộ binh vượt sông. Ngoài ra, Hốt-Tất-Liệt c̣n lập thêm một đoàn thuyền lương, giao cho tướng Trương Văn Hổ chỉ huy. Đây là việc làm tỏ rơ quyết tâm khắc phục nạn thiếu lương thực và các vật dụng rất thiết yếu khác của quân xâm lăng. Cùng tiến vào nước ta lần này, ngoài năm chục vạn quân Nguyên c̣n có cả một lực lượng quư tộc và quan lại phản quốc do Trần Ích Tắc cầm đầu. Một lần nữa, vận nước lâm nguy. Xét về quy mô, cuộc đối đầu lần thứ ba không lớn hơn cuộc đối đầu lần thứ hai, nhưng xét về tính chất, đây là cuộc xâm lăng được chuẩn bị công phu và chặt chẽ nhất. Xét về quyết tâm, đây là lần tột độ nhất. Thành bại của cuộc đối đầu lần thứ ba này tác động trực tiếp và vô cùng mạnh mẽ đến sự tồn vong của Đại Việt và đến toàn bộ mưu đồ của nhà Nguyên trong cuộc bành trướng xuống phía Nam.

                                        Ba mươi năm, ba trận đại cuồng phong bởi vó ngựa hung tàn của tổng cộng trên một triệu quân Mông-Nguyên! Đó thực sự là thử thách cam go nhất của lịch sử Đại Việt. Công lao đưa Đại Việt thoát khỏi những cơn binh lửa xâm lăng hiểm nghèo này, măi măi thuộc về các thế hệ quân dân kiên cường của thế kỉ XIII, thuộc về các nhà lănh đạo chiến tranh kiệt xuất thời Trần mà nổi bật hơn cả vẫn là Trần Hưng Đạo.



                                        4. TÂM THÀNH SÁNG MĂI VỚI THIÊN THU


                                        Trước và trong toàn bộ quá tŕnh tiến hành ba cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, vấn đề bức thiết đặt ra hàng đầu đối với triều Trần vẫn là không ngừng củng cố và tăng cường sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân. Đây vừa là cơ sở quyết định thành bại của sự nghiệp giữ nước, lại cũng vừa là nhân tố tác động thường xuyên và mănh liệt đến sự tồn tại của chính bản thân triều Trần. Bấy giờ, trên Trần Hưng Đạo là cả một triều đ́nh lớn với nhiều hệ thống cơ quan và tước vị khác nhau, trên triều đ́nh c̣n có nhà vua và Thượng hoàng nữa. Nhưng cũng bấy giờ, mọi hành vi và cử chỉ của Trần Hưng Đạo lại có ảnh hưởng to lớn nhất đối với khối đoàn kết chung. Sự thật đặc biệt này có nguồn gốc sâu xa từ chính quá tŕnh thành lập của triều Trần.

                                        Tháng chạp năm Ất Dậu (1225), đê dọn đường cho họ Trần tiến nhanh vào vũ đài chính trị, Trần Thủ Độ đă khôn khéo dàn xếp, tạo ra cuộc tảo hôn giữa nữ hoàng của triều Lư là Lư Chiêu Hoàng (mới 7 tuổi) với cháu của ḿnh là Trần Cảnh (mới 8 tuổi). Ngay sau đó, cũng chính Trần Thủ Độ đă bố trí để Lư Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Triều Trần được lập nên kể từ đấy. Trần Cảnh về sau có miếu hiệu là Trần Thái Tông.

                                        Trước đó, chị ruột của Lư Chiêu Hoàng là Công chúa Thuận Thiên cũng đă được gả cho anh ruột của Trần Cảnh là Trần Liễu. Tháng giêng năm Đinh Dậu (1237). Trần Thủ Độ ép Trần Liễu phải nhường Công chúa Thuận Thiên (lúc này đă có thai với Trần Liễu được ba tháng) cho Trần Cảnh. Bởi sự kiện này, hai anh em Trần Liễu và Trần Cảnh xung đột với nhau. Đă có lúc, họ từng đem quân dàn trận để đánh nhau quyết liệt. Trước lúc lâm chung (vào năm 1251), mối hận thù vẫn c̣n đè nặng Trần Liễu.

                                        Là con của Trần Liễu, dầu muốn hay không th́ Trần Hưng Đạo cũng phải chịu nhiều mối nghi ngờ khác nhau, từ phía chú ruột là vua Trần Thái Tông, từ các con của vua Trần mà nổi bật là Trần Quang Khải, từ các bậc quư tộc mà đặc biệt là Trần Khánh Dư, từ nhiều quan lại gồm đủ cả văn lẫn vơ…v.v. Chỉ cần một chút sơ suất trong ứng xử, Trần Hưng Đạo cũng có thể gây ra những ngộ nhận mà hậu quả thật khó lường.

                                        Trong bối cảnh khắc nghiệt của lịch sử lúc ấy, vấn đề củng cố và tăng cường sức mạnh của khối đoàn kết không phải chỉ là vấn đề riêng của đội ngũ quư tộc và tướng lĩnh cao cấp, không phải chỉ là vấn đề riêng của nội bộ triều đ́nh. Đây là vấn đề lớn lao chung của toàn dân, của đất nước. Trong chỗ đẩy đưa không ngờ, phần chủ yếu của gánh nặng giang sơn gần như đă đặt hết lên đôi vai của Trần Hưng Đạo. Với tất cả tâm thành và tài năng kiệt xuất, Trần Hưng Đạo đă có những đóng góp hết sức quan trọng vào sự nghiệp này. Ông đă để lại cho lịch sử một loạt những kinh nghiệm vô giá về nghệ thuật xây dựng khối đoàn kết v́ nghĩa cả thiêng liêng là đánh giặc giữ nước, mà trên đại thể, chúng ta có thể ghi nhận qua năm bước tuần tự từ thấp lên cao như sau:

                                        Bước thứ nhất: Khôn khéo hàn gắn những vết rạn nứt trong đội ngũ quư tộc và tướng lĩnh cao cấp.

                                        Như trên đă nói, cuộc xung đột giữa Trần Liễu với vua Trần, mối hiềm nghi của vua Trần đối với Trần Hưng Đạo, cùng sự bất ḥa giữa Trần Quang Khải và Trần Khánh Dư với Trần Hưng Đạo…v.v vừa là biểu hiện lo ngại của sự rạn vỡ t́nh anh em ruột thịt và nghĩa thân tộc họ hàng, đồng thời, lại cũng vừa là biểu hiện của sự chia rẽ rất nguy hiểm giữa những người chịu trách nhiệm điều khiển vận mệnh quốc gia. Sử cũ đă trân trọng ghi chép nhiều mẩu chuyện cảm động về Trần Hưng Đạo [1]. Ông luôn luôn bày tỏ ḷng trung thành tuyệt đối của ḿnh đối với nhà vua, xóa dần để rồi cuối cùng đă xóa sạch ḷng ngờ vực của nhà vua và của bá quan văn vơ. Chính Trần Hưng Đạo đă tự ḿnh tắm rửa cho Trần Quang Khải, khiến cho quân sĩ ngạc nhiên và sung sướng reo ḥ rằng: Quốc Công tắm cho Thượng tướng, chúng ta không c̣n lo về nỗi chết chóc nữa! Và, cũng chính Trần Hưng Đạo là người đă có ảnh hưởng rất to lớn đối với nhà vua và triều đ́nh trong việc khôi phục lại chức tước cho danh tướng Trần Khánh Dư, khiến ḷng người bấy giờ rất cảm kích...v.v. Đó chưa phải là tất cả, nhưng đó thật sự là những ǵ tốt đẹp được truyền tụng măi không thôi. Ngờ vực và xích mích mất dần, mối quan hệ thân thiện cũng dần dần được xác lập, quư tộc và tướng lĩnh cao cấp hoan hỉ với bầu không khí trong lành, đủ để có thể sát cánh cùng nhau bàn chuyện quốc gia đại sự.

                                        Bước thứ hai: Tạo lập và ra sức bảo vệ cốt lơi bền vững của khối đoàn kết trong nội bộ quư tộc và tướng lĩnh cao cấp.

                                        Thắng lợi của bước thứ nhất tuy rất to lớn, nhưng, thắng lợi đó chỉ mới tạo ra được một khối người không xích mích với nhau, chưa đủ sức để tạo được một khối đoàn kết thực sự theo đúng nghĩa của từ này. Bằng tất cả đức độ và uy tín chính trị đặc biệt của ḿnh, Trần Hưng Đạo đă tác động một cách rất tích cực và có hiệu quả đến quyết định vô cùng quan trọng của triều Trần: triệu tập hội nghị B́nh Than (năm 1282).

                                        Đây là cuộc hội nghị của những người giữ trọng trách lănh đạo sự nghiệp giữ nước. Sở dĩ gọi là hội nghị B́nh Than v́ cuộc hội nghị này được tổ chức tại bến B́nh Than. Bến B́nh Than là một trong những bến của sông B́nh Than tức sông Lục Đầu. Từ B́nh Than, binh thuyền có thể men theo những con sông lớn nhỏ đế tiến lên các địa phương vùng Đông Bắc, và cũng từ B́nh Than, thủy quân có thể dễ dàng tiến ra sông Bạnh Đằng. Nói khác hơn, đây là một trong những vị trí rất quan trọng, nằm sát ngay miền duyên hải Đông Bắc nước ta2. Hội nghị B́nh Than chỉ bàn đến hai vấn đề thiết yếu nhất. Diễn đạt theo cách nói hiện đại, th́ hai vấn đề đó là xác định phương hướng chiến lược chống xâm lăng và tổ chức bộ máy chỉ huy chống xâm lăng. Cũng diễn đạt theo cách nói hiện đại, phương hướng chiến lược chống xâm lăng mà cuộc hội nghị này đă xác định là: phát động và lănh đạo một cuộc chiến tranh vệ quốc mang tính nhân dân sâu sắc. Về bộ máy chỉ huy chống xâm lăng, hẳn nhiên là quyền quyết định tối hậu vẫn thuộc về vua Trần Nhân Tông và Thượng Hoàng Trần Thánh Tông, nhưng từ tháng 10 năm Quư Mùi (1283), tức là đúng một năm sau hội nghị B́nh Than, Trần Hưng Đạo được trao quyền tổng chỉ huy quân đội:

                                        “Tấn phong Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn làm Quốc Công Tiết chế thống lĩnh quân sĩ cả nước, cho được quyền chọn bọn quân hiệu có tài chỉ huy, sai đi chỉ huy các đơn vị”3.

                                        Như vậy là kể từ đây, nói đoàn kết tức là đoàn kết chung quanh phương hướng chiến lược chống xâm lăng, đoàn kết chung quanh bộ máy chỉ huy chống xâm lăng. Hội nghị B́nh Than thực sự có ư nghĩa cực ḱ quan trọng trong việc tạo ra cốt lơi bền vững cho khối đoàn kết của quư tộc và tướng lĩnh cao cấp, cho toàn bộ quá tŕnh không ngừng mở rộng và củng cố khối đoàn kết của toàn dân. Thắng lợi của hội nghị B́nh Than vừa có giá trị thực tiễn to lớn đối với cuộc kháng chiến chống xâm lăng thời Trần, vừa để lại cho hậu thế những bài học kinh nghiệm vô giá trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

                                        Bước thứ ba: Trên cơ sở khối đoàn kết của quư tộc và tướng lĩnh cao cấp, nhanh chóng mở rộng và củng cố khối đoàn kết của toàn dân, biến quyết tâm của triều đ́nh thành quyết tâm chung của cả nước.

                                        Sau hội nghị B́nh Than, khối đoàn kết của quư tộc và tướng lĩnh cao cấp đă được thiết lập một cách vững vàng. Nhưng, cho dẫu khối đoàn kết ấy vững vàng đến bao nhiêu đi chăng nữa th́ đó cũng chỉ mới là một bộ phận. Đúng như tinh thần của hội nghị B́nh Than, vấn đề đặt ra hàng đầu vẫn là làm sao để có thể nhanh chóng mở rộng và củng cố khối đoàn kết của toàn dân. Một lần nữa, với tất cả uy tín chính trị to lớn của ḿnh, Trần Hưng Đạo đă khôn khéo tác động, góp phần quan trọng vào việc tạo ra một quyết định hết sức độc đáo của triều Trần là triệu tập hội nghị Diên Hồng.

                                        Sở dĩ gọi là hội nghị Diên Hồng v́ cuộc hội nghị này được tổ chức ngay trong điện Diên Hồng - một trong những cung điện ở kinh thành Thăng Long. Hội nghị Diên Hồng được triệu tập vào cuối năm 1284 (tính theo âm lịch), đầu năm 1285 (tính theo dương lịch). Đây là hội nghị các bậc phụ lăo, đại diện cho nhân dân các làng xă cả nước.

                                        Trong xă hội nông nghiệp thời trung đại, tiếng nói của các bậc cao niên bao giờ cũng có ảnh hưởng rất mạnh mẽ. Triệu tập được các bậc cao niên cũng có nghĩa là triều Trần đă nắm được lực lượng đang giữ vị trí chi phối xă hội đương thời. Hội nghị Diên Hồng được tổ chức đúng vào lúc quân Nguyên đă áp sát biên giới phía Bắc, vận nước đang bị đe dọa một cách nghiêm trọng. Hội nghị Diên Hồng được khai mạc đúng vào lúc tết cổ truyền của dân tộc ta cũng sắp đến. Nói khác hơn, đây chính là thời điểm thuận tiện nhất để triều Trần có thể khơi dậy và cổ vũ ư chí độc lập của toàn dân.

                                        Khác với hội nghị B́nh Than, do đặc trưng riêng của thành phần tham dự, hội nghị Diên Hồng không bàn đến những vấn đề có ư nghĩa chiến lược và chiến thuật mà chỉ bàn xem nên đánh hay nên ḥa với giặc. Ngoan cường chiến đấu th́ mới mong giữ được tôn miếu cho xă tắc, giữ được cơ nghiệp cho mọi nhà. Ḥa cũng có nghĩa là phải chấp nhận để mặc cho giặc ngoại xâm dày xéo, phải phịu cảnh nước mất nhà tan - Ḥa cũng có nghĩa là đầu hàng. Sử cũ chép rằng “Các cụ phụ lăo đều hô quyết đánh, vạn người như một, tiếng vang như cùng bật ra từ một cửa miệng vậy” [4].

                                        Hội nghị Diên Hồng là một sự kiện rất độc đáo của lịch sử nước ta, là một trong những đỉnh cao của nghệ thuật tập hợp lực lượng. Từ hội nghị Diên Hồng, khối đoàn kết toàn dân đánh giặc đă được xác lập. Cũng từ hội nghị Diên Hồng, quyết tâm của triều đ́nh nhà Trần đă nhanh chóng biến thành quyết tâm chung của cả nước. Nhận định về ư nghĩa của hội nghị Diên Hồng, sử gia lỗi lạc của nước nhà thế kỉ XV là Ngô Sĩ Liên viết rằng: “Giặc Hồ (chỉ giặc Nguyên - NKT) tràn vào cướp, ấy là nạn lớn của quốc gia. Hai vua (chỉ Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông - NKT) cùng hợp mưu, bề tôi cùng họp bàn, há không có kế sách ǵ hay sao mà phải ban yến để hỏi ư các bậc phụ lăo? Ấy chẳng qua cũng v́ (Thượng Hoàng Trần) Thánh Tông muốn nhân đó để xét ḷng thành ủng hộ của dân và cũng để dân nghe lời dụ hỏi mà cảm kích để rồi hăng hái hơn đó thôi. Làm như vậy là giữ được cái đức của người xưa trọng người già để xin lời hay vậy” [5].

                                        Bước thứ tư: khôn khéo t́m mọi biện pháp để kích động mạnh mẽ ḷng yêu nước thiết tha, ḷng căm thù giặc sâu sắc của tướng sĩ và của toàn dân, tạo ra khí thế quật cường bừng bừng khắp cả nước.

                                        Để thực hiện bước thứ tư này, triều Trần đă thực hiện nhiều chủ trương sinh động khác nhau, tuy nhiên, hiệu quả phi thường hơn cả vẫn là việc Trần Hưng Đạo kịp thời biên soạn và phổ biến bài Hịch tướng sĩ văn.

                                        Mở đầu áng hùng văn này, Trần Hưng Đạo chân thành bày to ḷng cảm phục gương tiết tháo của các bậc anh hùng hào kiệt, đồng thời, chân thành bày tỏ ḷng yêu nước nồng nàn của chính ḿnh.

                                        Hịch tướng sĩ văn đă phân tích một cách sâu sắc về mối quan hệ mật thiết giữa quyền lợi của cá nhân, gia đ́nh và ḍng họ với quyền lợi của cộng đồng và quốc gia, để rồi kết luận một cách chắc chắn và đầy thuyết phục rằng: nước mất th́ nhà tan, rằng muốn bảo vệ quyền lợi của cá nhân, của gia đ́nh và ḍng họ th́ phải xả thân đánh giặc cứu nước.

                                        Hịch tướng sĩ văn cũng chỉ rơ: muốn chiến thắng đội quân xâm lăng to lớn, khét tiếng tàn bạo và thiện chiến như quân Nguyên, th́ ngoài tinh thần chiến đấu, lí tưởng chiến đấu và tŕnh độ vơ nghệ, quân sĩ c̣n phải được trang bị về lí luận quân sự, được huấn luyện về binh pháp. Lúc bấy giờ, bộ binh pháp duy nhất phù hợp với cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại mà nhân dân ta đang tiến hành cũng chính là Binh thư yếu lược của Trần Hưng Đạo [6].

                                        Kết thúc Hịch tướng sĩ văn, Trần Hưng Đạo chỉ rơ, khi vận nước lâm nguy, lẽ sống thiêng liêng nhất của mọi thần dân chính là quả cảm đánh giặc để cứu nước.

                                        Với Hịch tướng sĩ văn, Trần Hưng Đạo đă có công khơi dậy ngọn lửa quật cường trong lớp lớp binh sĩ và trong đông đảo nhân dân. Bấy giờ, cảm kích trước lời hịch đanh thép của Trần Hưng Đạo binh sĩ đă tự khắc vào cánh tay ḿnh hai chữ sát Thát (nghĩa là giết giặc Thát-đát tức giặc Nguyên). Hịch tướng sĩ văn không chỉ là một văn kiện quân sự mà c̣n thực sự là một trong những áng thiên cổ hùng văn, có giá trị bất diệt trong lịch sử văn học của nước nhà.

                                        Bước thứ năm: Biến nhiệm vụ đánh giặc cứu nước thành một nội dung của pháp luật, ai có công lao sẽ được khen thưởng, ai có tội sẽ bị trừng phạt.

                                        Với tư cách là lực lượng chịu trách nhiệm điều khiển vận mệnh quốc gia, triều Trần đă tiến hành một loạt những biện pháp, tổ chức và động viên rất tích cực. Tuy nhiên, tất cả các biện pháp đó chỉ có ư nghĩa đối với những ai giàu thiện chí và nghĩa khí mà thôi. Với những kẻ bạc nhược, triều Trần sẵn sàng nghiêm trị. Một sắc lệnh rất kiên quyết đă kịp thời được ban hành: “Tất cả các quận huyện trong nước, nếu có giặc ngoài đến, phải liều chết mà đánh, nếu sức không địch nổi th́ cho phép lẩn tránh vào rừng núi, không được đầu hàng” [7]. Sắc lệnh này đă phát huy được tác dụng rất to lớn. Sau này, chỉ có hai làng là Bàng Hà và Ba Điểm (cả hai đều thuộc đất tỉnh Hải Hưng ngày nay) vi phạm sắc lệnh này. Một số quư tội và quan lại cũng bị trừng trị bởi tội danh này. Sử cũ chép rằng:

                                        “Người nào đă đầu hàng giặc, th́ giờ đây, dẫu đang ở trên đất giặc cũng bị kết án vắng mặt, hoặc khép tội lưu, hoặc khép tội xử tử và tịch thu gia sản xung công.

                                        Bọn Trần Kiện và Trần Văn Lộng bắt phải đổi thành họ Mai, riêng Trần Ích Tắc v́ là thân vương, không nỡ bắt đổi họ, chỉ bắt gọi là ả Trần tức là có ư mỉa mai sự nhu nhược như đàn bà con gái. V́ sự này, sử cũ thỉnh thoảng vẫn chép là ả Trần hoặc Mai Kiện. Đặng Long từng là bề tôi được hầu cận, trước đó, Nhà vua đă có ư định phong hắn làm Hàn Lâm Học Sĩ nhưng Thượng Hoàng ngăn đi, v́ thế, Đặng Long oán giận rồi đi đầu hàng giặc, sau bị bắt và bị xử tử. Quân dân (nếu lỡ hàng) đều được miễn tội chết. Duy có hai làng Bàng Hà và Ba Điểm, giặc vừa vào đă hàng ngay, cho nên (triều đ́nh) bắt hai làng ấy phải chịu tội đồ bắt làm sai sử hoành (tức chỉ được làm tôi tớ - NKT), không được làm quan” [8].

