Thái Can

[Ngao_0p]

Thái Can (1910- 1998)


Vài nét về tiểu sử

Ông là bác sĩ và là nhà thơ Việt Nam thời tiền chiến.

Thái Can sinh ngày 22 tháng 10 năm 1910 tại xã Văn Lâm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Ông lần lượt theo học các trường: trường phủ Đức Thọ (Hà Tĩnh), trường Vinh (Nghệ An), Trường Trung học Bảo Hộ (tức Trường Bưởi, Hà Nội), trường thuốc Hà Nội (tức Trường Y- Dược Đông Dương).

Lúc còn đi học, ông đã làm thơ. Buổi đầu, ông ký bút hiệu Th.C. Thơ ông phần nhiều đăng trên các báo: Phong hoá, Tiểu thuyết thứ bảy, Hà Nội báo, Văn học tạp chí.

Năm 1934, Thái Can cho in tập thơ Những nét đan thanh, do Ngân Sơn tùng thư ở Huế xuất bản. Tập thơ này về sau, được ông bổ sung thêm, tự mình đề tựa rồi cho tái bản năm 1938 (năm 1995, Nxb Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho tái bản lần nữa với tên mới là Thơ Thái Can).

Năm 1940, ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa.

Tháng 8 năm 1941, ông được Hoài Thanh và Hoài Chân chọn để giới thiệu trong quyển Thi nhân Việt Nam (xuất bản năm 1942). Cũng năm này, ông học thêm chữ Hán và làm thơ bằng chữ Hán.

Không rõ năm nào ông vào Đà Nẵng và mở phòng khám bệnh ở đó, và sau nữa ông sang định cư ở Hoa Kỳ. Ngày 22 tháng 04 năm 1998, Thái Can qua đời tại California, Hoa Kỳ.

Tác phẩm:

Những nét đan thanh (Ngân Sơn tùng thư xuất bản, Huế, 1934)

Thơ Thái Can (gồm 33 bài thơ. Nxb. Văn nghệ TP. HCM, 1995)

[Ngao_0p]

Anh Biết Em Đi ...


Anh biết em đi chẳng trở về
Dặm ngàn liễu khuất với sương che
Em đừng quay lại nhìn anh nữa:
Anh biết em đi chẳng trở về.

Em nhớ làm chi tiếng ái ân
Đàn xưa đã lỡ khúc dương cầm
Dây loan chẳng đượm tình âu yếm
Em nhớ làm chi tiếng ái ân.

Bên gốc thông già ta lỡ ghi
Tình ta âu yếm lúc xuân thì .
Em nên xóa dấu thề non nước
Bên gốc thông già ta lỡ ghi .

Chẳng phải vì anh, chẳng tại em:
Hoa thu tàn tạ rụng bên thềm
Ái ân sớm nở chiều phai rụng:
Chẳng phải vì anh, chẳng tại em.

Bể cạn, sao mờ, núi cũng tan,
Tình kia sao giữ được muôn vàn ...
Em đừng nên giận tình phai lạt
Bể cạn, sao mờ, núi cũng tan.

Anh biết em đi chẳng trở về
Dặm ngàn liễu khuất với sương che.
Em đừng quay lại nhìn anh nữa:
Anh biết em đi chẳng trở về.

Thái Can

[Ngao_0p]

Chiều Thu


Hoa hồng rũ cánh bay đầy đất
Trĩu nặng sương thu mấy khóm lan
Mỹ nhân lững thững xem hoa rụng
Ta ngỡ Hằng Nga náu Quảng hàn.

Mỹ nhân lững thững thăm hoa rụng
Trâm ngọc quên cài tóc bỏ lơi
Sương tỏa bên mình như khói nhẹ
Xiêm y tha thướt mái hiên ngoài.

Ta đứng bên hiên kiếm ý thơ
Mỹ nhân vô ý bước đi qua
Cánh hồng quyến luyến bên chân ngọc
Như muốn cùng ai sống phút thừa

Chẳng được như hoa vướng gót nàng
Cõi lòng man mác, giá như sương
Ta về nhặt lấy hoa thu rụng
Đặng giữ bên lòng nỗi nhớ thương.