                                        Năm bước tuần tự từ thấp lên cao, từ phạm vi triều đ́nh đến quy mô cả nước, sắc thái tuy có khác nhau, song, tất cả đều thể hiện một cách sinh động và sâu sắc năng lực xây dựng khối đoàn kết, thể hiện tâm thành ngời sáng của tuyệt đại đa số quư tộc họ Trần mà nổi bật hơn cả là Trần Hưng Đạo. Nguyên nhân quyết định thắng lợi trọn vẹn của sự nghiệp giữ nước ở thế kỉ XIII đă xuất hiện rơ rệt trong từng bước của toàn bộ quá tŕnh này.



                                        ____________________________________

                                        1. Xin vui ḷng tham khảo thêm: Nguyễn Khắc Thuần - Việt sử giai thoại. Tập 4, Nxb. Giáo Dục, 1993.
                                        2. Bến B́nh Than nay thuộc xă Trần Xá, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Hưng.
                                        3. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 43-b)
                                        4. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 44a).
                                        5. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 44a-b).
                                        6. Xin xem thêm mục 1 - Tóm lược về tiểu sử.
                                        7. Dẫn lại của Hà Văn Tấn và Phạm Thị Tâm trong Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên - Mông thế kỉ XIII. Sách đă dẫn, trang 178.
                                        8. Khám định Việt sử thông giám cương mục (chính biên, quyển 8, tờ 14).
                                        Vạn Xuân

                                        Comment


                                        • #21
                                          Trần Hưng Đạo - V

                                          TRẦN HƯNG ĐẠO (tt)




                                          5. TRẦN HƯNG ĐẠO - LINH HỒN CỦA NHỮNG CHIẾN CÔNG HIỂN HÁCH NHẤT THẾ KỈ THỨ XIII

                                          a) Tổng chỉ huy lực lượng bảo vệ biên giới phía Bắc

                                          Từ giữa năm Bính Th́n (1256), t́nh h́nh đă trở nên rất căng thẳng. Bấy giờ, nhà Tống liên tiếp thất bại trước những cuộc tấn công tàn bạo của quân Mông Cổ. Sự sụp đổ quá nhanh chóng của quốc gia Đại Lư và những thất bại thảm hại của quân đội “thiên triều” đă tác động không nhỏ đến nước ta. Những kẻ vừa yếu bóng vía, vừa nặng ḷng tị hiềm đă bắt đầu t́m đường bỏ trốn khỏi đất nước. Một trong những người đầu tiên, tiếc thay, lại là con trai trưởng của Trần Liễu, anh của Trần Hưng Đạo.

                                          “Mùa thu, tháng 7 (năm Bính Th́n, 1256 – NKT), Vũ Thành Vương là (Trần) Doăn đem cả nhà trốn sang nước Tống. Thổ quan (của nhà Tống) ở phủ Tư Minh là Hoàng Bính, bắt và đem nạp lại cho ta.

                                          Trần Doăn là con của An Sinh Vương (tức Trần Liễu - NKT.) do bà Hiển Từ sinh hạ. An Sinh Vương vốn có hiềm khích với Nhà vua, rồi bà Hiển Từ cũng qua đời, cho nên (Trần Doăn) bị thất thế, chạy trốn sang nước Tống. Vua thưởng tiền lụa cho (Hoàng) Bính, đồng thời, hạ lệnh pḥng giữ biên giới rất nghiêm ngặt” [1].

                                          Dẫu có thân sinh là người từng xung đột, đem quân đánh lại Nhà vua, dẫu có anh ruột là người đang tâm bỏ trốn khỏi đất nước và dẫu chính bản thân ḿnh cũng đang bị không ít triều thần nghi hoặc, Trần Hưng Đạo vẫn được vua Trần lúc đó là Trần Thái Tông (1226-1258) tin cậy mà trao phó trọng trách trấn giữ vùng biên cương phía Bắc của nước nhà:

                                          “Tháng 8 (năm Đinh Tị, 1257 - NKT), chủ trại Quy Hóa [2] là Hà Khuất sai người chạy trạm về báo rằng có sứ giả của nhà Nguyên sang. Tháng 9, (Nhà vua) xuống chiếu, ra lệnh cho các tướng tả hữu đem quân thủy và quân bộ ra ngăn giữ ở biên giới. Tất cả đặt dưới sự chỉ huy của (Trần) Quốc Tuấn. Mùa đông, tháng 11, lệnh truyền cả nước sắm vũ khí” [3].

                                          Khi nhận trọng trách này Trần Hưng Dạo chưa đầy ba mươi tuổi, nhưng, vị tướng quân c̣n rất trẻ ấy đă hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của ḿnh, xứng đáng với niềm tin cậy lớn lao của triều đ́nh và của các tướng sĩ đương thời. Toàn bộ dải biên cương trùng điệp núi rừng ở phía Bắc được kiểm soát chặt chẽ, mọi động tĩnh lớn nhỏ ở biên giới đều được thông báo về triều đ́nh một cách kịp thời. Những thông tin phong phú và chính xác do Trần Hưng Đạo chuyển đạt về có ư nghĩa hết sức quan trọng đối với việc hoạch định kế sách chung của triều đ́nh. Thắng lợi của cuộc kháng chiến lần thứ nhất gắn liền với công lao trấn giữ biên cương của Trần Hưng Đạo.

                                          Tháng 12 năm 1257, từ lănh thổ nước Đại Lư mới chiếm được, tướng Mông Cổ là Ngột-lương-hợp-thai đem gần ba vạn quân, men theo sông Hồng để ồ ạt tiến xuống phương Nam, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Đại Việt. Vua Trần lúc bấy giờ là Trần Thái Tông đă tự ḿnh làm tướng, tổng chỉ huy quân sĩ cả nước, tiến lên vùng B́nh Lệ Nguyên[4] để đón đánh giặc. Trần Hưng Đạo là một trong những vị dũng tướng đă sát cánh chiến đấu bên cạnh Nhà vua và đă có công gây cho đội quân của Ngột-lương-hợp-thai những thiệt hại không nhỏ. Đây chính là một trong những cơ sở quan trọng để sau này triều Trần trao quyền tổng chỉ huy quân đội cho Trần Hưng Đạo trong các cuộc chiến tranh lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288)

                                          b) Người đứng đầu lực lượng vũ trang cả nước, người trực liếp vạch kế hoạch chung, đồng thời cũng là tướng chỉ huy những trận quan trọng nhất trong cuộc kháng chiến lần thứ hai.

                                          Nếu như trước và trong cuộc kháng chiến lần thứ nhất (1257), Trần Hưng Đạo chỉ mới là một vị dũng tướng, tổng chỉ huy lực lượng bảo vệ biên giới phía Bắc, th́ trước và trong cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285) cũng như lần thứ ba (1288), Trần Hưng Dạo là người được trao toàn quyền điều khiển mọi hoạt động của lực lượng vũ trang cả nước. Trọng trách này, Trần Hưng Đạo chính thức đảm nhận kể từ tháng 10 năm 1283. Kể từ đây, Trần Hưng Đạo ngày đêm chăm lo luyện tập tướng sĩ, không ngừng nâng cao khả năng chiến đấu của quân đội Đại Việt. Cũng kể từ đây, Trần Hưng Đạo dốc hết trí lực, cùng với Thượng Hoàng, Nhà vua và các tướng lĩnh cao cấp, quyết t́m cho bằng được kế sách đối phó hữu hiệu nhất với quân Mông-Nguyên xâm lăng. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, chính Trần Hưng Đạo là người đă khai sinh ba quyết định có ư nghĩa chiến lược rất đúng đắn. Một là, đối với đạo quân 50 vạn tên do Thoát-Hoan chỉ huy, tấn công từ mặt Bắc xuống, ta tạm thời rút lui để bảo toàn lực lượng, tránh ngọn đ̣n mạnh nhất của kẻ thù đang lúc hung hăng. Hai là, đối với đạo quân gần một chục vạn tên do Toa-Đô chỉ huy, từ Chiêm Thành tiến lên, ta quyết tâm đánh trả, không để cho chúng có cơ hội nhanh chóng nhập cục với đại binh của Thoát-Hoan [5]. Ba là, kiên tŕ tổ chức hàng loạt những cuộc nghi binh nhằm đánh lạc hướng của kẻ thù và nhằm bảo toàn lực lượng của ta, vững chí chờ thời cơ thuận tiện nhất để mở một loạt chiến dịch lớn quét sạch quân xâm lăng khỏi bờ cơi.

                                          Trong thử thách cam go, hiển nhiên là cũng có những người không đủ khả năng và bản lĩnh để vượt qua. Họ tỏ ra hoang mang, dao động và mất dần niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.

                                          Tháng giêng năm Tân Tị (1281), chú họ của vua Trần là Trần Di Ái (cũng tức là Trần Ái) được sai sang chầu vua Nguyên. Cùng đi với Trần Di Ái c̣n có bọn Lê Mục và Lê Tuân. Nhưng phái bộ yếu bóng vía này đă đầu hàng và nhận chức tước của nhà Nguyên. Vua nhà Nguyên lập tức phong Trần Di Ái làm An Nam Quốc Vương, đồng thời cho 1000 quân sĩ hộ tống trở về. Tháng 6 năm Nhâm Ngọ (1282), Trần Di Ái và đồng bọn bị triều đ́nh trị tội.

                                          Ngay chính vua Trần cũng có lúc không tránh khỏi chút lưỡng lự băn khoăn. Phải sau khi nghe được câu nói bừng bừng ư chí và niềm tin sắt đá của Trần Hưng Đạo – “Bệ hạ muốn hàng xin trước hăy chém đầu thần đi đă” [6] th́ tinh thần của Nhà vua mới thực sự được củng cố vững chắc.

                                          Cũng trong thứ thách cam go, sự phân hóa để rồi cuối cùng là phân cực, thể hiện một cách rất sâu sắc. Tuyệt đại đa số quư tộc và tướng lĩnh cao cấp lúc bấy giờ đều xứng đáng là những người đại diện tiêu biểu cho khí phách hiên ngang của dân tộc, tuy nhiên, điều ấy không có nghĩa là không hề có những kẻ đă cam ḷng đi đầu hàng và thậm chí là làm tay sai cho giặc.

                                          Như đă nói ở trên, đi hàng giặc sớm hơn cả có lẽ là Vũ Thành Vương Trần Doăn (đầu hàng năm 1256) và kế đến là Thương Vị Chương Hiến Hầu Trần Kiện cùng bọn liêu thuộc là Lê Trắc (đầu hàng năm 1285).

                                          Tháng 3 năm 1285, đến lượt Thượng Vị Văn Chiêu Hầu Trần Lộng, Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc (chú ruột của vua Trần Nhân Tông) cùng các quan lại khác như Phạm Cự Địa, Lê Diễn, Đặng Long…v.v chạy sang nhà Nguyên.

                                          Chi li ra, danh sách những kẻ đầu hàng và phản bội không phải chỉ có bấy nhiêu, nhưng, thực tế lịch sử đă cho thấy rơ, tất cả họ bất quá chỉ là một nhóm nhỏ lạc loài. Muôn đời khinh ghét họ và cả chút lương tri nhỏ nhoi c̣n lại trong mỗi con người của họ cũng dày ṿ họ. Sử cũ cho hay: “Sau khi quân Nguyên thất bại, (Trần) Ích Tắc ḷng những hỗ thẹn, chết ở đất Bắc” [7]. Bấy giờ, chết v́ hổ thẹn, nào phải chỉ có một ḿnh Trần Ích Tắc đâu.

                                          Đầu tháng 5 năm 1285, khi mà quân xâm lăng đă mệt mỏi sau hàng loạt thất bại của những cuộc hành quân truy lùng, khi mà nguồn hậu cần của chúng ngày một kiệt quệ và đặc biệt là khi mà khí hậu nóng bức của mùa hè ở nước ta bắt đầu gây tác hại đối với người và ngựa phương Bắc, Trần Hưng Đạo hạ lệnh phản công. Quyết định này được vua Trần và các tướng lĩnh cao cấp đương thời ủng hộ mạnh mẽ. Sử cũ ghi rơ: “Quân giặc nhiều năm đi xa, lương thực chuyên chở cách trở hàng vạn dặm, thế tất là phải mệt mỏi. Nay ta lấy quân nhàn rỗi để chống quân mệt mỏi, th́ trước là ắt sẽ làm cho chúng nhụt khí, sau nhất định sẽ đánh bại được bọn chúng” [8].

                                          Mục tiêu đầu tiên mà Trần Hưng Đạo đặt ra là ồ ạt tấn công vào các dinh trại của giặc đóng dọc theo khúc sông Hồng chảy qua vùng Hưng Yên (Hải Hưng) ngày nay. Đây là cuộc tấn công có ư nghĩa chia cắt lực lượng của Toa-Đô (lúc này đang ở Thanh Hóa) với đại binh của Thoát-Hoan. Kế hoạch của Trần Hưng Đạo cụ thể như sau:

                                          - Trần Hưng Đạo vừa là tổng chỉ huy, vừa là người trực tiếp cầm đầu lực lượng đánh vào A Lỗ (tên một vị trí nằm gần khu vực ngă ba sông Hồng với sông Luộc)

                                          - Chiêu Thành Vương (hiện chưa rơ tên), Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản và Nguyễn Khoái chỉ huy lực lượng đánh vào khu vực bến Tây Kết (Tên một xă nằm cạnh băi Thiên Mạc hay c̣n gọi là Mạn Trù Châu, thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hải Hưng ngày nay).

                                          - Chiêu Văn Vương Trần Nhật Quật đánh vào Hàm Tử (tên một xă, nay thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hải Hưng).

                                          - Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải đánh vào Chương Dương (tên bến, cũng là tên xă, nay thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây) và Thăng Long. Nhiều đội dân binh, dưới sự chỉ huy của Trần Thông và hai anh em Nguyễn Khả Lạp, Nguyễn Truyền, cũng được lệnh phối hợp với Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải trong trận đánh quan trọng này.

                                          - Một bộ phận quân đội chủ lực do vua Trần trực tiếp cầm đầu, vẫn tiếp tục đóng ở Thanh Hóa, và từ Thanh Hóa, tổ chức các cuộc tấn công nhằm khống chế Toa-Đô, không cho chúng có thể dễ dàng hội quân với Thoát-Hoan ở vùng châu thổ sông Hồng.

                                          Đối với nhà Trần, đây là cuộc phản công được chuẩn bị một cách tài t́nh và công phu từ nhiều tháng trước, nhưng đối với quân Nguyên xâm lược, đây là một bất ngờ lớn. Thoát-Hoan và các tướng trong bộ chỉ huy của giặc đă tỏ ra lúng túng và hoàn toàn bất lực trước sự xoay chuyển mau chóng của t́nh h́nh. Giặc bị tấn công đồng thời và dồn dập ở nhiều nơi, bị chia cắt và bị tiêu diệt, không cách ǵ có thể liên lạc và tiếp ứng cho nhau. Trong lúc đó, các tướng lĩnh và quân sĩ của ta lại liên tiếp lập công. Tuy mức độ có khác nhau nhưng tất cả các mũi tấn công đều giành được thắng lợi, đúng như kế hoạch mà Trần Hưng Đạo đă dự kiến từ đầu.

                                          Tháng 5 năm 1285, ta thu phục Thăng Long, Thoát-Hoan cùng các tướng sĩ của hắn phải đem quân chạy sang vùng Gia Lâm (ngoại thành Hà Nội ngày nay) và Bắc Ninh (nay thuộc Hà Bắc). Đầu tháng 6 năm 1285, vua và Thượng Hoàng nhà Trần cũng đem quân từ Thanh Hóa đánh ra.

                                          Tháng 6 năm 1285 là tháng đă diễn ra ba trận đối đầu trực tiếp và quyết liệt giữa một bên là tổng chỉ huy quân đội Đại Việt với một bên là tổng chỉ huy quân Nguyên xâm lăng. Trận thứ nhất là trận ở bờ bắc sông Hồng. Thoát-Hoan bị thảm bại, phải rút về bờ bắc sông Như Nguyệt (tức sông Cầu). Trận thứ hai, Thoát-Hoan buộc phải hốt hoảng bỏ vùng bờ bắc sông Như Nguyệt để chạy lên mạn sông Thương. Và trận thứ ba là trận quyết định. Thoát-Hoan chẳng những phải bỏ chạy khỏi khu vực sông Thương mà c̣n phải mở đường máu, chạy thẳng về Trung Quốc. Trận thứ ba là trận khiếp đảm nhất đối với quân Thoát-Hoan. Để có thể thoát thân, chúng vội vă bắc cầu phao vượt sông Thương, nhưng cũng v́ vội vă mà chiếc cầu phao ấy không chịu đựng nổi cuộc tháo chạy hỗn loạn của giặc. Cầu phao bị đứt khiến cho không biết bao nhiêu quân sĩ của giặc bị chết đuối.

                                          Thoát-Hoan chạy đến biên giới th́ lập tức gặp phải trận mai phục của quân đội nhà Trần do con trai của Trần Hưng Đạo là tướng Hưng Vũ Vương Trần Quốc Hiển chỉ huy. Bộ tướng của Thoát-Hoan là Lư Hằng bị trúng tên thuốc độc mà chết. Thoát Hoan phải chui vào ống đồng mới tránh được trận mưa tên thuốc độc nguy hiểm này.

                                          Thoát-Hoan bị đánh cho tả tơi nhưng Toa-Đô ở Thanh Hóa vẫn không hề hay biết ǵ. Cuối tháng 6 năm 1285, Toa-Đô cùng Ô Mă-Nhi tiến quân ra Bắc. Vừa đến khu vực Khoái Châu (Nay thuộc tỉnh Hải Hưng), đạo binh này của giặc đă bị vua Trần đem quân đánh cho tan tác. Toa-Đô buộc phải chạy về Tây Kết nhưng chưa kịp ổn định quân ngũ th́ đă bị vây đánh quyết liệt. Với quân đội nhà Trần, đây là trận tấn công vào Tây Kết lần thứ hai, và trong trận Tây Kết lần thứ hai này, viên tướng khét tiếng của giặc là Toa-Đô đă bị chém đầu. Ô-Mă-Nhi và các bộ tướng khác của hắn may mắn thoát chết, theo đường thủy chạy ra vịnh Hạ Long rồi chạy thẳng về Trung Quốc.

                                          Như vậy là sau hai tháng dồn dập tấn công với hàng loạt những chiến dịch, trải rộng trên nhiều địa bàn khác nhau, quân dân ta đă giành toàn thắng. Hơn nửa triệu quân Nguyên xâm lược đă buộc phải tháo chạy khỏi Đại Việt. Thắng lợi to lớn này gắn liền với tài thao lược xuất sắc của các tướng lĩnh nước nhà thời Trần, nhưng, nổi bật hơn cả, tuyệt vời hơn tất cả vẫn là tên tuổi của Trần Hưng Đạo. Triều Trần đă tin cậy mà trao trọng trách cho ông, và chính ông cũng đă thật sự xứng đáng với niềm tin cậy lớn lao đó.

                                          Đầu tháng 7 năm 1285 nhân dân Thăng Long hân hoan chào đón triều đ́nh trở về, hân hoan chào đón vị nguyên soái lỗi lạc của nước nhà: Quốc Công Tiết Chế Trần Hưng Đạo


                                          c) Nhà chiến lược xuất sắc, tướng tổng chỉ huy thiên tài của cuộc kháng chiến lần thứ ba

                                          Ngay sau khi cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai bị đại bại, Hốt-Tất-Liệt đă định đánh báo thù ngay, nhưng cũng chính v́ sự thất bại thảm hại của cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai này, Hốt-Tất-Liệt nói riêng và triều đ́nh nhà Nguyên nói chung, không được phép chủ quan như trước nữa. Để thực hiện cuồng vọng bành trướng của ḿnh xuống Đại Việt và xuống vùng Đông Nam Á, Hốt-Tất-Liệt đă ban hành hai quyết định quan trọng. Như trên đă nói, quyết định thứ nhất là: tạm thời đ́nh chỉ cuộc tấn công xâm lược Nhật Bản đă được chuẩn bị công phu từ nhiều năm trước đó nhằm dồn hết lực lượng cho cuộc chiến tranh xâm lược nước ta. Và, quyết định thứ hai là: t́m cho bằng được những nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của quân Nguyên trong hai lần xâm lược nước ta. Những cận thần của Hốt-Tất-Liệt, cũng là những chiến lược gia lừng danh của nhà Nguyên cho rằng, sở dĩ quân Nguyên thất bại ở nước ta là bởi ba nguyên nhân sau đây:

                                          Thứ nhất: quân Nguyên thiếu lương thực một cách trầm trọng. Kế thanh dă (tức là kế làm vườn không nhà trống) của nhân dân ta đă gây cho kẻ thù những khó khăn rất lớn. Để khuất phục t́nh trạng này, Hốt-Tất-Liệt ra lệnh thành lập một đoàn thuyền lương, giao cho Trương Văn Hổ chỉ huy. Trương Văn Hổ có nhiệm vụ chuyên chở lương thực cho đại binh của nhà Nguyên khi chúng sang xâm lược nước ta.

                                          Thứ hai: nước ta nhiều sông ng̣i ao hồ, kênh rạch và bờ biển lại rất dài. Địa h́nh phức tạp này khiến cho kị binh nhà Nguyên không phát huy được sở trường chiến đấu. Để khắc phục t́nh trạng ấy, Hốt-Tất-Liệt đă ra lệnh thành lập ngay một đạo thủy binh, giao cho tướng Ô-Mă-Nhi cầm đầu. Đạo thủy binh này vừa chiến đấu như một đơn vị vũ trang độc lập, lại vừa phối hợp và giúp đỡ bộ binh cũng như kị binh khi chúng hành quân trên địa h́nh khó khăn và phức tạp của nước ta.

                                          Thứ ba: Người và ngựa của nhà Nguyên rất khó thích ứng với khí hậu của nước ta. Để hạn chế bớt nạn tử vong v́ ốm đau và bệnh dịch, Hốt-Tất-Liệt chủ trương huy động thật nhiều thầy thuốc và thuốc men phục vụ quân viễn chinh.

                                          Những việc làm kể trên tỏ rơ quyết tâm của Hốt-Tất-Liệt rất lớn, công cuộc chuẩn bị cho cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ ba là rất công phu.

                                          Cuối năm 1287, đầu năm 1288, quân Nguyên bắt đầu tràn sang lănh thổ nước ta. Tổng số quân xâm lăng lần này là 50 vạn, tất cả được đặt dưới quyền tổng chỉ huy của Thoát-Hoan. Bên cạnh Thoát-Hoan là một loạt các tướng khét tiếng khác của nhà Nguyên, như Ô-Mă-Nhi, Áo-Lỗ-Xích, Phàn Tiếp... Giặc chia quân làm ba đạo, tiến vào nước ta qua ba hướng khác nhau:

                                          - Đạo thứ nhất gốm kị binh và bộ binh, băng qua ải Chi Lăng rồi tiến vào nước ta qua hướng Lạng Sơn. Thoát-Hoan trực tiếp cầm đầu đạo này.

                                          - Đạo thứ hai cũng gồm bộ binh và kị binh, từ đất Vân Nam của Trung Quốc men theo sông Hồng mà tiến xuống nước ta. Đạo này do tướng Áo-Lỗ-Xích chỉ huy.

                                          - Đạo thứ ba là đạo thuỷ binh, từ Quảng Đông của Trung Quốc, băng qua vịnh Hạ Long rồi men theo sông Bạch Đằng mà tiến vào. Đạo này do Ô-Mă-Nhi và Phàn Tiếp chỉ huy. Đoàn thuyền lương do tướng Trương Văn Hổ cầm đầu đi theo sau đạo thủy binh này.

                                          Ngoài lực lượng quân sự như đă kể ở trên, nhà Nguyên c̣n thành lập sẵn một triều đ́nh bù nh́n, giao cho tên phản thần Trần Ích Tắc làm “An Nam quốc vương”.

                                          Theo Nguyên sử th́ trước khi Thoát-Hoan xuất quân, chính Hốt-Tất-Liệt đă ra lệnh rằng: “Không được cho Giao Chỉ là nước nhỏ mà khinh thường” [9]. Một lần nữa, vận nước lại lâm nguy, và cũng một lần nữa, Trần Hưng Đạo được tin cậy trao phó trọng trách vạch kế hoạch chiến lược, đồng thời, tổng chỉ huy toàn bộ lực lượng chống xâm lăng. Khi được vua Trần Nhân Tông hỏi thăm về việc chống giữ, Trần Hưng Đạo đă khảng khái trả lời một cách đầy tự tin rằng: “Nước ta thái b́nh đă lâu, dân không biết tới việc binh đao, cho nên, vừa năm trước đây, khi quân Nguyên vào cướp th́ có kẻ đầu hàng hoặc trốn chạy. Nhờ uy linh của tổ tông và cũng nhờ thần vơ của bệ hạ, ta đă quét sạch được bụi Hồ. Nay, nếu chúng lại sang cướp nữa th́ quân ta đă quen việc chiến trận mà quân giặc th́ phải đi xa, đă thế lại c̣n nơm nớp nỗi sợ thất bại của (Lư) Hằng và (Lư) Quán (những tên bại tướng trong cuộc xâm lược năm 1285 - NKT), cho nên chẳng c̣n chí khí chiến đấu nữa. Theo như thần th́ việc ta phá được chúng là điều chắc chắn” [10].

                                          Trên đại thể, kế hoạch chung của Trần Hưng Đạo như sau:

                                          - Đối với hai đạo kị binh và bộ binh của nhà Nguyên tiến vào nước ta qua đường bộ, Trần Hưng Đạo chủ trương không đánh mà tạm thời rút lui, bảo toàn lực lượng để dồn sức cho trận đánh quyết định khi có cơ hội. Nhân dân các địa phương trên các tuyến hành quân của giặc nói riêng và nhân dân cả nước nói chung, phải triệt để thực hiện kế thanh dă, quyết không để quân giặc có thể cướp được lương thực và thực phẩm.

                                          - Đối với đạo thủy binh và đoàn thuyền lương, phải quyết tâm đánh tan ngay khi chúng chưa kịp tiến vào nước ta, phá vỡ âm mưu phối hợp giữa kị binh, bộ binh với thủy binh của chúng, đồng thời, tiêu diệt nguồn hậu cần của đội quân xâm lăng khổng lồ này. Nhiệm vụ tiêu diệt thủy binh và đoàn thuyền lương của giặc được giao cho Phó Tướng Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư đảm trách.

                                          Hai đạo kị binh và bộ binh do Thoát-Hoan và Áo-Lỗ-Xích chỉ huy, do không bị đánh trả một cách quyết liệt, cho nên, đă tiến xuống Vạn Kiếp một cách khá dễ dàng. Đao thủy binh của Ô-Mă-Nhi, tuy bị đánh một số trận khá mạnh ở Ngọc Sơn (Móng Cái, Quảng Ninh) và ở An Bang (Quảng Yên, Quảng Ninh) và tuy bị thiệt hại khá nặng, nhưng chúng vẫn băng qua được để rồi sau đó, hợp binh với Thoát-Hoan và Áo-Lỗ-Xích tại Vạn Kiếp.

                                          Giặc hợp binh được ở Vạn Kiếp là điều hoàn toàn nằm ngoài dự kiến ban đầu của Trần Hưng Đạo, bởi lẽ đó, Trần Hưng Đạo và Thượng Hoàng cũng như vua Trần rất tức giận. Sử cũ chép:

                                          “Thượng Hoàng được tin, sai Trung Sứ đến xiềng (Trần) Khánh Dư để giải về kinh đô trị tội, (Trần) Khánh Dư liền nói với Thông Sứ rằng:

                                          - Lấy quân pháp mà xử, tôi thật đáng phải chịu tội chết, nhưng xin cho khất vài ba ngày để tôi xin bày mưu lập công rồi về chịu tội búa ŕu cũng chưa muộn.

                                          Trung Sứ nghe theo lời cầu xin đó.

                                          (Trần) Khánh Dư dự liệu rằng (thủy binh) giặc đă qua, lương thuyền ắt sẽ phải đi sau, cho nên, thu tập binh sĩ để đợi bọn chúng. Chẳng bao lâu sau, quả nhiên lương thuyền đến, (Trần Khánh Dư) đánh bại chúng, bắt được không biết bao nhiêu là quân lương và khí giới, tù binh cũng không đếm xuể. (Trần) Khánh Dư lập tức sai chạy ngựa về báo tin mừng. Thượng Hoàng liền tha cho tội cũ, không hỏi đến nữa” [11].

                                          Đoàn thuyền lương do tướng Trương Văn Hổ chỉ huy bị đánh tan, cố gắng khắc phục khó khăn về lương thực của giặc không thực hiện được. Chiến thắng ở Vân Đồn của Trần Khánh Dư có ư nghĩa rất to lớn đối với diễn biến chung của cuộc kháng chiến lần thứ ba. Tuy nhiên, ở Vạn Kiếp, Thoát Hoan, Áo-Lỗ-Xích và cả Ô-Mă-Nhi đều không hay biết ǵ. Chính Ô-Mă-Nhi đă tuyên bố một cách rất huênh hoang trong cuộc truy t́m chủ lực nhà Trần, rằng:

                                          “Ngươi chạy lên trời, ta theo lên trời, ngươi chạy xuống đất, ta theo xuống đất, ngươi lặn xuống nước, ta theo xuống nước” [12].

                                          Trước t́nh h́nh đó, Trần Hưng Đạo và Thượng Hoàng nhà Trần nhận định:

                                          “Chỗ trông cậy của quân Nguyên là quân lương và khí giới, nay đă bị ta đánh bắt, nhưng sợ rằng (chủ tướng của) chúng vẫn chưa hay biết ǵ, nên v́ thế mà tỏ ra hung hăng chăng?

                                          (Nói rồi) bèn thả những tên bị bắt, cho về dinh trại của quân Nguyên để báo tin. Quân Nguyên quả nhiên v́ thế mà phải rút lui” [13].

                                          Thoát-Hoan cố sức t́m diệt chủ lực của ta nhưng không sao t́m được. Quân Nguyên không dám đóng rải rác, cũng không dám chiếm giữ kinh thành Thăng Long, mà hầu hết đă co cụm lại ở Vạn Kiếp. Các mục tiêu lớn đặt ra trước lúc xuất quân đều không thực hiện được, trong lúc đó, lương thực th́ đă cạn, thời tiết khắc nghiệt của mùa hè ở nước ta lại đang đến dần, con đường duy nhất của quân Nguyên lúc này là rút lui. Chúng thực sự hoang mang nên đă bàn với nhau rằng:

                                          “Ở Giao Chỉ không có thành tŕ để giữ, không có lương thực để ăn, mà thuyền lương của Trương Văn Hổ không đến. Vả lại khí trời nóng nực, lương hết, quân mệt, không lấy ǵ chống giữ lâu được, lấy làm hổ thẹn cho triều đ́nh, chi bằng nên toàn quân mà về th́ hơn” [14].

                                          Trước t́nh h́nh như vậy, Trần Hưng Đạo chủ trương tổ chức uy hiếp liên tục, buộc địch phải tháo chạy nhanh và sẽ đánh trận quyết định với quân xâm lăng trên đường chúng tháo chạy. Đây là chủ trương rất táo bạo và sáng tạo. Cũng như nhiều vị tướng lĩnh đương thời, Trần Hưng Đạo từng đọc rất kĩ và hẳn nhiên là từng chịu ảnh hưởng ở một mức độ nhất định nào đó của lí luận quân sự Trung Quốc cổ đại. Nhưng, nếu như Tôn Tử của Trung Quốc - nhà binh pháp có ảnh hưởng mạnh nhất đến các tướng lĩnh phương Đông - chủ trương rằng: “Hễ địch rút lui về nước th́ không nên bao vây ngăn chặn. Khi tiến hành bao vây địch th́ nên để hở một phía chứ không nên vây kín. Nếu đối phương đă đến lúc khốn cùng th́ cũng không nên bức bách họ quá” [15]… th́ ngược lại, Trần Hưng Đạo chủ trương thúc ép đối phương phải tháo chạy để rồi đánh trận quyết định khi đối phương đang trên đường tháo chạy ấy. Và, đó là chủ trương hoàn toàn đúng đắn.

                                          Đầu tháng 4 năm 1288, quân Nguyên bắt đầu buộc phải rút khỏi nước ta. Chủ tướng của giặc là Thoát-Hoan quyết định kế hoạch rút quân cụ thể như sau:

                                          - Kị binh và bộ binh do đích thân Thoát-Hoan chỉ huy, từ Vạn Kiếp tiến lên Lạng Sơn, rồi từ đó kéo về Trung Quốc.

                                          - Thủy binh do Ô-Mă-Nhi chỉ huy, được tăng cường thêm quân số và thêm một đạo kị binh đi dọc theo sông để hộ tống, từ Vạn Kiếp tiến ra sông Bạch Đằng rồi vượt vịnh Hạ Long mà về Trung Quốc.

                                          Như vậy, nếu khi tràn sang nước ta, giặc chia quân làm ba đạo th́ khi về, giặc chỉ c̣n chia làm hai đạo nữa mà thôi. Trong hai đạo này, thủy binh tuy có tới hơn 600 chiến thuyền với quân số ước chừng 60.000 tên, chưa kể lực lượng kị binh đi hộ tống, nhưng, so với đạo kị binh và bộ binh th́ quân số vẫn ít hơn, đó là chưa nói rằng, thủy chiến không phải là sở trường của chúng. Từ thực tế này, Trần Hưng Đạo hạ lệnh:

                                          - Tổ chức nhiều trận đánh bất ngờ và nguy hiểm vào đạo quân do Thoát-Hoan trực tiếp chỉ huy buộc chúng phải tháo chạy thật nhanh, không c̣n cơ hội để tiếp ứng cho đạo thủy binh của Ô-Mă-Nhi.

                                          - Tiêu diệt sạch đạo thủy binh của Ô-Mă-Nhi bằng một trận thủy chiến, lấy đó làm đ̣n quyết định, đè bẹp hoàn toàn ư chí xâm lược của nhà Nguyên đối với nước ta

                                          - Đích thân Trần Hưng Đạo đi thám sát địa h́nh và chuẩn bị cho trận quyết chiến với đạo binh của Ô-Mă-Nhi.


                                          d) Người thắng trận chung kết tuyệt vời với quân Nguyên ở Bạch Đằng Giang.

                                          Để bảo đảm đánh nhanh, diệt gọn toàn bộ đạo thủy binh của Ô-Mă-Nhi, Trần Hưng Đạo hạ lệnh triệt phá cầu đường dọc theo hướng rút lui của đạo quân này, đồng thời tổ chức nhiều trận tập kích quyết liệt, buộc lực lượng kị binh đi hộ tống phải quay lại, cùng về với Thoát-Hoan. Ngoài ra, Trần Hưng Đạo cũng c̣n cho quân sĩ đánh nhiều trận lớn nhỏ khác, khiến Ô-Mă-Nhi phải đi theo hướng định sẵn của ta để rồi ra vào ổ mai phục do chính Trần Hưng Đạo sắp đặt.

                                          Nơi diễn ra trận quyết chiến chiến lược là khu vực đầu nguồn của sông Bạch Đằng, v́ thế, sử vẫn gọi đấy là trận quyết chiến chiến lược Bạch Đằng. Đây là nơi hợp lưu của sông Đá Bạc, sông Giá, sông Chanh, sông Rút, sông Kênh và sông Bạch Đằng, đó là chưa kể nhiều sông nhỏ và các kênh rạch khác, v́ thế, ḷng sông rất rộng, rất thuận tiện cho việc bố trí một trận thấy chiến. Đây là nơi mà năm 938, Ngô Quyền đă cả phá quân Nam Hán và năm 981, Lê Hoàn đă đánh tan quân Tống xâm lăng. Kế thừa kinh nghiệm của Ngô Quyền và Lê Hoàn, Trần Hưng Đạo đă bố trí một trận địa mai phục hết sức công phu. Hàng loạt cọc gỗ vạt nhọn và bịt sắt được cắm xuống, tạo ra băi chướng ngại vật hết sức lợi hại đối với chiến thuyền của giặc. Những cánh quân chủ lực tinh nhuệ nhất của triều đ́nh, đông đảo các đơn vị quân đội của vương hầu quư tộc cùng rất nhiều đội dân binh đă được huy động tham gia trận đánh lịch sử này. Trong bộ chỉ huy trận đánh, ngoài Trần Hưng Đạo, c̣n có cả Thượng Hoàng Trần Thánh Tông, vua Trần Nhân Tông, các danh tướng khác như Phạm Ngũ Lăo, Nguyễn Khoái... v.v.

                                          Thuỷ binh và bộ binh nhà Trần được Trần Hưng Đạo bố trí mai phục sẵn, chủ yếu ở khu vực tả và hữu ngạn sông Giá (nay thuộc huyện Thủy Nguyên), tả và hữu ngạn sông Chanh (nay thuộc huyện Yên Hưng) ở nơi hợp lưu của sông Bạch Đằng với sông Rút, sông Bạch Đằng với sông Kênh. Tuy có sự tham gia của đông đảo bộ binh, nhưng tính chất căn bản của trận Bạch Đằng vân là một trận thủy chiến, một trận thủy chiến kết hợp chặt chẽ giữa mai phục với bao vây tiêu diệt.

                                          Trần Hưng Đạo đă nghiên cứu rất kĩ chế độ thủy văn của sông Bạch Đằng, dự kiến rất chính xác mực nước lên xuống của ngày diễn ra trận đánh. Điều này đă khiến cho băi cọc gỗ thực sự phát huy được tác dụng lợi hại nhất, khiến cho đạo quân của Ô-Mă-Nhi hốt hoảng v́ hoàn toàn bất ngờ và không cách ǵ có thể thoát được.

                                          Ngày 30 tháng 3 năm 1288, từ Vạn Kiếp, Ô-Mă-Nhi bắt đầu rút quân. Đây cũng là lúc mà ở Bạch Đằng, trận địa mai phục của Trần Hưng Đạo đă bố trí xong.

                                          Ngày 8 tháng 4 năm 1288, đội tiền vệ của Ô-Mă-Nhi do tướng Lưu Khuê cầm đầu bị đánh tới tấp ở Trúc Động (một địa điểm nằm men sông Giá, nay thuộc xă Lưu Kiếm, huyện Thủy Nguyên). Bị đại bại ở đây, Lưu Khuê buộc phải quay lại, theo sông Đá Bạc mà ra Bạch Đằng.

                                          Mờ sáng ngày 9 tháng 4 năm 1288, binh thuyền của Ô-Mă-Nhi từ sông Đá Bạc, tiến vào sông Bạch Đằng. Trần Hưng Đạo lập tức cho một đội chiến thuyền nhẹ, ra khiêu chiến rồi giả vờ thua chạy. Tướng giặc là Phàn Tiếp đem quân đuổi theo, nhưng khi chúng vừa tiến đến khu vực núi Tràng Kênh th́ bị phục binh của ta bắt đầu đổ ra đánh.

                                          Lúc ấy, Ô-Mă-Nhi cũng vừa lọt vào ổ phục kích lớn nhất của Trần Hưng Đạo tại sông Bạch Đằng. Nước sông Bạch Đằng rút với một tốc độ rất nhanh, chiến thuyền của giặc số th́ vỡ nát do đâm phải băi cọc gỗ, số th́ bị tắc nghẽn lại, không sao tiến lên phía trước được. Và, đó cũng là lúc Trần Hưng Đạo hạ lệnh cho quân sĩ ồ ạt tấn công. Trận ác chiến diễn ra vào trưa ngày 9 tháng 4 năm 1288. Sử cũ cho hay, quân Nguyên như bị ch́m trong trận mưa tên thuốc độc từ nhiều hướng bắn ra. Chúng hốt hoảng chưa t́m được cách đối phó th́ hàng chục chiếc thuyền chứa lửa do Trần Hưng Đao hạ lệnh thả từ thượng nguồn ồ ạt lao thẳng vào, Ô-Mă-Nhi cùng các tướng lĩnh cao cấp của giặc t́m đường chạy trốn nhưng lại bị quân ta bắt sống. Đạo thủy binh của Ô-Mă-Nhi hoàn toàn bị tiêu diệt.

                                          Đây là chiến công lừng lẫy nhất của quân dân ta trong sự nghiệp chống xâm lăng ở thế kỉ thứ XIII và đây cũng là một trong những trận quyết chiến chiến lược lừng lẫy nhất của lịch sử dàn tộc. Trận Bạch Đằng là trận góp phần quan trọng nhất vào việc đè bẹp hoàn toàn ư chí xâm lược của quân Nguyên đối với nước ta, trận để nhục muôn đời cho quân xâm lược:


                                          Đến nay, nước sông vẫn chảy hoài
                                          Mà nhục quân thù không rửa hết

                                          (Trương Hán Siêu – Bạch Đằng giang phú).


                                          Như trên đă nói, đồng thời với việc tổ chức trận mai phục ở Bạch Đằng, Trần Hưng Đạo c̣n bố trí kế hoạch đánh mạnh vào đạo quân của Thoát-Hoan. Ngày 11 tháng 4 năm 1288, Thoát-Hoan lọt vào ổ mai phục của quân đội nhà Trần tại Nội Bàng khiến Thoát-Hoan phải hạ lệnh mở đường máu mới thoát được. Ngày 19 tháng 4 năm 1288, sau nhiều phen bị đánh tới tấp, Thoát-Hoan mới về đến Tư Minh (Trung Quốc) và giải tán đám tàn quân của hắn. Hắn bị vua cha là Hố-Tất-Liệt đuổi đi, không thèm nh́n mặt nữa.