Thái Can

[Ngao_0p]

Cảnh Đó, Người Đâu?


Gặp em thơ thẩn bên vườn hạnh
Hỏi mãi mà em chẳng trả lời
Từ đó bắc nam người một ngả
Bên vườn hoa hạnh bóng trăng soi.

Thái Can

[Ngao_0p]

CẢNH ĐOẠN TRƯỜNG


Em chỉ nói rằng: "Đời em buồn".
Rồi em nức nở lệ sầu tuôn.
(Tâm sự một cô gái nhảy)


Anh nhớ năm xưa trong yến diên
Họp mặt ba kỳ, trăm sinh viên.
Rót chén rượu nồng cùng vui chơi
Trước khi chia tay người mỗi nơi.
Điểm vui yến tiệc bọn ca nhi
Ba bảy mai kia đương vừa thì.
Hoa khôi hôm ấy là em đó,
Liếc mắt đưa tình đá cũng mê.
Hôm nay nức nở sầu ảm đạm
Kể lại đời em nghe thê thảm:
Không quê, không quán, không mẹ cha,
Như cánh bèo trôi không chỗ bám.
Em dấn thân vào hồng lâu
Lụy từ nô bộc đến công hầu.

Rồi lại giạt trôi trường khiêu vũ
Hết lòng chiều khách lại chiều chủ.
Liễu bồ sức vóc được bao nhiêu
Dạn gió dày sương thực đến điều.

May thay em gặp khách phiêu lưu
Cảm thấy tình em thảm đạm nhiều,
Nhặt cánh hoa tàn rơi dưới đất
Chung tình trong một mối thương yêu.

Khách nhớ quê xa trở gót về.
Đêm trường nhớ khách dạ đê mê,
Cảm thấy đời em buồn lạnh, tẻ,
Ngoài đường sương lạnh bước ra đi.

Ra đi gió lạnh tạt ngang mình,
Nghĩ đến đời em, em khiếp kinh,
Kinh khiếp vì đời như vực thẳm
Xui em trụy lạc hỡi trời xanh!

Nếu cũng như ai có mẹ cha,
Buồng xuân rủ gấm với phong là,
Thời em ngày tháng cùng vui sương
Hớn hở nô đùa với cỏ hoa.

Rồi ngày đào lý nở nhành bông,
Em cũng như ai được tấm chồng
Quyền cả chức cao trong xã hội
Êm đềm chia ngọt sẻ bùi chung.

Than ôi! Em có được như người:
Hoa tạ lia cành trước gió rơi
Lăn lóc cát lầm hoen cánh ngọc
Đem thân làm thú vạn muôn người.

***

Lững thững em đi bên vệ đường,
Âm thầm buồn bã; gió cùng sương
Ướt cả áo xiêm, em chẳng biết...
Lòng em mang nặng dấu đau thương.

Chán nản quay đầu em lại nhìn
Cuộc đời quá khứ tựa đêm đen.
Tương lai bước tới chân chồn mỏi,
Một bước đau lòng, một bước thêm!

Lầu các, kìa ai vợ với chồng
Êm đềm trong giấc phụng loan chung.
Riêng em lững thững bên hè vắng
Khóc mãi, mắt em úa đỏ hồng.

Ôi thôi! Em quyết chỉ quyên sinh
Quyết bỏ trần gian, bỏ ái tình.
Trong một gian buồng thuê buổi tối
Đau lòng, em uống thuốc quyên sinh.

Khinh thay! Những gái tiếng con nhà
Vì tính buông tuồng phải trụy sa
Vào chỗ bùn lầy nghề kỹ nữ;
Nhưng em ... nào phải muốn giăng hoa.

Giời đất này! Hãy chứng minh:
Vì chưng xã hội quá bất bình.
Thân em thật đã bùn than lấm
Lòng tuyết, em còn giữ tiết trinh.

Mang tấm thân lòng đau xuống suối vàng
Ai người nhân thế chạnh lòng thương?
Ai người biết được em đau khổ?
Đêm lạnh... thân ôi! Cảnh đoạn trường.

Cõi đời dần tối, giấc âm thầm
Hình ảnh ngàn xưa cũng xoá dần,
Sau rốt cảm nghe như mẹ ẵm
Và lời ân ái khách xa xăm.

Sáng sớm người ta vào buồng ngủ,
Thất đảm kinh hồn người la rú
Vội vàng đưa em đến nhà thương,
Để em lạnh lẽo nằm trên giường.
Hồi lâu thuốc thang em tỉnh dậy
Mở mắt, lạ lùng nhìn thế gian;
Bất giác hai hàng lệ em tràn.

Chung quanh em, những người săn sóc
Gạn ghẽ dò la hết cỗi gốc
Em chỉ nói rằng: "Đời em buồn",
Rồi em nức nở lệ sầu tuôn.

***

- Anh cũng như em, chán cõi đời,
Nhưng mà quả quyết sống mà chơi.
Đời càng bạc bẽo cùng mình lắm
Mình cũng yên vui, cũng nói cười!

Cười đời bạc bẽo khinh thế gian
Cho biết rằng ta chẳng phải hèn
Ta sống vì chúng ta quả quyết
Đạp bằng muôn vạn nỗi gian nan.

Đứng dậy, em ơi! Sống cõi đời,
Đời dầu khổ nhục đến mười mươi,
Em nên điểm phấn tô son lại,
Ngạo với nhân gian một nụ cười.

Ngày mai ở mãi chốn chân trời
Trong cảnh gia đình ấm áp vui
Một phút trầm ngâm anh sẽ khấn
Cho em trở lại được tươi cười.

[Ngao_0p]

CHIÊU QUÂN


Quần sơn vạn hác phó Kinh môn
Sinh trưởng Minh phi thượng hữu thôn
Nhất khứ tử đài liên sóc mạc
Độc lưu thanh trủng hướng hoàng hôn
Họa đồ tỉnh thức xanh phong diện
Hoàn bội không qui nguyệt dạ hồn
Thiên tải tỳ bà tác hồ ngữ
Phân minh oán hận khúc trung luân

Đỗ Phủ


Trước lầu từ lúc biệt quân vương
Tuyết phủ rừng phong giá rãi đường
Đau đớn nàng nhìn lên cõi Bắc
Lạnh lùng trời đất nhuốm thê lương

Chiều tối nàng đi đến Thạch Tuyền
Chợt nhìn lên đá núi Yên Nhiên
Muôn nghìn tượng đá hình dung lạ
Đột ngột trong sương hung dữ nhìn

Kinh hoàng nàng tưởng giặc Hung Nô
Lệ ngọc hai hàng rỏ tợ mưa
Tuyết phủ đầy đường quân chẳng tiến
Hai ven bờ suối lặng như tờ

Trên tuyết trăng lên lạnh lẽo xanh
Vời trông muôn dặm dấu đô thành
Mịt mùng trong bóng trăng thu lạnh
Chỉ thấy muôn trùng tuyết trắng xanh

Quân sỹ dừng chân dưới núi cao
Nghe chim trên núi động rì rào
Hãi hùng những sợ quân Hồ đến
Vội vã bên mình rút kiếm đao!