                                          Sau trận Bạch Đằng, nếu Thoát-Hoan và một loạt những tên bại tướng của nhà Nguyên phải nhục nhă ê chề, th́ ngược lại, tên tuổi của Trần Hưng Đạo trở nên lừng lẫy hơn bao giờ hết. Đôi câu đối (hiện chưa rơ là của ai) dưới đây, thật chẳng có ǵ là quá lời:

                                          Địa chuyển ngă Việt chủng cư Bắc phương, Âu châu cảnh nội vô Mông kỵ tung hoàng thiên vạn lư,

                                          Thiên sinh thử lương tài ư Tống thất, Trung Quốc sử tiền miễn Nguyên triền đô hộ nhất bách niên.


                                          Dịch nghĩa:

                                          Nếu dân Việt mà sinh ở phương Bắc th́ các nước châu Âu đâu đến nỗi bị vó ngựa Mông Cổ chà đạp hàng ngàn dặm,

                                          Ví thử trời sinh bậc thiên tài này ở nhà Tống th́ lịch sử Trung Quốc trước đây làm ǵ có chuyện bị nhà Nguyên đô hộ một trăm năm.




                                          __________________________________



                                          1. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 21-b).
                                          2. Trại là đơn vị hành chính thời Trần. Trại Quy Hóa gồm vùng đất tương ứng với toàn bộ tỉnh Yên Bái cộng với phần lớn tỉnh Vĩnh Phú ngày nay.
                                          3. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 22-a).
                                          4. Vùng Hương Canh, tỉnh Vĩnh Phú ngày nay.
                                          5. Nhiệm vụ quan trọng này được trao phó cho Trần Kiện. Rất tiếc là chẳng bao lâu sau đó th́ Trần Kiện đă đem cả gia quyến đi hàng giặc. Đi đến biên giới phía Bắc, Trần Kiện bị gia nô của Trần Hưng Đạo bắn chết.
                                          6. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 6. tờ 11-a.)
                                          7. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 48-a).
                                          8. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 48-a).
                                          9. Dẫn lại của các tác giả Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc. Nxb QĐND, Hà Nội, 1976, trang 90.
                                          10. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 51 a-b).
                                          11. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, tờ 52-b và 53-a).
                                          12. Từ Minh Thiện – Thiên Nam hành kí - Dẫn lại của các tác giả Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, Sách đă dẫn, trang 92.
                                          13. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 5, ta 53-a).
                                          14. Nguyên sử. Dẫn lại của các tác giả Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc. Sách đă dẫn, trang 95.
                                          15. Tôn Tử - Tôn Tử binh pháp.
                                          Vạn Xuân

                                          Comment


                                          • #22
                                            Trần Hưng Đạo - VI

                                            TRẦN HƯNG ĐẠO (tt)




                                            6. MẶN NỒNG T̀NH NGHĨA VỚI MUÔN ĐỜI


                                            Khi đại thắng quân Nguyên ở trận Bạch Đằng lịch sử, Trần Hưng Đạo đă là một lăo tướng, tuổi cũng đă xấp xỉ đến lục tuần. Sau nhiều năm lao tâm khổ tứ, sức khỏe của lăo tướng Trần Hưng Đạo cũng dần dần cạn kiệt. Sử cũ chép rằng, ngày 24 tháng 6 năm Canh Tí (1300), trời bỗng có sao sa [1].

                                            Cũng vào tháng ấy, Trần Hưng Đạo lâm bệnh. Vua Trần lúc bấy giờ là Trần Anh Tông (1293 - 1314) thân đến tận nhà Trần Hưng Đạo để thăm hỏi và sử cũ đă trân trọng chép lời đối đáp thật cảm động giữa vua Trần với Trần Hưng Đạo như sau:

                                            “Hưng Đạo Đại Vương lâm bệnh, Vua ngự tới tận nhà để thăm hỏi nhân đó hỏi rằng:

                                            - Nếu có điều chẳng may xảy ra (ngầm chỉ việc Trần Hưng Đạo chẳng may mà mất - NKT) mà bọn giặc phương Bắc lại sang xâm lược th́ nên có kế sách đối phó như thế nào?

                                            Vương (chỉ Trần Hưng Đao - NKT) trả lời:

                                            - Thuở xưa, Triệu Vũ (Đế) dựng nước (chỉ việc Triệu Đà lập ra nước Nam Việt vào năm 206 trước công nguyên - NKT), vua nhà Hán cho quân đến đánh, (để đối phó, Triệu Vũ Đế) sai dân làm kế thanh dă, sai đại quân ra Khâm Châu, Liêm Châu rồi đánh vào Trường Sa và sai đoản binh đánh úp phía sau. Đó là một thời. Sau, nhà Đinh, nhà Lê đều dùng được người tài giỏi, cho nên, phương Nam mới mạnh c̣n phương Bắc th́ suy yếu và mệt mỏi dần. Ta trên dưới một dạ, ḷng dân chẳng chút chia ĺa, xây thành B́nh Lỗ (có lẽ nằm gần khu vực Phù Lỗ, huyện Sóc Sơn, ngoại thành Hà Nội ngày nay - NKT) mà phá được quân Tống. Đó là một thời nữa. Vua Lư mở nền thịnh trị, nhà Tống xâm phạm địa giới, (triều đ́nh) dùng Lư Thường Kiệt, đem quân đánh đến tận các châu Khâm và Liêm rồi đánh tới cả Mai Lĩnh (các châu Khâm, Liêm và Mai Lĩnh đều thuộc Trung Quốc - NKT), cũng là nhờ (có ḷng người không chia ĺa) như thế.

                                            Vừa rồi Toa-Đô và Ô-Mă-Nhi đem quân bao vây ta bốn mặt, nhưng v́ vua tôi ta đồng tâm, anh em ḥa mục, cả nước cùng góp sức nên lũ giặc phải bị bắt. Đó là do trời xui nên vậy. Đại để, giặc cậy trường trận, ta dựa vào đoản binh, dùng đoản binh để chế ngự trường trận là sự thường của binh pháp. Nếu thấy giặc tiến như gió hoặc như lửa th́ việc chế ngự sẽ dễ. Nhưng, nếu giặc tiến chậm như thể tằm ăn dâu, chẳng cầu sự thắng nhanh, th́ phải khéo chọn tướng giỏi, xem xét thất sát sự biến thất thường mà ứng xử, tương tự như đánh cờ, tùy thời mà tạo thế, phải có được đội quân trên dưới một dạ như cha con th́ mới mong thắng được.

                                            Vả chăng, khoan sức dân để làm kế rễ sâu gốc vững, đó mới là thượng sách giữ nước
                                            ” [2].


                                            Vua Trần Anh Tông thân đến tận nhà để thăm hỏi, đó là biểu hiện của ḷng thành. Đáp lại, Trần Hưng Đạo cũng đă nói những lời chân thành nhất với nhà vua. Đây thực sự là cuộc gặp gỡ tương đắc giữa vua sáng với tôi hiền. Nỗi bận tâm suốt đời của Trần Hưng Đạo là làm sao để không ngừng mở rộng và củng cố sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân, làm sao để có thể chọn và trọng dụng người hiền tài và làm sao để có thể nuôi dưỡng được sức dân. Khoan sức dân để làm kế rễ sâu gốc vững, đó mới là thượng sách giữ nước!

                                            Lời chí t́nh ấy của Trần Hưng Đạo cũng chính là lời chí t́nh của tất cả các bậc ưu thời mẫn thế và nặng ḷng ái quốc trong khắp mọi thời. Lời ấy măi măi tỏa sáng trong sử sách của dân tộc ta.



                                            _________________________________

                                            1. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 6, tờ 8-b).
                                            2. Đại Việt sử kí toàn thư (bản kỉ, quyển 6, tờ 9 a-b).
                                            Vạn Xuân

                                            Comment


                                            • #23
                                              13. TRẦN QUANG KHẢI (1241 - 1294)




                                              (Trần) Quang Khải lúc th́ làm tướng vơ, khi th́ làm tướng văn, giúp cho đế nghiệp của nhà Trần, uy danh sánh ngang với (Trần) Quốc Tuấn. Khi mất, (Trần Quang Khải ) hưởng thọ 54 tuổi. Ông có để lại cho đời tập thơ Lạc đạo.

                                              Con ông là Văn Túc Vương (Trần) Đạo Tái cũng có tiếng là người văn hay. Cháu ông là Uy Túc Hầu (Trần) Văn Bích, làm quan được phong tới hàm Thái Bảo. Chắt của ông là Chương Túc Hầu (Trần) Nguyên Đán cũng có danh vọng rất lừng lẫy. Xem thế cũng đủ biết phúc đức của ḍng Trần Quang Khải sâu rộng và bền bỉ dường nào. Trước sau họ đều gắn bó với cơ nghiệp của nhà Trần”


                                              Khâm định Việt sử thông giám cương mục
                                              (Chính biên, quyển 8, tờ 22)


                                              Trần Quang Khải là con của vua Trần Thái Tông và bà Hoàng Hậu Thuận Thiên. Con trưởng của Trần Thái Tông là Trần Quốc Khang [1], kế đến là Trần Hoảng (tức vua Trần Thánh Tông: 1258 - 1278). Ông là Hoàng Tử thứ ba. Sau ông là các vị Hoàng Tử khác như Trần Nhật Vĩnh, Trần Ích Tắc v.v...

                                              Trần Quang Khải chào đời vào tháng 10 năm Tân Sửu (1241), được phong là Chiêu Minh Đại Vương vào tháng 11 năm Mậu Ngọ (1258). Tháng 3 năm Tân Dậu (1261) ông được phong hàm Thái Úy và đến tháng 10 năm Nhâm Ngọ (1282) th́ được phong hàm Thái Sư, chức Thượng Tướng Quân.

                                              Khi c̣n tuổi ấu thơ, Trần Quang Khải đă có lần lâm bệnh nặng, tưởng đă không cứu nổi. Về lần lâm bệnh nặng này của ông, sử cũ chép rằng:

                                              “(Trần) Quang Khải lúc mới sinh, phát chứng bệnh lên cơn kinh giật, suưt nữa th́ không qua khỏi. (Vua Trần) Thái Tông (thấy thế), liền lấy áo của Thượng Hoàng [2] và thanh gươm báu truyền quốc đem đến để bên cạnh rồi nói:

                                              - Nếu sống th́ sẽ ban cho những thứ này.

                                              (Nhưng) đến khi ông sống lại, (vua Trần) Thái Tông lại nói rằng:

                                              - Gươm báu truyền quốc th́ không thể trao bừa được, chỉ có thể ban cho tấm áo của Thượng Hoàng mà thôi” [3].

                                              Lớn lên, Trần Quang Khải là người có chí lớn, ham học hỏi, là bậc văn tài nổi tiếng, ông sử dụng thông thạo tiếng nói của không ít đồng bào các dân tộc ít người. Vua cha rất yêu quư ông đă đành, ngay cả bậc lừng danh văn vơ như Trần Quốc Tuấn cũng rất nể trọng ông. Sử cũ có chép một câu chuyện rất cảm động về ông và Trần Quốc Tuấn như sau:

                                              “(Trần) Quang Khải là người có học thức, hiểu được tiếng nói của giống phiên thuộc (chỉ tiếng của đồng bào các dân tộc ít người trên đất nước ta - NKT). Trước kia, có lần (vua Trần) Thánh Tông đem quân đi đánh giặc, (Trần) Quang Khải theo hầu cận, ngôi Tể Tướng phải bỏ trống. Đúng lúc đó th́ có sứ giả của phương Bắc đến, (Thượng Hoàng Trần) Thái Tông liền cho gọi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tới và nói:

                                              - Thượng Tướng đi theo hầu vắng, trẫm định lấy khanh làm Tư Đồ để tiếp sứ phương Bắc.

                                              (Hưng Đạo Vương Trần) Quốc Tuấn trả lời:

                                              - Việc tiếp sứ giả, thần không dám chối từ, c̣n như việc phong thần làm Tư Đồ th́ thần không dám vâng theo chiếu lệnh. Huống chi, nay Quan Gia (tức vua Trần - NKT) đang đi đánh giặc xa [4], (Trần) Quang Khải đang bận theo hầu mà bệ hạ lại tự ư phong chức (cho thần), th́ như thế, t́nh nghĩa trên dưới [5] sợ là chưa được ổn, Quan Gia và (Trần) Quang Khải sẽ không được vui. Chi bằng hăy đợi đến khi xa giá trở về, lúc đó, nếu thần có xin vâng mệnh cũng chưa muộn”
                                              6.

                                              Thời Trần, quân Nguyên-Mông ba lần sang xâm lược nước ta. Lần thứ nhất (1258) diễn ra khi Trần Quang Khải mới 17 tuổi, cho nên, ông chưa có cống hiến ǵ đáng kể. Nhưng, liên tục trong cả hai lần sau (1285 và 1288), Trần Quang Khải đă lập được rất nhiều chiến công xuất sắc, góp phần to lớn vào thắng lợi vẻ vang chung của nước nhà.

                                              Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, nhiệm vụ đầu tiên mà Trần Quang Khải được đích thân vua Trần trao phó là đi tăng viện cho các cánh quân ở vùng Thanh Hóa và Nghệ An ngày nay. Bấy giờ, quân Nguyên tiến vào nước ta bằng hai hướng khác nhau. Hướng thứ nhất từ Bắc đánh xuống, gồm tất cả 50 vạn quân do chính chủ tướng của giặc là Thoát-Hoan trực tiếp chỉ huy. Hướng thứ hai gồm gần mười vạn quân, từ đất Chiêm Thành đánh lên, do tướng Toa-Đô cầm đầu. Kế hoạch ban đầu của nhà Trần là quyết không để cho giặc có thể hội quân với nhau. Để thực hiện kế hoạch này, nhà Trần đă sai Trần Quốc Khang [7] và con của Trần Quốc Khang là Trần Kiện, đem quân trấn giữ vùng Nghệ An và Thanh Hóa, tổ chức đánh trả kịch liệt để cản phá lực lượng của Toa-Đô. Ngày 28 tháng giêng năm Ất Dậu (nhằm ngày 5-3-1285), tướng Trần Nhật Duật [8] lại được cử vào để tăng viện. Nhưng, khi Trần Nhật Duật chưa vào đến nơi th́ Trần Kiện đă đi đầu hàng quân Nguyên. Trần Quốc Khang vốn là người không có tài cầm quân, v́ thế, giặc dễ dàng tập trung lực lượng đánh vào Trần Nhật Duật. T́nh h́nh chiến trường phía Nam v́ thế mà trở nên rất khó khăn và phức tạp. Đó chính là lí do khiến vua Trần sai Trần Quang Khải đem quân đi tăng viện cho Trần Nhật Duật. Sự có mặt của Trần Quang Khải đă khiến cho đạo quân của Toa-Đô bối rối và sa lầy. Chúng buộc phải đóng lại ở vùng Thanh Hóa và Nghệ An ngày nay.

                                              Tháng 4 năm Ất Dậu (1285), nhà Trần tổ chức phản công. Một loạt các chiến dịch lớn được tổ chức. Trần Nhật Duật và Trần Quang Khải được lệnh bí mật vượt qua vùng tạm chiếm để tiến ra Bắc. Chiến dịch Hàm Tử (tháng 4 năm Ất Dậu) do Trần Nhật Duật chỉ huy và người giữ vai tṛ hợp đồng tác chiến một cách rất tích cực, linh hoạt và đầy hiệu quả là Trần Quang Khải. Toàn bộ lực lượng quân Nguyên đóng giữ ở Hàm Tử nhanh chóng bị đánh cho tan tành

                                              Cũng ngay trong tháng 4 năm Ất Dậu (1285), Trần Quang Khải đă có vinh dự được cử làm tướng tổng chỉ huy chiến dịch Chương Dương và Thăng Long. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, lực lượng cửa Trần Quang Khải đă đẩy lùi quân Nguyên ra khỏi hai vị trí trọng yếu này. Nguy cơ bị đại bại thảm hại của quân Nguyên đă bộc lộ rơ rệt. Cộng với các chiến dịch khác như Tây Kết (lần thứ nhất và lần thứ hai), ta đă hoàn toàn quét sạch quân nguyên ra khỏi bờ cơi. Ngày 6 tháng 6 lăm Ất Dậu (1285), Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông. cùng đại quân nhà Trần trở về kinh đô Thăng Long để tổ chức ăn mừng đại thắng. Trần Quang Khải đă cảm khái mà viết rằng:

                                              “Đoạt sáo Chương Dương độ

                                              Cầm Hồ Hàm Tử Quan.

                                              Thái B́nh tu trí lực

                                              Vạn cổ thử giang san”
                                              [9].


                                              Nghĩa là:


                                              Cướp giáo giặc ở bến đ̣ Chương Dương,
                                              Bắt giặc Hồ (tức giặc Nguyên-NKT) ở cửa Hàm Tử.
                                              Thời thái b́nh nên gắng đem hết trí tuệ và sức lực (để xây dựng),
                                              Muôn đời (c̣n măi) sông núi này.



                                              Trong cuộc kháng chiến lần thứ ba (1288), Trần Quang Khải được bố trí theo hầu cận bên cạnh vua Trần Nhân Tông và Thượng Hoàng Trần Thánh Tông. Ông vừa lo bảo vệ Nhà vua và Thượng Hoàng, vừa sẵn sàng tham gia trận mạc dưới quyền chỉ huy trực tiếp của vua Trần Nhân Tông và Thượng Hoàng Trần Thánh Tông. Trong trận quyết chiến chiến lược lịch sử tại Bạch Đằng (9-4-1288), cùng với hàng loạt các tướng lĩnh xuất sắc khác, Trần Quang Khải đă góp phần to lớn vào việc đập tan toàn bộ đạo quân hùng hậu và thiện chiến của nhà Nguyên do tướng Ô-Mă-Nhi cầm đầu.

                                              Sau chiến trắng Bạch Đằng, Trần Quang Khải tiếp tục tận tụy pḥ tá nhà Trần. Ông nổi tiếng là người có tài giúp vua trị nước, thanh liêm và ngay thẳng.

                                              Ngày 3 tháng 7 năm Giáp Ngọ (1294), Thượng Tướng Thái Sư, Chiêu Minh Đại Vương Trần Quang Khải qua đời v́ bệnh, hưởng thọ 53 tuổi. Lê Ngô Cát và Phạm Đ́nh Toái đă trang trọng dành cho Trần Quang Khải những lời ca ngợi thật cảm động:


                                              “Rợ Nguyên quen thói tham tàn,

                                              Quân năm mươi vạn những toan tung hoành.

                                              Vua sai Hưng Đạo Tổng Binh,

                                              Với Trần Quang Khải các dinh tiến vào.

                                              Chương Dương một trận phong đào,

                                              Ḱa ai cướp giáo ra vào có công.

                                              Hàm Quan một trận ruổi giong,

                                              Ḱa ai bắt giặc uy phong c̣n truyền.

                                              Giặc Nguyên c̣n muốn báo đền,

                                              Mượn đường hộ tống binh thuyền lại sang.

                                              Bạch Đằng một cơi chiến tràng,

                                              Xương bày trắng đất, máu màng đỏ sông”
                                              [10].



                                              _________________________________

                                              1. Cũng do bà Hoàng Hậu Thuận Thiên sinh hạ. nhưng thân sinh là Trần Liễu, anh ruột của vua Trần Thái Tông. Trần Quốc Khang được phong tước Tĩnh Vương.
                                              2. Đây chỉ Trần Thừa, người được tôn làm Thượng Hoàng, mặc dù trước đó chưa từng làm vua.
                                              3. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 1-b).
                                              4. Đây là lần xuất chinh đi đánh dẹp những cuộc nổi dậy của đồng bào các dân tộc ít người ở Nẫm Bà La (vùng Quảng B́nh ngày nay).
                                              5. Về thế thứ họ hàng, Trần Quang Khải tuy ở vai em con nhà chú của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, song, Trần Quang Khải lại là con của vua Trần Thái Tông và em của vua Trần Thánh Tông.
                                              6. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 1-b và tờ 2-a).
                                              7. Con của Trần Liễu (nhưng danh nghĩa lại là con của vua Trần Thái Tông) do bà Hoàng Hậu Thuận Thiên sinh hạ.
                                              8. Em ruột của Trần Quang Khải.
                                              9. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 50-a).
                                              10. Lê Ngô Cát và Phạm Đ́nh Toái: Đại Nam quốc sử diễn ca.
                                              Vạn Xuân

                                              Comment


                                              • #24
                                                14 - TRẦN NHẬT DUẬT (1255 - 1330)




                                                “Ông là người nhă nhặn và độ lượng vui buồn chẳng hề lộ ra nét mặt, được người đương thời khen là bậc uyên bác. Những văn thư của triều đ́nh lúc bấy giờ đều do tay ông thảo ra cả. Ông lại thông thuộc tiếng nói của các giống phiên và khi tiếp người Tống th́ có thể ngồi nói chuyện cả ngày. Sứ giả từ Chiêm Thành, từ Sánh Mă Tích (tên một đảo quốc cổ ở vùng Nam Dương – NKT) hay từ các giống người man đến nước ta, ông đều có thể nói chuyện và tiếp đăi theo tục của họ. Vua Trần Nhân Tông thường nói rằng ông là hậu thân của các bô tộc phiên di.