Trong tối âm thầm lại cứ đi
Nửa đêm vừa đến gác Vân Trì
Mây che ảm đạm giời đen tối
Dế khóc thêm buồn nỗi biệt ly

Chiêu Quân lên gác ngắm trăng tàn
Nhìn đám mây trời vẽ hợp tan
Sực nhớ đêm nào trong điện ngọc
Sum vầy trong một giấc vu san

Tay tiêu thánh thót tiếng tơ huyền
Văng vẳng chuông vàng khánh ngọc chen
Khi nhẹ mơ màng mây khói toả
Khi sầu ủ dột tiếng chim quyên

Tiếng đàn như nhắc khoảng đời xưa
Cung cấm thanh nhàn buổi sớm trưa
Muôn tía nghìn hồng đua vẻ đẹp
Cung tần mỹ nữ nhởn nhơ đùa

Bỗng động biên ngoài dấu lửa binh
Bụi hồng tán loạn chốn đô thành
Quân vương thổn thức lòng lo sợ
Hồn mộng ra ngoài cõi chiến tranh

Ba quân thất thế lúc đông sang
Đất Hán chưa hề giãi tuyết sương
Máu nóng nhuốm hồng đồng cát trắng
Hình hài đem giả nợ Quân vương

Trường thành chồng chất đống xương khô
Ngựa báo phi về chốn cố đô
Cung điện ngậm ngùi sầu chiến sỹ
Quân vương thổn thức lệ chan hoà

Sinh kế hoà Phiên há bởi ai!
Sinh ly tử biệt vốn cơ giời
Mang đàn thất vọng sang miền bắc
Đặng cứu quân tàn chốn ải khơi!

Chỉ sợ Quân vương ở cấm cung
Trông mây thêm bận nỗi đau lòng
Nàng ngoài ải nhạn đà cam phận
Lạnh lẽo thân tàn với gió đông!

------------

Bài thơ của Đỗ Phủ mà thi sĩ Thái can đã dẫn có nhan đề "Vịnh hoài cổ tích 3". Xin xem phần dịch nghĩa và dịch thơ trong phần thơ Đỗ Phủ.

[Ngao_0p]

EM NHỚ ...


Em nhớ năm em mới trưởng thành
Mơ màng em ngắm đám mây xanh
Chàng đi qua cửa ngừng chân lại
Chan chứa lòng em mối cảm tình

Rồi chàng lững thững bước đi qua
Phong lưu dáng điệu nét con nhà
Vời trông... em thấy chàng quay lại
Mỉm miệng em cười dưới ánh hoa

Chàng đi... từ đó em đau lòng
Tựa cửa mơ màng em đứng trông
Ngày một ngày hai xuân lại hạ
Thu về sương nhuốm nhạn sang đông

Cho đến ngày em lỡ bước đi
Trầm luân thân thể có ra gì
Đau lòng, mỗi lúc trăng thu lạnh
Nhớ đến tình chàng dạ tái tê

Em ước đem thân hoá bóng trăng
Đêm đêm vằng vặc dọi theo chàng
Kiếp này khốn nỗi đường tu vụng
Đợi kiếp sau này có được chăng

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

GIẤC MỘNG THIÊN THAI

Thiên thai gió thoảng mơ màng
Thế Lữ


Ngoài hiên ngào ngạt gió đưa hương
E lệ bên hiên mấy đoá hường
Nấp bóng như che màu má thắm
Dưới cành dương liễu đượm cành sương

Trên cành dương liễu hoạ mi ca
Cùng với đàn thông địch gió xa
Êm ái ru người trong cảnh mộng
Mơ màng trong cảnh mộng say sưa

Lặng lẽ trăng soi chốn ngọc đài
Dịu dàng êm ái địch thiên thai
Dưới trăng tiên nữ hình sương tuyết
Múa khúc Quỳnh hoa dáng tuyệt vời

Anh đến bên em lặng lẽ nhìn
Trên mày phảng phất mộng thần tiên
Cùng em trong khoảng thời gian lặng
Hồn mộng xa chơi chốn ngọc tuyền

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

IM LẶNG

Tặng Thế Lữ

Hương hồng ngào ngạt bên thềm vắng
Lòng nàng âu yếm gửi trong hương
Tiếng địch âm trầm xa đưa vẳng
Văng vẳng xa đưa điệu nhớ thương

Bên hiên nàng đứng trong im lặng
Lặng ngắm hoa hồng hôn bóng giăng
Nàng muốn hôn hoa trong cảnh vắng
Sợ ai núp bóng trên cung Hằng

Bên hoa nàng đứng trong im lặng
Lặng nghe dìu dặt địch trong sương
Nàng muốn ca theo điệu xa vẳng
Ngập ngừng e lệ đoá hoa hường

Như nàng e lệ bên hiên vắng
Trong cánh hồng tươi nhuốm cánh sương
Thi nhân tịch mịch trong im lặng
Đàn lòng biếng gảy khúc yêu đương

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

ĐÊM LẶNG (I)


Đêm ấy, trăng thu toả bóng xanh
Lơ thơ tơ liễu rủ bên mành
Bên cành liễu yếu cùng in bóng
Phảng phất - ô kìa - dáng tuyệt xinh!

Chàng lại bên hiên tận đoá quỳnh
Hoa vừa mới nở lúc bình minh
Nhẹ nhàng tay hái cành hoa ngọc
Cành ngọc còn phong nhuỵ Ái Tình

Lén bước chàng đi đến tận nàng
Nàng còn mãi ngắm bóng trăng trong
Bên nàng để lại cành hoa biếc
Cùng với tình chàng tợ tuyết trong

Ngoảnh lại...chàng đi cách biệt rồi
Vội vàng ôm lấy đoá hoa tươi
Biết rằng hoa ấy người yêu tặng
Âu yếm hôn hoa, mỉm miệng cười

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

ĐÊM LẶNG (II)


Thời khắc dần tan dưới gối êm
Bóng trăng sáng dịu ngủ bên thềm
Cánh hoa sẻ hé trên cành lặng
Một nụ cười im với bóng đêm

Ta đứng xem sao giữa bến giời
Và tìm lặng lẽ dưới hoa rơi
Bỗng nhiên trong ánh trăng im lặng
Thấy bóng Hằng Nga ở tuyệt vời

Mơ mộng tan dần với bóng xa
Ta nhìn gió nhẹ cuốn cành hoa
Âm trầm bên liễu trăng hôn lá
Một cái hôn xanh dưới bóng mờ

Và trên xanh thẳm mấy vần thơ
Giữa khoảng không gian chẳng bến bờ
Theo rõi hồn ta về dưới gối
Đượm màu xanh thẳm của đêm mơ

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

HỒN HOA

Il est d'étranges soirs où les fleurs ont une âme*
Albert Samain


Đêm tối vườn hồng im lặng phắc
Cùng anh em sẽ ra vườn chơi
Im lặng em đừng đi nặng bước
Đừng ca, đừng hát, đừng nô cười

Vì trong đêm tối cánh hoa tươi
Thường biến hình ra thành những người
Tuyệt dịu êm đềm như ánh sáng
Mơ màng trên những cánh hoa mai

Em lắng tai nghe, gió thoảng qua
Nhưng không! ấy chính tiếng nàng hoa
Dịu dàng ngâm khúc thần tiên mộng

Trong lúc canh trường gió thoảng qua
Em hãy lặng nhìn bên khóm liễu
Hồn hoa thấp thoáng dưới trăng mờ

------------

* Có những chiều lạ lùng linh hồn hoa còn ẩn

[Ngao_0p]

KHÚC HÁT TRÊN SÔNG


Này em ơi
Tiếng sáo trúc
Thổi tuyệt vời
Đôi chim nhạn
Bay tung trời
Theo tiếng sáo
Ta ra khơi
Theo bóng nhạn
Đến chân trời
Gõ nhịp chèo
Thuyền ta trôi
Dưới ánh sáng
Ta nô cười
Này em ơi
Ta đi thôi!
------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

LẦU GIẤY

Tặng Quãng, em nhỏ tôi

Năm ấy tôi vừa lên sáu tuổi
Anh tôi cũng độ mới lên mười
Lá bài hằng sắp lên lầu giấy
Dưới cánh phù dung lộng lẫy tươi

Một trận gió rừng hung ác thổi
Lâu đài tan tác đổ như không
Tuổi xanh há dễ mau sờn chí
Lầu lại cùng hoa rạng vẻ hồng

Tự đó đến giờ mây gió thổi
Bao lầu tan tác trong lòng tôi
Nhưng tôi xây lại trong mơ mộng
Một cảnh lầu cao đẹp tuyệt vời!