                                                Ông là đấng thân vương quư hiển, làm quan trải thờ bốn đời vua, ba lần lănh chức đứng đầu các trấn lớn. Nhà ông không ngày nào mà lại không có cuộc hát xướng. Người ta ví ông với Quách Tử Nghi đời nhà Đường (của Trung Quốc) vậy”.



                                                Phan Huy Chú
                                                (Lịch triều hiến chương loại chí)



                                                Trần Nhật Duật là Hoàng Tử thứ sáu của vua Trần Thái Tông, em cùng cha nhưng khác mẹ của vua Trần Thánh Tông và danh tướng Trần Quang Khải. Ông sinh vào tháng 4 năm Ất Măo (1255). Thân mẫu của ông là ai th́ chưa rơ. Sử cũ chép về sự kiện ông chào đời như sau:

                                                “Trước đó, có viên Đạo Sĩ ở cung Thái Thanh, tên là Thậm, đi cầu tự cho Nhà vua. Sau khi đọc sớ xong, (Đạo Sĩ) liền tâu Vua rằng:

                                                - Thượng đế đă y lời sớ tâu, sắp sai Chiêu Văn Đồng Tử giáng sinh, ở trần thế bốn kỉ (tức 48 năm - NKT).

                                                Thế rồi Hậu Cung có thai, sau quả nhiên sinh con trai, trên hai cánh tay của người con ấy có rành rành bốn chữ Chiêu Văn Đồng Tử, nét rất rơ, v́ thế, Nhà vua mới cho đặt hiệu là Chiêu Văn. Lớn lên, những nét chữ ấy mới mất hẳn đi”
                                                [1].

                                                Năm Đinh Măo (1267), Trần Nhật Duật được phong tước Chiêu Văn Vương. Năm Nhâm Dần (1302), tức là hai năm sau khi Trần Hưng Đạo qua đời, Trần Nhật Duật được phong làm Thái Úy Quốc Công [2]. Năm Kỷ Tị (1329), ông lại được gia phong là Chiêu Văn Đại Vương. Ông mất v́ bệnh vào năm Canh Ngọ (1330), hưởng thọ 75 tuổi [3].

                                                Sinh thời, Trần Nhật Duật là bậc văn vơ toàn tài. Như trên đă nói, ngoài kiến thức Nho học uyên bác, Trần Nhật Duật c̣n hiểu biết một cách sâu sắc về phong tục tập quán và đặc biệt là tiếng nói của nhiều dân tộc khác nhau. Ngoài chuyện tiếp sứ giả của nhiều nước và nhiều bộ tộc chung quanh mà không cần người thông dịch, sử cũ c̣n chép chuyện Trần Nhật Duật đi dẹp loạn Trịnh Giác Mật bằng một biện pháp rất độc đáo như sau:

                                                “Trịnh Giác Mật ở đạo Đà Giang (vùng Tuyên Quang ngày nay - NKT) làm phản, vua sai Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đi dụ hàng. Bấy giờ, (Trần) Nhật Duật coi giữ đạo Đà Giang, v́ thế, ông liền ngầm đem thuộc hạ đến. Trịnh Giác Mật hay tin, liền sai người đến doanh trại (của Trần Nhật Duật) bày tỏ ḷng thành và nói rằng:

                                                - Mật này không dám trái mệnh. Nếu ân chúa đây dám một ḿnh một ngựa đến th́ Mật xin hàng.

                                                (Trần) Nhật Duật nhận lời, chỉ đem theo năm sáu người hầu nhỏ tuổi mà thôi. Quân sĩ thấy vậy liền ngăn lại, ông nói:

                                                - Nếu chúng tráo trở với ta (rồi làm hại ta) th́ ắt là triều đ́nh sẽ cử bậc vương tước khác tới thay.

                                                Khi ông đến dinh trại (của Trịnh Giác Mật), người Man liền vây kín ông, đông đến mấy chục lớp, gươm dao đều nhất loạt chĩa thẳng về phía ông. (Trần) Nhật Duật cứ đi thẳng vào, trèo lên trại chúng. (Trịnh Gíác) Mật liền mời ông ngồi. (Trần) Nhật Duật biết tiếng nói và am hiểu tập tục của nhiều nước. Ông cùng ăn bốc và uống bằng mũi với (Trịnh Giác) Mật. Người Man thấy vậy th́ thích lắm. Khi (Trần) Nhật Duật trở về, (Trịnh Giác) Mật liền đem gia thuộc tới xin hàng. Mọi người thấy thế th́ vui mừng và kính phục, v́ không hề mất một mũi tên mà vẫn dẹp yên được đất Đà Giang. Khi trở về kinh sư, (Trần Nhật Duật) đem (Trịnh Giác) Mật và vợ con hắn vào chầu. Vua khen ngợi ông măi. Sau, Vua cho (Trịnh Giác) Mật về nhà, giữ vợ con hắn lại ở kinh đô. (Trần) Nhật Duật thương yêu và nuôi nấng họ hết ḷng, lại c̣n xin triều đ́nh ban cho họ tước Thượng Phẩm, sai trông coi ao cá một thời gian mới đưa về quê nhà”
                                                [4].

                                                Sự kiện trên xẩy ra vào cuối năm 1280, tức là năm mà Trần Nhật Duật mới 25 tuổi. Thật khó có thể tưởng tượng nổi, một chàng trai 25 tuổi của thế kỉ thứ XIII lại dũng cảm và tự tin, tài hoa và bản lĩnh cao cường đến thế. Trần Nhật Duật trị dân bằng cách tự ḿnh khiến cho dân tin và kính phục mà vui theo chứ không bằng cách thị uy sức mạnh của người nắm trong tay quyền lực, khiến cho dân phải khiếp sợ mà vâng lời.

                                                Tài năng của Trần Nhật Duật trải rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Ông là người rất giỏi về âm nhạc và thường tự ḿnh sáng tác các bản nhạc, trong đó có không ít bài có lời bằng chữ Nôm. Tuy nhiên, tài nàng nổi bật nhất, cống hiến lớn nhất của Trần Nhật Duật vẫn thuộc về lĩnh vực quân sự.

                                                Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên lần thứ nhất (1258), Trần Nhật Duật chỉ mới là một cậu bé ba tuổi chưa thể có đóng góp ǵ. Nhưng, trong cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288), Trần Nhật Duật thực sự là một vị danh tướng kiệt xuất.

                                                Năm 1285, Trần Nhật Duật được trao trọng trách chỉ huy một cánh quân lớn của nhà Trần, đóng giữ ở vùng Tuyên Quang ngày nay, đánh chặn để cản bước tiến ồ ạt của đạo quân Mông-Nguyên khổng lồ do Thoát-Hoan trực tiếp cầm đầu. Ông và tướng sĩ dưới quyền đă đánh nhiều trận xuất sắc, gây cho giặc nhiều tổn thất lớn.

                                                Trước sức mạnh áp đảo của quân Mông-Nguyên, để tránh những thiệt hại không cần thiết, theo lệnh của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, ông đă đem lực lượng tiến vào Nam chi viện cho cánh quân của hai cha con Trần Quốc Khang và Trần Kiện đang đóng giữ ở vùng thuộc Thanh Hóa và Nghệ An ngày nay. Nhưng, ông chưa tới nơi th́ Trần Kiện đă đầu hàng giặc. T́nh h́nh vùng này trở nên phức tạp và nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Trần Nhật Duật phải t́m đủ mọi cách chống đỡ, sau nhờ có thêm sự chi viện của cánh quân do anh ông là Trần Quang Khải chỉ huy, cục diện chiến trường mới thay đổi dần theo chiều hướng có lợi cho ta. Đạo quân giặc đông ngót mười vạn tên do viên tướng khét tiếng tàn bạo và thiện chiến là Toa-Đô chỉ huy đă buộc phải sa lầy tại vùng đất này. Hoạt động phối hợp của đạo quân Toa-Đô đối với đại binh của Thoát-Hoan kể như đă bị vô hiệu hóa.

                                                Mùa hè năm 1285, quân ta tổ chức phản công. Trong năm chiến dịch lớn nhất của cuộc phản công chiến lược này (gồm có: chiến dịch Tây Kết lần thứ nhất, chiến dịch Chương Dương, chiến dịch Hàm Tử, chiến dịch Tây Kết lần thứ hai và chiến dịch Thăng Long), Trần Nhật Duật có vinh dự được cử làm tướng chỉ huy một chiến dịch, đó là chiến dịch Hàm Tử. Bấy giờ, ngoài lực lượng vốn có của ḿnh, Trần Nhật Duật đă quy tụ được không ít những người Trung Quốc lưu vong. Họ bị thất bại trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên nên đă chạy sang lánh nạn ở nước ta [5]. Họ kính trọng tài năng quân sự và đặc biệt là tài thông thạo tiếng Trung Quốc của Trần Nhật Duật nên đă t́nh nguyện chiến đấu dưới trướng của Trần Nhật Duật. Vua Trần Nhân Tông gọi họ là “quân Thát của Chiêu Văn” [6]. Điều này đă khiến cho quân Mông-Nguyên rất bất ngờ. Có kẻ hốt hoảng v́ nghĩ rằng đó là đội liên quân của nhà Tống với ta.

                                                Một chiến dịch lớn nhưng lại được tiến hành một cách rất táo bạo và bất ngờ, khiến cho quân Mông-Nguyên lúng túng, trở tay không kịp. Chỉ trong ṿng một thời gian rất ngắn Trần Nhật Duật đă cả phá được quân giặc ở Hàm Tử. Lực lượng của chúng nhanh chóng bị chia cắt, bị tấn công tiêu diệt bởi sự hợp đồng chặt chẽ của nhiều chiến dịch khác nhau. Chiến thắng của đạo quân do Trần Nhật Duật chỉ huy có ư nghĩa vô cùng to lớn đối với thắng lợi chung của cuộc kháng chiến lần thứ hai. Thật đúng là:


                                                Trần Hưng Đạo đă anh hùng,

                                                Mà Trần Nhật Duật kể công cũng nhiều”
                                                [7].

                                                Trong cuộc kháng chiến lần thứ ba (1288), danh tướng Tràn Nhật Duật (lúc này đă 33 tuổi) lại một lần nữa, lập nhiều chiến công xuất sắc, góp phần to lớn vào thắng lợi trọn vẹn của cả dân tộc ta. Ông có vinh dự được chia sẻ trách nhiệm với vị tổng chỉ huy thiên tài của quân đội ta lúc bấy giờ là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, nhưng cũng chính v́ luôn ở bên cạnh nguồn sáng ḱ diệu này mà tên tuổi của ông có phần bị mờ nhạt đi.

                                                Sau ngày đại thắng, Trần Nhật Duật tiếp tục làm quan và được triều đ́nh nhà Trần tin cậy trao phó những chức vụ rất quan trọng. B́nh sinh, ông là người tài hoa nhưng xét việc rất cẩn trọng, nghiêm nghị nhưng rất dễ gần, liêm khiết và nhân hậu khó ai sánh kịp. Ông là cha nuôi của Hoàng Tử Trần Mạnh (người về sau lên ngôi vua, miếu hiệu là Trần Minh Tông: 1314 - 1329).



                                                ___________________________________


                                                1. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 20-b).
                                                2. Quư tộc họ Trần đồng thời được ban hai tước vị khác nhau, đó là tước vị quư tộc và tước vị triều đ́nh. Với hệ thống tước vị quư tộc, Trần Nhật Duật được phong tới Đại Vương, nhưng với hệ thống tước vị triều đ́nh, ông chỉ được phong tới mức cao nhất là Quốc Công.
                                                3. Năm sinh và năm mất của Trần Nhật Duật, các bộ sử cũ đều chép giống nhau, nhưng khi tính tuổi, sử cũ lại nói ông thọ 78 tuổi. Cho dẫu là tính theo tuổi ta th́ con số 78 cũng không đúng.
                                                4. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 40 a-b).
                                                5. Công cuộc thôn tính Trung Quốc của quân Mông-Nguyên hoàn tất vào năm 1278, tức là trước cuộc xâm lăng này 7 năm. Nhà Tống (960 – 1278) đến đó là dứt.
                                                6. Thát là Thát-đát, tức giặc Nguyên. Vua Trần sợ quân sĩ của ḿnh nhầm họ với số người Trung Quốc trong lực lượng của quân Nguyên để rồi có thể giết nhầm nên mới gọi như vậy.
                                                7. Lê Ngô Cát và Phạm Đ́nh Toái: Đại Nam Quốc sử diễn ca.
                                                Vạn Xuân

                                                Comment


                                                • #25
                                                  15 - TRẦN KHÁNH DƯ (? – 1339)




                                                  “Ông người huyện Chí Linh (nay thuộc tỉnh Hải Hưng - NKT), v́ là ḍng dơi tôn thất nên được phong tới tước Nhân Huệ Vương. Lúc giặc Nguyện mới vào cướp phá lần đầu, ông thường bất ngờ cho quân ra đánh úp (nên sau đó) được vua Trần Thánh Tông khen là bậc có trí và dũng, cho làm Thiên Tử Nghĩa Nam (tức là làm con nuôi của vua – NKT). Sau ông đi đánh dân man ở núi, giành đại thắng nên được ban chức Phiêu Ky Đại Tướng Quân. Chức này, nếu không phải là Hoàng Tử th́ không dược phong, nhưng v́ ông là Thiên Tử Nghĩa Nam nên mới được. Ông được vua yêu nên được phong tới mấy lần, lên tới tước Thượng Vị Hầu, được mặc áo tía”


                                                  Phan Huy Chú
                                                  (Lịch triều hiến chương loại chí)



                                                  Sử cũ chỉ cho biết một cách vắn tắt rằng, Trần Khánh Dư là con của Thượng Tướng Quân Trần Phó Duyệt. Trần Phó Duyệt có thái ấp ở Chí Linh và Trần Khánh Dư chào đời ngay trong thái ấp của thân phụ ḿnh. Không tài liệu nào cho hay ngày tháng năm sinh của Trần Khánh Dư, nhưng, căn cứ vào hành trạng cuộc đời của ông, nhất là sự kiện ông đă mưu trí tổ chức những trận đánh úp quân xâm lược Mông-Nguyên trong cuộc chiến tranh vệ quốc lần thứ nhất của triều Trần (1258), chúng ta cũng có thể ước đoán rằng, ông nhỏ hơn Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn chừng mươi tuổi.

                                                  Trần Khánh Dư thật sự là bậc đa tài nhưng cũng đồng thời là người… lắm tật. Thư tịch cổ không ngớt lời ca ngợi ông, nhưng cũng không quên ghi chép khá tỉ mỉ về những lần ông đă mắc lỗi.

                                                  Lần thứ nhất xẩy ra vào năm nào chưa rơ, chỉ biết là sau năm 1258 và trước năm 1282. Bấy giờ, ông đă thông dâm với Công Chúa Thiên Thụy là con dâu của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn [1]. Vua Trần Thánh Tông v́ sợ mất ḷng Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn nên đă hạ lệnh cho quân sĩ đem ông ra hồ Tây đánh cho đến chết mới thôi. Nhưng, cũng chính vua Trần Thánh Tông lại ngầm nói với quân sĩ, rằng chỉ đánh mấy roi rồi thả cho ông đi. Trần Khánh Dư chạy về Chí Linh và sau đó th́ kiếm sống bằng nghề buôn bán than củi. Gia sản của ông bị triều đ́nh tịch thu hết.

                                                  Lần thứ hai xẩy ra ngay khi ông được lệnh trấn giữ ở Vân Đồn. Tại đây, ông vừa bắt quân sĩ dưới quyền ḿnh phải đội nón Ma Lôi [2] để khỏi bị nhầm với quân Mông-Nguyên rồi bị giết hại, lại vừa mật sai người nhà đem nón Ma Lôi đến bán với giá cắt cổ. Nói khác hơn, ông đă bóc lột ngay chính quân sĩ của ḿnh.

                                                  Lần thứ ba cũng xẩy ra vào năm 1296, tức là cũng trong thời gian ông trấn giữ ở Vân Đồn, nhưng muộn hơn lần thứ hai khoảng tám năm. Bấy giờ là thời thái b́nh, cũng như khá nhiều quư tộc khác, ông trị dân một cách hà khắc và nặng lo vun quén cho cá nhân ḿnh, khiến dân oán hận, dư luận chê cười. Lúc ấy, có người Trung Quốc đến làm ăn buôn bán ở Vân Đồn, đă mượn việc làm thơ mừng Trần Khánh Dư để chê bai ông. Bài thơ ấy có câu rằng: “Vân Đồn kê khuyển diệc giai kinh” (nghĩa là: gà và chó ở Vân Đồn đều khiếp sợ) [3]. Sử cũ chép rằng:

                                                  “Quan Hành Khiển liền đem sự trạng tâu lên vua, (Trần) Khánh Dư nhân đó tâu rằng:

                                                  - Tướng là chim ưng, quân dân là vịt, lấy vịt để nuôi chim ưng th́ có ǵ là lạ.

                                                  Vua (đây chỉ vua Trần Anh Tông - NKT) nghe vậy th́ không hài ḷng. (Trần) Khánh Dư bèn trở về (Vân Đồn). Ông về chầu chưa quá bốn ngày đă vội đi, v́ sợ ở lại lâu sẽ bị Vua khiển trách”
                                                  [4].

                                                  Lỗi lầm của Trần Khánh Dư hẳn nhiên là không nhỏ, nhưng, ông nổi tiếng với đời hoàn toàn không phải là bởi những câu phê phán nghiêm khắc nói trên. Sinh thời, Trần Khánh Dư là một vị tướng có tài, có nhiều đóng góp xuất sắc trong cả ba cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của thế kỉ thứ XIII. Và, đây mới chính là lí do chủ yếu khiến cho tên tuổi của Trần Khánh Dư trở nên bất diệt. Trong cuộc chiến tranh lấn thứ nhất, có lẽ do c̣n trẻ, Trần Khánh Dư chưa được trao phó một trọng trách nào. Nhưng, cũng trong cuộc chiến tranh này, chính ông đă hăng hái tham gia giết giặc lập công. Trần Khánh Dư tổ chức một loạt trận đánh nhỏ, bất ngờ và táo bạo, vừa góp phần tiêu hao sinh lực định, vừa tạo ra mối lo sợ và khủng hoảng tinh thần ngày càng lớn trong lực lượng quân xâm lăng. Hoạt động của đạo quân nhỏ do Trần Khánh Dư chỉ huy đă tạo ra những kinh nghiệm thực tiễn rất phong phú. Khi tổ chức trận tập kích quyết định vào quân Mông Cổ ở Đông Bộ Đầu, ắt hẳn các tướng lĩnh của nhà Trần đă chú ư đầy đủ đến bài học sinh động này. Triều đ́nh nhà Trần và đặc biệt là Trần Hưng Đạo đánh giá rất cao về tài năng quân sự của Trần Khánh Dư. Việc ông được nhận làm Thiên Tử Nghĩa Nam, được ban chức Phiêu Ky Tướng Quân là những biểu hiện cụ thể của sự đánh giá rất cao này. Khi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn biên soạn xong bộ Binh thư yếu lược, chính Trần Khánh Dư là người có vinh dự được viết lời đề tựa [5]. Mở đầu lời đề tựa này, Trần Khánh Dư đă viết những câu thật độc đáo:

                                                  “Người giỏi cầm quân th́ không cần bày trận. Người giỏi bày trận th́ không cần phải đánh. Người giỏi đánh th́ không thua. Người giỏi thua th́ không chết” [6].

                                                  Lập luận của ông đơn giản mà sâu sắc, dễ hiểu mà cũng thật hóm hỉnh, nếu không phải là đấng thật sự tài hoa, quyết không thể viết được như vậy. Đọc kĩ lời tựa của ông mới rơ kiến thức của ông thật là uyên bác. Ông đă nghiền ngẫm một cách công phu về tất cả những bộ binh pháp cổ, t́m chỗ hay để kế thừa, phát hiện chỗ yếu kém để tránh Từ thực tế đó, ông nêu lên những nhận định rất xác đáng về bộ Binh thư yếu lược của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Triều Trần từng xử phạt ông (và xử phạt như vậy là đúng), nhưng triều Trần cũng quư trọng tài năng của ông và chân thành muốn ông đem hết tài năng của ḿnh ra pḥ vua giúp nước. Từ suy tính như vậy, tháng 10 năm Nhâm Ngọ (1282), nghĩa là ngay trước khi hội nghị B́nh Than khai mạc, vua Trần đă tha tội và phục chức cho ông. Sử cũ viết:

                                                  “Lúc ấy, thuyền Vua đang đỗ ở bến B́nh Than, nước triều rút nhanh, gió thổi mạnh. Nhà vua thấy có chiếc thuyền chở than củi, người lái thuyền ḿnh mặc áo ngắn, đầu đội nón lá… liền nói với thị thần rằng:

                                                  - Người kia chẳng phải là Nhân Huệ Vương đó sao?

                                                  (Nói rồi), lập tức sai người chèo thuyền nhỏ đuổi theo. Đến cửa Đại Than th́ vừa kịp, viên Quân Hiệu liền gọi:

                                                  - Ông lái ơi! Có lệnh vua triệu!

                                                  (Trần) Khánh Dư trả lời:

                                                  - Lăo là người buôn bán, có việc ǵ mà vua phải triệu?

                                                  Viên Quân Hiệu trở về tâu rơ sự thực với Vua. Nhà vua liền nói:

                                                  - Đó đúng là Nhân Huệ Vương. Người thường không dám nói như vậy đâu.

                                                  Và Nhà vua lại sai Quân Hiệu đi gọi (Trần) Khánh Dư vẫn mặc áo ngắn và đội nón lá mà đến. Vua nói:

                                                  - Đấng nam nhi mà phải đến nông nỗi này là cùng cực rồi.

                                                  (Trần) Khánh Dư bèn lên thuyền lạy tạ. Vua ban cho áo ngự, cho được ngồi ở hàng dưới các bậc vương tước nhưng lại ở trên các vị hầu tước để bàn việc nước. Ông nói được nhiều điều rất hợp ư Vua”
                                                  [7].

                                                  Trong cuộc chiến tranh lần thứ hai, vai tṛ của Trần Khánh Dư thể hiện rơ nhất ở những ư kiến đầy mưu lược và “rất hợp ư Vua”. Tuy nhiên, hoạt động cụ thể của lực lượng do ông chỉ huy th́ sử sách chép không rơ ràng.

                                                  Trong cuộc chiến tranh lần thứ ba, tên tuổi của Trần Khánh Dư nổi bật hẳn lên. Bấy giờ, quân Nguyên tiến vào nước ta cả bằng đường bộ, cả bằng đường thủy. Đạo thủy binh của giặc do tướng Ô-Mă-Nhi cầm đầu, vượt vịnh Hạ Long rồi men theo sông Bạch Đằng mà tiến sâu vào lănh thổ nước ta. Ô-Mă-Nhi đồng thời phải thực hiện hai nhiệm vụ.

                                                  Nhiệm vụ thứ nhất là bảo vệ cho đoàn thuyền chở lương thực của giặc do tướng Trương Văn Hổ chỉ huy. Nhiệm vụ thứ hai là đánh để khai thông mạch đường thủy từ vịnh Hạ Long vào khu vực Vạn Kiếp và giúp các đơn vi kị binh cũng như bộ binh của giặc vượt sông.

                                                  Với những đạo quân tiến vào nước ta qua ngả đường bộ, nhà Trần chủ trương tạm thời rút lui để bảo toàn sinh lực, chờ cơ hội đánh trận quyết định sau. Nhưng, với đạo thủy binh, nhà Trần chủ trương phải tiêu diệt ngay không để cho chúng có cơ hội tiến sâu vào lănh thổ ta, không cho phép chúng có thể thực hiện kế hoạch phối hợp với kị binh và bộ binh.

                                                  Kế hoạch đập tan đạo thủy binh của Ô-Mă-Nhi được triều đ́nh tin cậy trao cho Trần Khánh Dư thực hiện. Sử cũ chép rằng:

                                                  “Bấy giờ, quân Nguyên đánh vào Vân Đồn. Hưng Đạo Vương (Trần Quốc Tuấn) giao hết công việc biên thùy cho Phó Tướng đang đóng ở Vân Đồn là Nhân Huệ Vương (Trần) Khánh Dư. (Trần) Khánh Dư bị bất lợi. Thượng Hoàng [8] hay tin, liền sai Thông Sứ ra để xiềng (Trần) Khánh Dư giải về kinh đô. (Trần) Khánh Dư nói với Trung Sứ rằng:

                                                  - Nay nếu lấy quân pháp mà xử, tôi xin cam chịu tội. Nhưng, tôi xin được khất vài ba ngày để mưu lập công rồi về chịu trận búa ŕu cũng chưa vội ǵ.

                                                  Viên Trung Sứ cũng nghe theo lời xin đó. (Trần) Khánh Dư đoán rằng binh thuyền của giặc đă qua th́ ắt đoàn thuyền tải lương phải theo sau, bèn thu tập tàn binh để đợi chúng. Chẳng bao lâu sau đó, đoàn thuyền tải lương của giặc quả nhiên xuất hiện. (Trần Khánh Dư) đánh bại chúng, bắt được quân lương và khí giới của giặc nhiều không kể xiết. Tù binh cũng rất đông. (Ông) lập tức sai người chạy ngựa đem tin thắng lợi tấu tŕnh. Thượng Hoàng liền tha tội cho, không hỏi đến nữa”
                                                  [9].

                                                  Thắng lợi của Trần Khánh Dư trong trận Vân Đồn có ư nghĩa hết sức to lớn đối với thắng lợi chung của cuộc chiến tranh vệ quốc lúc bấy giờ. Thắng lợi đó đă đẩy quân xâm lăng vào chỗ yếu không cách ǵ có thể khắc phục được, đó là thiếu lương thực, thiếu vũ khí. Thượng Hoàng Trần Thánh Tông đă tỏ ra hết sức nhạy bén trước thắng lợi đặc biệt này của Trần Khánh Dư. Sử cũ chép:

                                                  “(Thượng Hoàng) nói:

                                                  - Chỗ trông cậy của quân Nguyên là lương thực và khí giới th́ nay đă bị ta bắt được. Nhưng, nếu chúng c̣n chưa biết th́ có thể lại hung hăng chăng?

                                                  (Nói rồi) bèn sai thả những tên lính giặc đă bị bắt cho về doanh trại của quân Nguyên để chúng báo tin. Quân Nguyên quả nhiên phải rút. Vết thương (chiến tranh) lần này không thê thảm như trước. (Trần) Khánh Dư có phần công lao ở trong đó”
                                                  [10].

                                                  Thắng lợi của Trần Khánh Dư ở Vân Đồn c̣n để lại cho lịch sử chống xâm lăng bài học lớn, đó là bài học về tấn công vào hậu cần của quân xâm lăng. Một khi tiêu diệt được nguồn hậu cần của giặc th́ thắng lợi chung cuộc cũng kể như đă mở ra.

                                                  Thắng lợi của Trần Khánh Dư ở Vân Đồn to lớn và có ư nghĩa sâu sắc đến mức khiến cho hậu thế quên hết mọi chuyện không hay về ông để nhớ măi ông - danh tướng của dân tộc.



                                                  __________________________________


                                                  1. Công Chúa Thiên Thụy là vợ của Hưng Trí Vương Trần Quốc Nghiễn.
                                                  2. Ma Lôi là tên một làng ở Hải Hưng, nổi tiếng với nghề làm nón. Nón Ma Lôi là nón do làng này làm ra.
                                                  3. Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên, quyển 8, tờ 5.
                                                  4. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 4-a).
                                                  5. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 14-b và tờ 15 a-b).
                                                  6. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 14-b).
                                                  7. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 42-b).
                                                  8. Đây chỉ Thượng Hoàng Trần Thánh Tông.
                                                  9. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 52-b và tờ 53-a).
                                                  10. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 53-a).
                                                  Vạn Xuân

                                                  Comment


                                                  • #26
                                                    16 - TRẦN QUỐC TOẢN (1267 – 1285)




                                                    Hoài Văn tuổi trẻ chí cao
                                                    Cờ đề sáu chữ, quyết vào lập công”


                                                    Đại Nam quốc sử diễn ca



                                                    Các tác giả Sổ tay nhân vật lịch sử Việt Nam [1] cho hay, Trần Quốc Toản thuộc ḍng dơi nhà vua và sinh vào năm Đinh Măo (1267). Và, lại thêm một lần nữa, chúng tôi chép lại với tất cả sự trân trọng và tin cậy, chứ sử cũ không hề cho biết một điều ǵ cụ thể về năm sinh của vị danh tướng trẻ tuổi này.

                                                    Trần Quốc Toản sinh ra và lớn lên trong không khí cả nước náo nức chuẩn bị chiến đấu chống quân Nguyên sang cướp phá và xâm lược nước ta lần thứ hai (1285).

                                                    Năm 1282, triều Trần đă tổ chức một cuộc hội nghị quân sự rất đặc biệt tại bến B́nh Than. Sử gọi đó là hội nghị B́nh Than. Tham dự hội nghị này là các quư tộc và các vị tướng lĩnh cao cấp nhất của nhà Trần. Bấy giờ, Trần Quốc Toản tuy là quư tộc, đă được phong tới tước Hầu - Hoài Văn Hầu - nhưng v́ c̣n ở tuổi vị thành niên nên không được tham dự. Hoài Văn Hầu lấy đó làm điều hổ thẹn. Sử cũ chép chuyện này như sau:

                                                    Khi ấy Hoài Văn Hầu là Trần Quốc Toản cũng theo xa giá (đến dự hội). V́ c̣n ở tuổi vị thành niên, Trần Quốc Toản không được vào dự bàn, nên lấy làm xấu hổ và căm tức lắm, tay đang cầm quả cam mà bóp nát lúc nào không hay. Khi về nhà, (Trần Quốc Toản) cùng với một ngàn người là tôi tớ và thân thuộc, sắm sửa binh khí và chiến thuyền, dựng cờ thêu sáu chữ “Phá cường tặc, báo hoàng ân” (nghĩa là: phá giặc mạnh, báo đáp ơn vua). Khi đánh nhau với giặc Nguyên, (Trần) Quốc Toản thường xông ra phía trước, khiến cho giặc hễ thấy là phải tránh lui, không ai dám đối địch” [2].

                                                    Khi cuộc chiến tranh lần thứ hai nổ ra, Trần Quốc Toản cũng vừa đến tuổi thành niên. Đội quân hơn một ngàn người do Trần Quốc Toản lập ra và trực tiếp chỉ huy đă sát cánh chiến đấu với quân đội chủ lực của triều đ́nh, lập được nhiều chiến công xuất sắc.

                                                    Tháng 4 năm 1285, cùng với các vị danh tướng khác như Chiêu Thành Vương (chưa rơ tên), Nguyễn Khoái, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản được tham gia vào bộ chỉ huy chiến dịch Tây Kết. Trước khi đánh vào Tây Kết, quân sĩ của các tướng này đă tham gia chiến dịch Hàm Tử, góp phần rất lớn vào thắng lợi của chiến dịch Hàm Tử. Sau thắng lợi của chiến dịch Tây Kết, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản lại được cùng với Trần Quang Khải và nhiều tướng lĩnh khác như: Trần Thông, Nguyễn Khả Lạp, Nguyễn Truyền... tham gia chiến dịch Thăng Long và Chương Dương. Và, Hoài Văn hầu Trần Quốc Toản đă anh dũng hi sinh trong chiến dịch này.

                                                    Tuy tuổi đời c̣n rất trẻ, nhưng, Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản thực sự là một vị danh tướng, có nhiều công lao trong sự nghiệp giữ nước.



                                                    _____________________________________


                                                    1. Sách đă dẫn. Nhà Xuất bản Giáo dục. Hà Nội, 1990, trang 134.
                                                    2. Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên, quyển 7, tờ 27).
                                                    Vạn Xuân

                                                    Comment


                                                    • #27
                                                      17 - TRẦN B̀NH TRỌNG (1259 – 1285)



                                                      “Ta thà làm ma nước Nam chớ không thèm làm vương đất Bắc”

                                                      Lời Trần B́nh Trọng
                                                      (Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 47-a))



                                                      Trần B́nh Trọng vốn gốc người họ Lê. Sử cũ cho hay, ông thuộc ḍng dơi của Lê Hoàn, v́ có ông và cha làm quan dưới thời Trần Thái Tông (1226 – 1258), có công lao nên được ban quốc tính là họ Trần [1]. Hiện vẫn chưa rơ ai là ông và ai là cha của Trần B́nh Trọng, tuy nhiên, thời Trần Thái Tông và cả đời Trần Thánh Tông (1258 - 1278), có Lê Tần là danh tướng của triều Trần, được vua Trần Thái Tông yêu quư mà cho đổi gọi là Lê Phụ Trần. Lê Tần cũng là ḍng dơi của Lê Hoàn, ắt là Trần B́nh Trọng cũng thuộc ḍng này chăng?

                                                      Trần B́nh Trọng sinh năm Kỉ Mùi (1259) tại xă Bảo Thái, huyện Thanh Liêm (tư liệu này, chúng tôi dẫn lại của các tác giả Nhân vật lịch sử Việt Nam [2].

                                                      Ông hi sinh trong cuộc chiến đấu chống quân Mông-Nguyên xâm lược lần thứ hai (1285). Trần B́nh Trọng là chồng sau của Công Chúa Thụy Bảo (con gái của vua Trần Thái Tông). Sinh thời, ông được triều Trần phong là Bảo Nghĩa Vương, v́ lẽ đó, sử sách cũng thường gọi ông là Bảo Nghĩa Vương mà không gọi theo họ tên thật.

                                                      Bấy giờ, giặc hùng hổ tràn sang nước ta, cả từ Nam lên, cả từ Bắc xuống. Giữa lúc vận nước lâm nguy, tuyệt đại đa số quư tộc họ Trần đều dũng cảm ra trận, chiến đấu một mất một c̣n với quân thù. Tiếc thay, cũng có một số quư tộc yếu bóng vía, thậm chí là đầu hàng và phản bội. Trong số này Trần Kiện là kẻ đă gây nên tác hại to lớn nhất. Tướng giặc chỉ huy đạo quân đánh từ phía Nam lên là Toa-Đô đă chớp ngay lấy cơ hội, đánh quyết liệt vào lực lượng của ta. T́nh thế trở nên cực ḱ khó khăn và phức tạp. Đạo quân từ phía Bắc đánh xuống do chính chủ tướng của chúng là Thoát-Hoan chỉ huy hung hăng tổ chức hàng loạt những cuộc hành quân truy đuổi chủ lực của ta. Trong điều kiện như vậy, quân ta chỉ có thể vừa rút lui để bảo toàn lực lượng, vừa tiến hành một vài trận tập kích mà thôi. Tháng 2 năm 1285, Bảo Nghĩa Vương Trần B́nh Trọng đă chỉ huy một trận đánh rất táo bạo vào khu vực Đà Mạc [3]. Trong trận này, chẳng may ông bị bắt. Sử cũ viết:

                                                      “Sau khi bị bắt, Vương không chịu ăn uống ǵ. Giặc hỏi việc nước, Vương không thèm đáp. Giặc lại hỏi:

                                                      - Có muốn làm vương đất Bắc không?

                                                      Vương thét to:

                                                      - Ta thà làm ma nước Nam chớ không thèm làm vương đất Bắc!

                                                      Thế rồi giặc giết ông”
                                                      [4].

                                                      Đó là một trong những câu nói tiêu biểu nhất của khí phách hiên ngang và ư chí quật cường của cả dân tộc ta. Tên tuổi của Trần B́nh Trong trở nên bất diệt, trước hết và chủ yếu là cũng từ câu nói đầy khẩu khí anh hùng này. Lê Ngô Cát và Phạm Đ́nh Toái viết:


                                                      “Trần B́nh Trọng là tôi trung,
                                                      Thà làm Nam quỷ, chẳng ḷng Bắc vương”
                                                      [5].


                                                      Về sau, con cháu của ông cũng nối được chí lớn của ông. Trong đó, người làm rạng danh hơn cả là danh tướng Trần Khát Chân.




                                                      _____________________________________

                                                      1. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 47-a).
                                                      2. Phan Đại Doăn, Trương Hữu Quưnh, Nguyễn Ngọc Cơ, Nguyễn Thái Hoàng: Sổ tay Nhân vật lịch sử Việt Nam (Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1990, trang 141.)
                                                      3. Đà Mạc tức Tha Mạc, hay băi Mạn Trù. Đất này nay thuộc tỉnh Hải Hưng.
                                                      4. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 47-a).
                                                      5. Đại Nam quốc sử diễn ca.
                                                      Vạn Xuân

                                                      Comment


                                                      • #28
                                                        18 - PHẠM NGŨ LĂO (1255 - 1320)




                                                        “(Phạm) Ngũ Lăo xuất thân là lính nhưng khảng khái và có chí lớn, rất chăm đọc sách và thường thích ngâm thơ. Với việc vơ, thoạt trông th́ ngỡ như ông không để ư ǵ nhưng chỉ huy quân th́ kỉ luật rất chặt chẽ. Ông đăi tướng sĩ như người nhà, đồng cam cộng khổ với sĩ tốt. Quân do Phạm Ngũ Lăo quản lĩnh, trên dưới thương yêu nhau như cha con một nhà, bởi thế, đánh đâu là thắng đó.

                                                        Tất cả chiến lợi phẩm thu được ông đều bỏ vào kho chung của quân, chẳng chút bận tâm với tiền của. Ông quả thật là bậc danh tướng của thời bấy giờ. Khi mất, ông thọ 66 tuổi (tính theo tuổi ta - NKT). Nhà vua rất lấy làm thương tiếc, nghỉ thiết triều năm ngày. Dân làng ông lập đền thờ ông ngay nơi nền nhà cũ của ông”


                                                        Khâm định Việt sử thông giám cương mục
                                                        (Chính biên, quyển 9, tờ 16 và 17)



                                                        Phạm Ngũ Lăo chào đời năm Ất Măo (1255) tại xă Phù Ủng, huyện Đường Hào (nay thuộc tỉnh Hải Hưng) trong một gia đ́nh nông dân nghèo. Ông lớn lên đúng vào lúc nhân dân cả nước đang bừng bừng khí thế chuẩn bị cho cuộc chiến đấu chống quân Mông - Nguyên xâm lược lần thứ hai. Bấy giờ, trai tráng khắp nơi nô nức nhập ngũ, nhưng, sự kiện ông trở thành người lính cũng có phần khác thường. Trong sách Tang thương ngẫu lục, Phạm Đ́nh Hổ và Nguyễn Án có đoạn viết về ông như sau:

                                                        “Ông mặt mũi khôi ngô, tài kiêm văn vơ. Nhà ông ở sát đường cái nên thường ngày ông vẫn ra ngồi xếp bằng ở đó để vót nan, đan lát. Một hôm, ông đang ngồi bên đường như thế th́ Hưng Đạo Vương từ Vạn Kiếp về kinh đô đă đi ngang qua. Lính đi trước thấy ông th́ quát đuổi, nhưng ông vẫn ngồi im không đứng dậy. Quân lính lấy mũi giáo dí vào đùi, ông vẫn cứ ngồi điềm nhiên. Lúc xe của Hưng Đạo Vương đến, ngài lấy làm lạ, hỏi th́ ông thưa rằng:

                                                        - Tôi đang mải nghĩ việc nên không để ư.

                                                        Hưng Đạo Vương nghe thế, càng lấy làm lạ hơn, hỏi qua sức học th́ thấy ông làu thông Kinh, Truyện và Binh thư, ứng đáp rất trôi chảy. Ngài sai lấy thuốc xức vào chỗ ông bị đâm, rồi cho lên ngồi ở xe sau và đem về kinh.

                                                        Về kinh đô, Hưng Đạo Vương tiến cử ông lên triều đ́nh, xin cho ông cai quản quân Cấm Vệ. Vệ sĩ thấy thế th́ không phục bèn tâu xin được cùng ông thử sức. Ông bằng ḷng, nhưng trước khi vào đấu sức, ông xin về quê ba tháng. Về quê, ngày nào ông cũng ra cái g̣ lớn ngoài đồng, đứng cách một tầm mà nhảy lên, nhảy măi cho đến khi cái g̣ bị sạt mất một nửa. Hết hạn, ông trở về cấm thành, cùng bọn vệ sĩ so tài. Thấy ỏng tiến thoái như bay, tay đấm chân đá vùn vụt, xem ra sức có thể địch nổi ngàn người, ai cũng phải phục tài
                                                        ”.

                                                        Trong cuộc chiến tranh chống quân Mông-Nguyên xâm lược lần thứ hai, do lập được nhiều chiến công, Phạm Ngũ Lăo được phong làm Hạ Phẩm Phụng Ngự. Cùng với những nhân vật khác như: Trần Th́ Kiến, Trương Hán Siêu, Phạm Lăm, Trịnh Dũ, Ngô Sĩ Thường, Nguyễn Thế Trực... Phạm Ngũ Lăo là môn khách thân tín của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Ông được Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đặc biệt thương yêu, gả con gái nuôi là Nguyên Công Chúa cho.

                                                        Sau cuộc chiến tranh lần thứ ba (1288), đường danh vọng của Phạm Ngũ Lăo ngày một rộng mở. Ông liên tục được thăng quan tiến chức.

                                                        - Năm Canh Dần (1290) ông được giao chức quản lĩnh quân Thánh Dực của triều đ́nh.

                                                        - Năm Giáp Ngọ (1294) nhờ lập công khi đi đánh ở Ai Lao, ông được ban Kim Phù (tức binh phù làm bằng vàng).