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

MỘT BUỔI CHIỀU ĐÔNG


Biển rộng quá xanh giời quá sáng
Bầu trời quá rộng trăng quá cao
Hồn ta tợ cánh chim hồng nhạn
Một buổi chiều đông gió rạt rào!


------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

NHỮNG NGÀY QUA


Một ngày là một đoá hoa tươi
Sớm với bình minh mỉm miệng cười
Theo bóng tà dương chiều đã tạ
Trong thời gian mãi lững lờ trôi


--------------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.

[Ngao_0p]

TẤM LỤA SƯƠNG


Ta dệt ngày đêm tấm lụa sương
Rồi ta ướp lấy với hoa hường
Tặng em lụa ấy và hoa ấy
Để tỏ lòng ta khác kẻ thường

Với lụa này em mỏng tợ sương
Nhẹ như khói biếc dịu như hường
Em nên toả lấy đài tiên để
Hồng trắng ta xem lạ nét thường

Em hiểu hồn ta nhuốm cảnh sương
Mà em lộng lẫy tợ hoa hường
Nên ta tặng lụa mong manh ấy
Để dấu hình em trước mắt thường

Tấm luạ mà ta dệt mấy sương
Êm như hồn mộng của hoa hường
Là lòng thi sĩ mà em biết:
Chỉ khác trần gian ở lẽ thường.

[Ngao_0p]

TRÔNG CHỒNG

Khuê trung thiếu phụ bất tri sầu *
Xuân nhật ngưng trang thượng thúy lâu
Hốt kiến mạch đầu dương liễu sắc
Hối giao phu tế mịch phong hầu
(Vương Xương Linh)


Chinh phu ruổi ngựa lên miền Bắc
Tiếng địch bên thành thổi véo von
Mây bạc lưng trời bay lững thững
Chim trời tan tác bóng hoàng hôn

Vó ngựa chập chùng lên ải Bắc
Tuyết sương lạnh lẽo giá râu mày!
Gươm thiêng lấp lánh bên lưng nhẹ
Ngựa hí vang lừng trận gió may

Đứng tựa bên thành xiêm áo lệch,
Kìa ai trông ngóng ải Phiên ngoài
Bóng cờ phất phới xa xa, lạt...
Tình cũ xin nguyên chẳng lạt phai...
Mang ấn phong hầu khi trở lại,
Rỡ ràng chinh phụ nét cười tươi

------------

* Bài Khuê Oán của Vương Xương Linh, xem phần dịch nghĩa ở Hán Thi Thủy Các

[Ngao_0p]

TÂY THI GIẶT LỤA

Tặng tất cả các bạn sinh viên trường thuốc
Triệu vi Việt Khê nữ
Mộ tác Ngô vương Ky
Cổ thi


Gió quyến mây cao rỡn bóng xanh
Muôn hoa cười cợt, lá, chim cành
Tây Thi đắm đuối cùng mây gió
Bồng bột ngày xuân với tuổi xanh

Với hoa với gió với ngày xuân
Lộng lẫy, Tây Thi toả nét thần
Nước biếc rỡ ràng in mỗi nét
Của người thiếu nữ loã lồ thân

Xiêm lụa tay nâng, ngấn tóc dài
Quanh mình rủ xuống tợ sương phai
Ánh xuân âu yếm hôn mình ngọc
Hoa lá, trong gương nước mỉm cười

Yểu điệu tay tiên xả lụa đào
Nghiêng mình với lấy nước mây cao
Say sưa nàng thấy mình trong nước
Như ánh bình minh điểm bóng chiều

------------

Nguồn: Thơ Thái Can/ NXB Văn nghệ, 1995.