                                                        - Năm Đinh Dậu (1297) cũng nhờ lập công khi đi đánh trận ở Ai Lao, ông được ban Vân Phù (tức binh phù có khắc chạm h́nh mây).

                                                        - Năm Mậu Tuất (1298), ông được phong làm Kim Ngô Hữu Vệ Đại Tướng Quân.

                                                        - Năm Tân Sửu (1301), ông được phong làm Thân Vệ Đại Tướng Quân và được ban Quy Phù (tức binh phù có chạm h́nh con rùa).

                                                        - Năm Mậu Ngọ (1318), ông lại lập công lớn khi đi đánh Chiêm Thành, được thăng làm Quan Nội Hầu và được ban Phi Ngư Phù (tức binh phù có chạm h́nh con cá chuồn). Cũng năm này, triều đ́nh đă cho con ông làm quan.

                                                        Tháng 11 năm Canh Thân (1320), Phạm Ngũ Lăo qua đời, hưởng thọ 65 tuổi. Nhà sử học lỗi lạc của nước nhà ở thế kỉ thứ XV là Tiến Sĩ Ngô Sĩ Liên đă đánh giá rất cao về tài năng phi thường của ông:

                                                        Tôi từng thấy các danh tướng nhà Trần như Hưng Đạo Vương th́ học vấn tỏ ra ở bài hịch, Phạm Điện Súy (chỉ Phạm Ngũ Lăo - NKT) th́ học vấn biểu hiện ở câu thơ, nào phải riêng chuyên về nghề vơ. Thế mà dùng binh tinh diệu, hễ đánh là thắng, hễ tấn công là chiếm được, người xưa cũng không ai có thể vượt qua nổi các ông” [1].

                                                        Bài hịch mà Tiến Sĩ Ngô Sĩ Liên nói đến chính là bài Hịch tướng sĩ văn của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, c̣n lời thơ mà Tiến Sĩ Ngô Sĩ Liên nhắc tới chính là lời thơ trong bài tứ tuyệt của Phạm Ngũ Lăo, được hậu thế đặt cho tiêu đề là Thuật hoài. Nguyên văn phiên âm Hán Việt của bài tứ tuyệt này như sau:

                                                        “Hoành sáo giang san cáp kỉ thu,

                                                        Tam quân t́ hổ khí thôn ngưu.

                                                        Nam nhi vị liễu công danh trái,

                                                        Tu thính nhân gian thuyết Vũ Hầu”
                                                        [2].


                                                        Tạm dịch:


                                                        Vung gươm sông núi đă bấy lâu,

                                                        Ba quân như cọp nuốt trôi trâu.

                                                        Công danh trai tráng c̣n mang nợ,

                                                        Những thẹn khi nghe chuyện Vũ Hầu
                                                        [3].


                                                        Sử cũ hết lời ca ngợi Phạm Ngũ Lăo, nhưng hành trạng của Phạm Ngũ Lăo trong sử cũ lại không dễ nhận như đối với các vị danh tướng khác. Đó cũng là điều dễ hiểu, bởi v́ sử cũ trước hết và chủ yếu vẫn là sử của đế vương, của hoàng tộc. Vả chăng, Phạm Ngũ Lăo luôn luôn là tướng dưới trướng của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, hoạt động dưới sự chỉ huy trực tiếp của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, cho nên, h́nh ảnh của ông chỉ có thể ẩn hiện phía sau h́nh ảnh của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn mà thôi.



                                                        ___________________________________

                                                        1. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 38 a-b)
                                                        2. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 38-a).
                                                        3. Vũ Hầu tức Khổng Minh Gia Cát Lượng, vị quân sư lừng danh của Lưu Bị (thời Tam Quốc), cũng là của lịch sử Trung Quốc.
                                                        Vạn Xuân

                                                        Comment


                                                        • #29
                                                          19 - ĐỖ KHẮC CHUNG (? - 1330)



                                                          “Người này ở vào lúc bị uy hiếp mà lời lẽ ứng đối vẫn tự nhiên; không chịu hạ thấp danh giá của chủ, ấy là Chích; không thèm nịnh ta, ấy là Nghiêu; (ví việc đánh ta th́) nói là chó cắn người lạ, giỏi lắm thay. (Đi sứ mà như thế) th́ có thể nói là không làm nhục mệnh vua. Nước họ c̣n có người tài như vậy th́ chưa dễ ǵ mưu tính được”

                                                          Lời tướng giặc là Ô-Mă-Nhi
                                                          (Đại Việt sử kí toàn thư, bản kỉ, quyển 5, tờ 46 a-b).


                                                          Đỗ Khắc Chung tức Trần Khắc Chung. Do lập được nhiều công lao trong hai cuộc chiến tranh chống quân Mông - Nguyên xâm lược lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288), cho nên, tháng tư năm 1289, ông được ban quốc tính là họ Trần, từ đó, sử thường chép họ tên ông là Trần Khắc Chung.

                                                          Trần Khắc Chung người ở Giáp Sơn. Đất quê ông nay thuộc tỉnh Hải Hưng. Sử cũ không cho biết ông sinh năm nào, song, căn cứ vào việc ông được bổ làm Chi Hậu Cục Thủ vào năm Canh Th́n (1280), mà chức Chi Hậu Cục Thủ là một trong những chức quan văn vào hàng bậc trung, cho nên, cũng có thể tạm ước đoán rằng, Đỗ Khắc Chung chào đời vào khoảng giữa thế kỉ thứ XIII. Năm 1280, ông ở vào độ tuổi trên dưới ba mươi một chút. Đỗ Khắc Chung chưa bao giờ là tướng trực tiếp cầm quân, nhưng, ông thực sự có dũng khí của một vị tướng quân, và dũng khí đó đă khiến cho cả những viên tướng giặc khét tiếng như Ô-Mă-Nhi cũng phải thán phục. Tên tuổi của Đỗ Khắc Chung nổi lên kể từ mùa xuân năm Ất Dậu (1285). Bấy giờ, hai đạo quân Nguyên, một từ Chiêm Thành tiến ra do Toa-Đô chỉ huy và một từ đất Trung Quốc tràn xuống do chủ tướng Thoát-Hoan trực tiếp cầm đầu, cùng nhất loạt đánh phá ta, ḥng bóp nát nước Đại Việt. Tướng của nhà Trần chịu trách nhiệm cản bước tiến của Toa-Đô là Trần Kiện đă hèn nhát đầu hàng. T́nh h́nh chiến sự diễn biến một cách rất phức tạp và hoàn toàn bất lợi cho ta. Triều Trần muốn nắm được chính xác thực lực của quân Nguyên, nhưng bối rối v́ không biết ai có thể thực hiện được nhiệm vụ khó khăn này. Đúng lúc đó, Đỗ Khắc Chung xin t́nh nguyện đảm nhận.

                                                          Sử cũ chép sự kiện này như sau:

                                                          “Ngày 12 (tháng giêng năm Ất Dậu, 1285 - NKT), giặc đánh vào Gia Lâm (ngoại thành Hà Nội, giáp với Hà Bắc ngày nay - NKT), Vũ Ninh (thuộc Hà Bắc ngày nay - NKT), Đông Ngàn (nay thuộc Hà Bắc - NKT), bắt được quân ta. Bởi thấy người nào cũng thích vào cánh tay hai chữ sát Thát - nghĩa là giết giặc Thát-đát (tức giặc Nguyên - NKT) bằng mực, chúng tức giận nên giết hại rất nhiều. Chúng kéo đến Đông Bộ Đầu (dốc Hàng Than, đầu cầu Long Biên của Hà Nội ngày nay - NKT) và dựng một lá cờ rất lớn. Vua muốn sai người đi ḍ xét t́nh h́nh giặc nhưng chưa t́m được ai. Quan giữ chức Chi Hậu Cục Thủ là Đỗ Khắc Chung bước lên thưa rằng:

                                                          - Thần tuy là kẻ hèn mọn bất tài nhưng xin được đi.

                                                          Vua mừng vui, nói rằng:

                                                          - Ngờ đâu trong đám ngựa kéo xe chở muối (chỉ chung những loài ngựa thường, không thể dùng vào chiến trận được - NKT) lại có ngựa ḱ, ngựa kí như thế. (Ngựa ḱ và ngựa kí là từ chỉ chung những loài ngựa quư và ngựa tốt - NKT).

                                                          Xong, sai (Đỗ Khắc Chung) đem thư đi, (vờ) xin giặc giảng ḥa. (Đỗ Khắc Chung) đến nơi, Ô-Mă-Nhi hỏi:

                                                          - Quốc vương ngươi vô lễ, sai người thích chữ sát Thát, khinh nhờn cả thiên binh, lỗi ấy nặng lắm.

                                                          (Đỗ) Khấc Chung đáp:

                                                          - Chó nhà nếu có cắn người lạ th́ lỗi không phải ở chủ của nó. Quân dân (nước tôi) v́ ḷng trung phẫn mà tự thích chữ vào cánh tay đó thôi. Quốc Vương của tôi không biết việc đó. Tôi là trung thần, há lại không có hai chữ đó hay sao?

                                                          Nói xong th́ đưa cánh tay cho Ô-Mă-Nhi xem. Ô-Mă-Nhi liền nói:

                                                          - Đại quân của ta từ xa tới, sao nước ngươi không chịu quay giáo đến nhận mệnh mà lại c̣n chống trả. Lấy càng bọ ngựa ra mà chống xe th́ sự thể liệu sẽ ra sao?

                                                          (Đỗ) Khắc Chung nói:

                                                          - (Ấy là bởi) hiền tướng không noi theo kế sách của Hàn Tín (danh tướng Trung Quốc người đời Hán - NKT) đi đánh dẹp nước Yên (tên một tiểu vương quốc ở Trung Quốc thời cổ đại - NKT), đóng quân ở nơi biên ải, gởi thư báo tin trước. (Bấy giờ), nếu nước tôi không chịu thông hiếu mới là có lỗi1. Nay bức bách lẫn nhau, có khác ǵ lời cổ nhân nói, rằng thú cùng đường th́ sẽ cắn lại, chim cùng lối th́ sẽ mổ lại, huống chi là con người?

                                                          Ô-Mă-Nhi nói:

                                                          - Đại quân ta mượn đường để đi đánh Chiêm Thành, Quốc vương của người nếu đến hội kiến th́ cơi bờ đâu bị xâm phạm, dân t́nh sẽ được yên ổn. Nay nếu cứ cố chấp th́ chỉ trong khoảnh khắc, núi non sẽ hóa thành đất bằng, vua tôi các ngươi sẽ hóa thành cỏ nát.

                                                          Khi (Đỗ) Khắc Chung về rồi, Ô-Mă-Nhi nói với các tướng tả hữu rằng:

                                                          - Người này ở vào lúc bị uy hiếp mà lời lẽ ứng đối vẫn tự nhiên; không chịu hạ thấp danh giá của chủ, ấy là Chích [2]; không thèm nịnh ta, ấy là Nghiêu [3]; (ví việc đánh ta th́) nói là chó cắn người lạ, giỏi lắm thay. (Đi sứ mà như thế) th́ có thể nói là không nhục mệnh vua. Nước họ c̣n có người tài như vậy th́ chưa dễ ǵ mưu tính được.

                                                          Nói rồi, sai người đuổi theo (Đỗ) Khắc Chung, nhưng không kịp
                                                          ” [4].

                                                          Tháng 4 năm 1289, triều đ́nh định công ban thưởng, Đỗ Khắc Chung được ban quốc tính là họ Trần. Từ đó trở đi, đường danh vọng của ông ngày một rộng mở. Tháng 12 năm 1293, ông được bổ chức An Phủ Sứ ở kinh đô. Tháng 10 năm 1303, ông được thăng chức Nhập Nội Hành Khiển. Chức này ngang với Tể Tướng, và ông là bậc sĩ phu đầu tiên được trao chức ấy.

                                                          Tuy nhiên, cũng từ đây, lí lịch cuộc đời của Đỗ Khắc Chung có không ít điều khiến cho người đương thời cũng như hậu thế phải đàm tiếu. Xin được kể ba sự kiện tiêu biểu sau đây:

                                                          Sự kiện thứ nhất là mối quan hệ giữa ông với Công Chúa Huyền Trân. Tháng 6 năm 1306, vua Trần Anh Tông gả Công Chúa Huyền Trân cho vua Chiêm Thành là Chế Mân. Đa số quan lại trong triều đều phản đối, duy chỉ có Đỗ Khắc Chung và Trần Đạo Tái (con của Trần Quang Khải) là ủng hộ. Công Chúa Huyền Trân về đất Chiêm Thành, hương lửa chưa nồng th́ tháng 10 năm 1307, Chế Mân qua đời. Theo tục lệ của Chiêm Thành, hễ Hoàng Đế qua đời th́ Hoàng Hậu phải lên giàn hỏa thiêu với thi thể của Hoàng Đế. Vua Trần sai Đỗ Khắc Chung vào t́m cách để cứu Công Chúa Huyền Trân. Đỗ Khắc Chung được ủy thác thực hiện nhiệm vụ này. Ông đă thành công, tiếc là khi cùng Công Chúa Huyền Trân trở về Thăng Long, ông đi ḷng ṿng quá lâu, khiến cho nhiều người rất dị nghị, thậm chí là coi khinh ra mặt.

                                                          Sự kiện thứ hai xảy ra vào tháng 6 năm Ất Măo (1315). Bấy giờ, trời làm hạn hán, các quan ở Ngự Sử Đài dâng sớ lên Vua, cho rằng trăm sự chẳng qua là do Đỗ Khắc Chung, lúc này đang giữ chức Tể Tướng mà không biết cách điều khiển âm dương, tức là làm quan mà chẳng nên công trạng ǵ. Đỗ Khắc Chung căi nói rằng: “Tôi lạm giữ chức Tể Tướng, chỉ biết cố sức làm tất cả những ǵ phận sự buộc phải làm, c̣n như hạn hán th́ phải hỏi ở Long Vương, (Đỗ) Khắc Chung này đâu phải là Long Vương mà bắt tội được” [5]. Sau, lại có lũ lụt, vua Trần thân đi đắp đê, các quan can ngăn, cho đó là việc nhỏ nhặt, nhưng Đỗ Khắc Chung lại cho là việc lớn, làm việc lớn ấy cũng chính là tu thân sửa đức. Lời ấy khiến cho các quan càng ghét ông hơn.

                                                          Sự kiện thứ ba xẩy ra vào tháng 3 năm Mậu Th́n (1328). Bấy giờ, Đỗ Khắc Chung đă được phong tới hàm Thiếu Bảo, được giao trách nhiệm xét xử trọng án. Bị cáo của vụ án này lại chính là Trần Quốc Chẩn (con của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, thân sinh của Hoàng Hậu vua Trần Minh Tông). Đây là một vụ vu oan, nhưng Đỗ Khắc Chung xét án không kĩ, khiến Trần Quốc Chẩn bị chết oan. Việc này khiến ông bị nhiều người cho là kém cỏi.

                                                          Ngoài ba sự kiện nói trên, Đỗ Khắc Chung cũng c̣n nhiều lần bị khiển trách. Tính ông ưa vui đùa, và cả khi vui đùa như vậy ông cũng bị coi là khiếm nhă, dẫu sự thực không đến nỗi ấy.

                                                          Ông qua đời năm Canh Ngọ (1330), hưởng thọ khoảng chừng ngoài bảy mươi hoặc xấp xỉ tám mươi tuổi. Như trên đă nói, ông thuộc hàng quan văn, nhưng, cái bất diệt mà ông để lại cho đời lại chính là dũng khí trước kẻ thù hung bạo. Ông xứng đáng được xếp vào hàng các bậc danh tướng của nước nhà.




                                                          __________________________________


                                                          1. Đây Đỗ Khắc Chung muốn nhắc chuyện Lư Tả Xa đă bày mưu cho Hàn Tín khi đi đánh nước Yên, rằng trước khi tiến đánh, hăy viết thư gởi cho vua nước Yên. Hàn Tín nghe theo, quả nhiên, nước Yên vừa nhận thư đă xin hàng.
                                                          2. Tên một kẻ ăn trộm nổi tiếng của Trung Quốc. Tích này chưa rơ nghĩa, xin được khảo cứu sau.
                                                          3. Tức vua Nghiêu, một vị vua của huyền sử Trung Quốc, được Nho gia hết lời ca ngợi.
                                                          4. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 45-b và tờ 46 a-b).
                                                          5. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 6, tờ 32-b và tờ 33-a).
                                                          Vạn Xuân

                                                          Comment


                                                          • #30
                                                            20 – NGUYỄN KHOÁI (? - ?)




                                                            Thời Trần, có hai nhân vật cùng họ cùng tên là Nguyễn Khoái và cùng được sử cũ trân trọng ghi tên. Một người là danh tướng, một người là danh thần. Tuy cùng âm là Khoái nhưng mặt chữ Hán của hai tên gọi này lại hoàn toàn khác nhau. Chữ Khoái (蒯) là tên của danh tướng vốn tên một loài cỏ (cỏ này có thể lấy sợi để dệt). Chữ Khoái (袂-?) là tên của danh thần (người sinh sau danh tướng Nguyễn Khoái chừng nửa thế kỉ) có nghĩa là vui vẻ, sắc sảo, mau chóng... Trang viết nhỏ này chỉ nói về danh tướng Nguyễn Khoái mà thôi.



                                                            Nguyễn Khoái sinh và mất năm nào, quê quán ở đâu, hiện tại vẫn chưa ai rơ. Sử cũ chỉ cho biết rằng, Nguyễn Khoái là tướng chỉ huy quân Thánh Dực dưới thời vua Trần Nhân Tông (1278- 1293) và từng dũng cảm lập công lớn trong hai cuộc chiến tranh vệ quốc chống quân Nguyên xâm lược lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288).

                                                            Thời Trần, quân Thánh Dực là một trong những đơn vị quân chủ lực của triều đ́nh. Tướng chỉ huy đội quân đó ngoài tài năng và uy tín, c̣n phải có một quá tŕnh thử thách khá lâu dài. Từ thực tế này, chúng ta có thể ước đoán rằng, Nguyễn Khoái đă trở thành vơ quan của triều Trần khoảng cuối đời vua Trần Thánh Tông (1258 - 1278) hoặc đầu đời vua Trần Nhân Tông.

                                                            Trong cuộc chiến tranh lần thứ hai (1285), hoạt động chủ yếu của Nguyễn Khoái là đem đội quân Thánh Dực theo hầu cận để bảo vệ Thượng Hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông, đồng thời, sẵn sàng thực hiện mọi mệnh lệnh chiến đấu do Thượng Hoàng và Nhà vua ban ra. Cả hai nhiệm vụ này, Nguyên Khoái đă hoàn thành một cách xuất sắc. Ông đă lập công lớn trong việc tấn công vào đội quân của tướng giặc là Toa-Đô. Bấy giờ, quân của Toa-Đô từ đất Chiêm Thành tiến ra, ḥng kết hợp với quân chủ lực của Thoát-Hoan, tạo thành hai gọng ḱm nguy hiểm, từ Nam lên và từ Bắc xuống, để bóp nát chủ lực của ta. Trải ba năm [1] chinh chiến (1282-1285), đạo quân của Toa-Đô tuy đă bị thiệt hại nhiều, nhưng vẫn thực sự là một đạo quân mạnh. Từ khi tướng chỉ huy quân đội nhà Trần ở phía Nam là Trần Kiện chạy đi đầu hàng, tinh thần của đạo quân Toa-Đô có phần phấn chấn hơn. Cuối mùa xuân năm Ất Dậu (1285), Toa-Đô hùng hổ tiến ra vùng châu thổ sông Hồng. Sử cũ chép:

                                                            “Toa-Đô từ Chiêm Thành kéo ra đánh phá và cướp bóc suốt dọc đường đi. Chúng trèo đèo vượt sông, từ châu Ô, châu Lư, châu Hoan và châu Ái, tiến ra Tây Kết [2]. Nhà vua bàn với quần thần rằng:

                                                            - Giặc đi xa muôn dặm để mưu cướp nước người ta (đây chỉ nước Chiêm Thành - NKT), do không chiếm được nên mới bỏ đi. Nay nhằm lúc chúng đang mỏi niệt mà đem quân ta đă được nghỉ ngơi dưỡng sức để ra đối địch, đánh ngay trận phủ đầu th́ ắt chúng sẽ mất hết nhuệ khí và sẽ bị phá tan.

                                                            Bàn xong đâu đấy rồi, Nhà vua liền hạ lệnh cho Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật và Chiêu Thành Vương (chưa rơ tên), cùng với Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản và tướng quân Nguyễn Khoái đem quân tinh nhuệ đi đón đánh. Khi quân ta tiến đến Hàm Tử, hai bên đánh nhau rất quyết liệt”
                                                            [3].

                                                            Như vậy là, trước khi trở thành một trong những tướng chỉ huy chiến dịch Tây Kết, Nguyễn Khoái đă tham gia vào chiến dịch Hàm Tử. Thắng lợi của chiến dịch Hàm Tử có ảnh hưởng to lớn và mạnh mẽ đến thắng lợi của chiến dịch Tây Kết, và ngược lại, thắng lợi của chiến dịch Tây Kết vừa có tác dụng củng cố thắng lợi của chiến dịch Hàm Tử, vừa có ư nghĩa mở đường cho thắng lợi của một loạt chiến dịch sau đó, đẩy quân Nguyên vào thế khủng hoảng nghiêm trọng để rồi cuối cùng là bị thất bại hoàn toàn.

                                                            Trong cuộc chiến tranh chống quân Mông-Nguyên xâm lược lần thứ ba (1288), tướng Nguyễn Khoái lại tiếp tục lập được chiến công vẻ vang, góp phần to lớn vào thắng lợi chung của cả dân tộc. Bấy giờ, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn quyết đánh trận quyết chiến chiến lược với quân Mông-Nguyên ở Bạch Đằng. Đây là trận thủy chiến có quy mô lớn, được tổ chức theo kế hoạch kết hợp chặt chẽ giữa mai phục với bao vây. Đội quân Thánh Dực do Nguyễn Khoái chỉ huy có nhiệm vụ dũng mănh tấn công, chia cắt đội h́nh giặc khi chúng đang lúng túng v́ đă lọt vào ổ mai phục của ta. Và Nguyễn Khoái đă hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này. Chiến thuyền của đạo quân Thánh Dực đă khiến cho giặc hốt hoảng, vừa cố sức chống đỡ, vừa t́m đường tháo chạy. Nhưng, chúng đă không thể nào thoát được bởi băi cọc gỗ cực ḱ lợi hại mà Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đă chuẩn bị công phu từ trước.

                                                            “Bấy giờ, thủy triều rút xuống rất nhanh, tướng Nguyễn Khoái thống lĩnh quân Thánh Dực xông ra, đánh mạnh vào đội h́nh giặc, phá tan được quân Nguyên. Ngay lúc ấy, đại binh Nhà vua cũng vừa tiến tới. Ô-Mă-Nhi phải thu thập chiến thuyền c̣n lại để tháo chạy, chẳng ngờ, thuyền vướng cọc gỗ, bị lật nhào xuống nước. Quân Nguyên chết không biết là bao nhiêu mà kể. Ta bắt được của chúng hơn bốn trăm chiếc” [4].

                                                            Triều Trần đánh giá rất cao công lao của Nguyễn Khoái. Tháng 4 năm 1289, vua Trần định công ban thưởng cho tất cả các tướng có công đánh giặc. Nguyễn Khoái được phong tước Hầu và được cấp hẳn cả một Hương, đó là Hương Khoái Lộ. Hương này, nay thuộc tỉnh Hải Hưng. Có thề coi đó như một ngoại lệ hiếm hoi, bởi lúc bấy giờ, Nguyễn Khoái là một trong số rất ít người không thuộc hàng quư tộc được hưởng đặc ân này.



                                                            ____________________________________

                                                            1. Đạo quân Toa-Đô đă vượt biển vào đánh phá đất Chiêm Thành từ năm 1282.
                                                            2. Châu Ô và châu Lư nay thuộc vùng đất từ phía Nam Hà Tĩnh trở vào đến hết Thừa Thiên - Huế. Châu Hoan nay thuộc vùng Nghệ An, c̣n châu Ái nay thuộc Thanh Hóa.
                                                            3. Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên, quyển 7, tờ 39).
                                                            4. Khâm định Việt sử thông giám cương mục (Chính biên, quyển 8, tờ 7).
                                                            Vạn Xuân

                                                            Comment


                                                            • #31
                                                              21 - TRẦN KHÁT CHÂN (1370 - 1399)




                                                              Trần Khát Chân là người thuộc ḍng dơi của Trần B́nh Trọng quê ở Hà Lăng, huyện Vĩnh Ninh. Đất quê ông nay thuộc tỉnh Thanh Hóa. Ông sinh năm Canh Tuất (1370) (tư liệu này là của các tác giả Sổ tay nhân vật lịch sử Việt Nam [1]. Nếu các tác giả Sổ tay nhân vật lịch sử Việt Nam đúng th́ năm 1389, tức là năm ông mới 19 tuổi, đă được triều đ́nh phong làm tướng cầm đầu đội quân Long Tiệp và được Nhà vua đích thân trao phó trọng trách, làm Tổng chỉ huy quân đội nhà Trần đi đánh quân Chiêm Thành đang tràn ra cướp phá nước ta.

                                                              Thời Trần Khát Chân là thời suy vi của triều Trần. Những cuộc chiến tranh triền miên và khốc liệt đối với các lân bang đặc biệt là đối với Chiêm Thành, đă làm cho tiềm lực quốc gia ngày một kiệt quệ. Các vua cuối đời Trần phần lớn là bất tài và bị quyền thần lấn át, thậm chí là bị bức tử [2].

                                                              Bấy giờ, Chiêm Thành đang lúc hưng thịnh. Vua Chiêm Thành là Chế Bồng Nga nhiều phen đem quân ra cướp phá nước ta, có lúc, chúng đă thiêu trụi cả kinh thành Thăng Long, buộc vua tôi nhà Trần phải bỏ chạy tán loạn. Nhà Trần đă sai hầu hết các tướng dốc hết lực lượng ra để chống trả, nhưng không sao đánh bại được quân Chiêm Thành. Bấy giờ, hễ tướng nào bị sai ra trận cũng kể như hết hi vọng sống sót trở về. T́nh thế rất thê thảm. Năm Kỉ Tị (1389), quân Chiêm do đích thân Chế bồng Nga cầm đầu lại tiến ra. Thượng Hoàng nhà Trần là Trần Nghệ Tông sai Trần Khát Chân cầm quân đi đánh trả. Sử cũ chép rằng:

                                                              “Tháng 11 năm Kỉ Tị (1389 - NKT), Thượng Hoàng sai Trần Khát Chân chỉ huy quân Long Tiệp đi đánh giặc. (Trần) Khát Chân vâng mệnh, khảng khái nhỏ nước mắt, lạy tạ rồi ra đi Thượng Hoàng cũng khóc, lau nước mắt tiễn đưa. Quân ta xuất phát từ sông Lô (tức sông Hồng - NKT), mới đến Hoàng Giang đă gặp giặc. (Trần) Khát Chân quan sát, thấy (địa h́nh) nơi đó khó ḷng tổ chức đánh trả, bèn lui về giữ sông Hải Triều (tức sông Luộc - NKT). Em trai của Linh Đức (tức Trần Phế Đế: 1377- 1388) là (Trần) Nguyên Diệu muốn báo thù cho Linh Đức (v́ Linh Đức bị Hồ Quư Ly xúi giục Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông bức tử - NKT), liền đem quân đi đầu hàng giặc” [3].

                                                              “Bấy giờ, (Chế) Bồng Nga cùng với (Trần) Nguyên Diệu dẫn hơn một trăm chiến thuyền đến ḍ xét cách bài binh bố trận của quân ta. Chiến thuyền giặc chưa kịp ổn định hàng ngũ, th́ có tên bề tôi nhỏ của (Chế) Bồng Nga là Ba Lậu Kê, v́ bị (Chế) Bồng Nga trách phạt, sợ bị giết, đă chạy sang trại quân của ta, chỉ vào chiếc chiến thuyền sơn màu xanh, nói rằng đó là thuyền của vua nước hắn. (Trần) Khát Chân hạ lệnh cho quân sĩ, nhất tề nhả đạn. Thuyền của (Chế) Bồng Nga bị lủng ván và (Chế) Bồng Nga trúng đạn mà chết. Người trong thuyền hắn kêu khóc ầm ĩ cả lên. (Trần) Nguyên Diệu vội cắt lấy đầu của (Chế) Bồng Nga chạy về với quan quân (để mong được tha tội - NKT), nhưng, tướng giữ chức Đại Đội Phó Thượng Đô ở quân Long Tiệp là Phạm Nhữ Lặc và viên Đầu Ngũ là Dương Ngang liền giết luôn cả (Trần) Nguyên Diệu, chiếm lấy đầu của (Chế) Bồng Nga. Quân giặc liền tan vỡ.

                                                              (Trần) Khát Chân liền sai viên Giám Quân là Lê Khắc Khiêm, bỏ đầu giặc vào ḥm, chạy thuyền gấp về hành tại (của Thượng Hoàng) ở B́nh Than để báo tin thắng trận. Bấy giờ, đồng hồ đă điểm canh ba (tức vào khoảng từ 23 giờ khuya đến 01 giờ sáng - NKT), Thượng Hoàng đang ngủ say, giật ḿnh tỉnh giấc, cứ ngỡ là quân giặc đă đánh vào đến tận ngự doanh (chỉ nơi ở của Thượng Hoàng hoặc là vua ở ngoài kinh đô - NKT). Đến khi nghe tin thắng trận, lại lấy được cả đầu của (Chế) Bồng Nga, th́ rất là vui mừng. (Thượng Hoàng) liền cho gọi các quan đến để xem cho kĩ. Các quan mặc triều phục, đến và hô “vạn tuế !”. Thượng Hoàng nói:

                                                              Ta với (Chế) Bồng Nga cầm cự nhau đă lâu nhưng mà nay mới thấy mặt nhau. Việc này nào có khác ǵ chuyện Hán Cao Tổ thấy đầu Hạng Vơ. Thiên hạ yên rồi”
                                                              [4].

                                                              Chiến thắng của Trần Khát Chân đă khiến cho quân Chiêm Thành phải ngưng các cuộc tấn công vào Đại Việt, nhưng, thiên hạ chưa phải là đă được yên như lời của Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông. Sau khi lập được công lớn này, Trần Khát Chân được phong làm Long Tiệp Phụng Thần Nội Vệ Thượng Tướng Quân, tước Vũ Tiết Quan Nội Hầu. Rất tiếc là ông đủ tài năng và dũng khí để giết Chế Bồng Nga nhưng lại không sao có thể bảo toàn được tấm thân trước những biến cố phức tạp của triều Trần diễn ra sau đó chẳng bao lâu. Bấy giờ, Hồ Quư Ly ngày một chuyên quyền, mưu cướp ngôi của họ Trần đă thể hiện ngày một rơ. Trần Khát Chân cùng một loạt tướng lĩnh và quan lại lập mưu để giết Hồ Quư Ly khi Hồ Quư Ly vào dự hội thề tại Đốn Sơn (Thanh Hóa). Nhưng v́ chính sự chần chừ của Trần Khát Chân mà Hồ Quư Ly biết được mưu kế của bá quan văn vơ. Và, Hồ Quư Ly đă không ngần ngại chủ động ra tay. Trần Khát Chân cùng với 370 người bị Hồ Quư Ly giết hại. Sự kiện này xẩy ra vào năm Kỉ Măo (1399). Như trên đă nói, nếu các tác giả Sổ tay nhân vật lịch sử Việt Nam đă xác định đúng năm sinh của Trần Khát Chân, th́ khi mất, ông mới 29 tuổi.



                                                              ___________________________________

                                                              1. Sách đă dẫn. Nhà Xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1990, trang 19.
                                                              2. Vua bị chết trận: Trần Duệ Tông (1372-1377); vua bị bức tử: Trần Phế Đế (1377-1388) và Trần Thuận Tông (1388-1398). Vua bị cướp ngôi: Trần Thiếu Đế (1398 – 1400). Quyền thần khét tiếng nhất: Hồ Quư Ly. Chính Hồ Quư Ly đă cướp ngôi của nhà Trần vào năm 1400.
                                                              3. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 8, tờ 16-a).
                                                              4. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ. quyển 8, tờ 17a-b và tờ 18-a).
                                                              Vạn Xuân

                                                              Comment


                                                              • #32
                                                                22 – NHỮNG TẤM GƯƠNG TIẾT THÁO TIÊU BIỂU DƯỚI THỜI TRẦN




                                                                Trong ba cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại diễn ra dưới thời Trần, sử sách đă trân trọng ghi chép tên tuổi lừng lẫy của nhiều vị danh tướng. Nhưng, cũng trong ba cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại này, bên cạnh các vị danh tướng và gắn bó chặt chẽ với các vị danh tướng c̣n có hàng loạt những tấm gương anh hùng tiết tháo. Họ chưa bao giờ là tướng, nhưng chính họ cũng lập được không ít ḱ công, làm rạng rỡ truyền thống ngoan cường và bất khuất của cả dân tộc. Tên tuổi của họ sống măi trong kí ức bất diệt của nhân dân. Dưới đây là một số tấm gương tiết tháo tiêu biểu nhất



                                                                1, YẾT KIÊU VÀ DĂ TƯỢNG


                                                                Nguyên nghĩa, Yết Kiêu là chó ngắn mơm, Dă Tượng là voi rừng. Nhưng, đây lại là tên người. Cả hai đều là gia nô và với thân phận đó, việc họ phải mang những cái tên như đă kể trên cũng là điều dễ hiểu. Khi vận nước lâm nguy, từ dưới đáy của xă hội, họ đă hiên ngang ra trận với dũng khí bừng bừng. Sách Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 45-a) đă viết về Yết Kiêu và Dă Tượng như sau:

                                                                “Hưng Đạo Vương (Trần Quốc Tuấn) có người gia nô là Yết Kiêu và Dă Tượng, từng được đối đăi rất hậu. Khi quân Nguyên tới, Yết Kiêu giữ thuyền ở Băi Tân (tên một địa điểm ở sông Lục Nam - NKT ), c̣n Dă Tượng th́ đi theo hầu (Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn). Đến lúc quan quân thua trận, thủy quân tan cả [1]. (Hưng Đạo) Vương (Trần Quốc Tuấn) định theo đường núi để rút lui. Dă Tượng liền nói:

                                                                - Yết Kiêu mà chưa thấy Đại Vương th́ nhất định không chịu dời thuyền.

                                                                (Hưng Đạo) Vương (Trần Quốc Tuấn) liền trở lại Băi Tân th́ chỉ thấy c̣n mỗi ḿnh Yết Kiêu cắm thuyền chờ ở đó. (Hưng Đạo) Vương (Trần Quốc Tuấn) vui mừng mà nói rằng:

                                                                - Ôi! Chim Hồng, chim Hộc sở dĩ có thể bay cao, bay xa là nhờ ở sáu trụ xương cánh. Nếu như không có sáu trụ xương cánh ấy th́ chim Hồng, chim Hộc cũng chỉ như chim thường thôi.

                                                                Nói xong, bèn hạ lệnh cho chèo thuyền đi, kị binh giặc đuổi theo mà không kịp”
                                                                .

                                                                Yết Kiêu và Dă Tượng đă nêu một tấm gương sáng ngời về ḷng trung thành đối với chủ, về dũng khí của người lính và về ư thức kỉ luật chiến đấu rất cao. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đă đánh giá rất đúng về vai tṛ của họ. Những danh tướng như Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn sở dĩ có thể ví được với chim Hồng, chim Hộc, bởi v́ chính những người như Yết Kiêu, như Dă Tượng, thực sự là chỗ dựa tin cậy, là “sáu trụ xương cánh” của chim Hồng, chim Hộc đó thôi!



                                                                2, NGUYỄN ĐỊA LÔ


                                                                Tuy cũng đều là gia nô của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, nhưng khác với Yết Kiêu và Dă Tượng, Nguyễn Địa Lô có tên họ đầy đủ hơn. Năm 1285, khi đạo quân của Toa-Đô vừa từ Chiếm Thành tiến ra đến Nghệ An, tướng chỉ huy quân đội của nhà Trần ở đấy là Trần Kiện [2] đă hèn nhát bỏ đi đầu hàng. Sự kiện này đă gây cho cuộc kháng chiến lúc bấy giờ những tổn thất rất lớn.

                                                                Toa-Đô lập tức sai người dẫn Trần Kiện về Yên Kinh (Trung Quốc ). Nhưng, khi bọn Trần Kiện vừa đến biên giới phía Bắc, các đội dân binh ở đây, dưới sự chỉ huy của một số thủ lĩnh kiệt xuất như Nguyễn Thế Lộc, Nguyễn Lĩnh đă đón đánh cho tơi bời. Gia nô của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là Nguyễn Địa Lô cũng có mặt trong cuộc tập kích này. Và, chính Nguyễn Địa Lô đă bắn chết Trần Kiện.



                                                                3, HÀ BỔNG, HÀ ĐẶC VÀ HÀ CHƯƠNG


                                                                Hà Bổng, Hà Đặc và Hà Chương đều là thủ lĩnh của các đội dân binh ở vùng Việt Bắc ngày nay. Hà Bổng nguyên là chu trại Quy Hóa (mạn phía Bắc của Vĩnh Phú ngày nay). Năm 1258, U-ri-ang-kha-đai đem quân sang cướp nước ta. Giặc bị ta đánh cho tơi bời ở Đông Bộ Đầu (dốc Hàng Than, đầu cầu Long Biên, Hà Nội ngày nay) nên đă tháo chạy tán loạn. Khi chúng chạy qua vùng Quy Hóa, lập tức bị Hà Bổng đem đội dân binh của ḿnh ra đánh quyết liệt. Giặc đă hốt hoảng lại càng thêm hốt hoảng, chúng chạy thục mạng, không dám cướp lương ăn, v́ thế, bị nhân dân đương thời mỉa mai gọi là “giặc Phật”. Sau chiến thắng, Hà Bổng được phong tới tước Hầu.

                                                                Hà Đặc và Hà Chương là hai anh em. Năm 1285, khi quân Nguyên thua trận phải tháo chạy, hai ông đă đem đội dân binh của ḿnh ở huyện Phù Ninh ra đánh quyết liệt. Hà Đặc chẳng may bị trúng tên mà mất, em ông là Hà Chương không chút nản chí, vẫn tiếp tục chỉ huy dân binh đánh giặc đến cùng. Ông bị giặc bắt, nhưng nhân lúc giặc canh gác sơ hở, ông đă trốn thoát được, đă thế, c̣n lấy được không ít quân trang của chúng, ông dùng quân trang đó cho quân sĩ của ḿnh, khiến giặc bị bất ngờ nên đă bị đánh rất đau.



                                                                4, CÔNG CHÚA AN TƯ


                                                                Công chúa An Tư là con út của Trần Thái Tông, em út của Trần Thánh Tông và là cô ruột của Trần Nhân Tông. Năm 1285, quân Nguyên tràn sang xâm lược nước ta lần thứ hai, vận nước bị đe dọa một cách nghiêm trọng. Giặc có quân số áp đảo, lại đă tạo được thế tấn công từ hai phía Nam và Bắc, nên rất hung hăng. Khi Trần Kiện bỏ đi đầu hàng, t́nh h́nh càng trở nên căng thẳng hơn nữa. Bấy giờ, vua Trần Nhân Tông và Thượng Hoàng Trần Thánh Tông đă có hai quyết định rất đặc biệt. Một là cử sứ giả đến doanh trại của Ô-Mă-Nhi để ḍ xét thực lực cụ thể của giặc và hai là t́m cách hạn chế bớt sự hung hăng của chủ tướng giặc là Thoát-Hoan. Việc đi ḍ xét thực lực cụ thể của Ô-Mă-Nhi được trao phó cho Đỗ Khắc Chung, c̣n việc t́m cách hạn chế bớt sự hung hăng của chủ tướng giặc là Thoát-Hoan th́ được trao phó cho Công Chúa An Tư.

                                                                Tháng 2 năm 1285, Công Chúa An Tư được vua Trần sai người mang đến cho Thoát-Hoan. Công Chúa An Tư ra đi với nhiệm vụ kết hợp giữa do thám t́nh h́nh với việc làm sao cho Thoát-Hoan say đắm, để rồi sao lăng bớt việc đánh phá ta. Sử cũ chép rằng:

                                                                “Sai người đem Công Chúa An Tư (em gái út của Thánh Tông đến cho Thoát-Hoan là muốn làm thư giăn nạn nước vậy” [3].

                                                                Thoát-Hoan là một tên cáo già, không có ǵ có thể làm cho hắn mê muội được, nhưng, việc Công Chúa An Tư dám v́ nước mà ra đi, qủa là đáng cho đời đời trân trọng. Trong chiến tranh, có những người đánh giặc bằng đại dũng, có những người đánh giặc bằng đại trí, có những người đánh giặc bằng đại nghĩa, nhưng cũng có những người đánh giặc bằng tấm thân ngàn vàng của ḿnh. Công Chúa An Tư quả là đă đánh giặc bằng tấm thân ngàn vàng của chính ḿnh vậy

                                                                Sau, tung tích của Công Chúa An Tư không rơ ra sao



                                                                __________________________________

                                                                1. Đây chỉ những trận đánh đầy khó khăn của quân đội nhà Trần trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh chống quân Mông-Nguyên xâm lược lần thứ hai (1285).
                                                                2. Con của Tĩnh Vương Trần Quốc Khang, tức là anh em con chú con bác với vua Trần Nhân Tông.
                                                                3. Đại Việt sử kí toàn thư (Bản kỉ, quyển 5, tờ 47-a).



                                                                ----------- Hết Tập 1 -------------
                                                                Vạn Xuân

                                                                Comment

                                                                Working...
                                                                X