Thien Sat Ma Yeu
11-06-2003, 03:40 PM
Nhà thơ Trần Đăng Khoa
Trần Đăng Khoa nổi tiếng là thần đồng thơ từ năm lên tám tuổi với những bài thơ giản dị, ngộ nghĩnh viết về những điều quanh ḿnh. Gần đây, anh lại gặt hái được thành công trong lĩnh vực phê b́nh khi viết chân dung văn học bằng một giọng văn hài hước nhưng thâm thúy
Tiểu sử
Trần Đăng Khoa, sinh ngày 26-4-1958 tại thôn Điền Tŕ, xă Quốc Tuấn, huyện Nam Thanh, Hải Dương. Hiện ở Hà Nội. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (1977).
Trần Đăng Khoa tốt nghiệp Trường Viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp Học viện Văn học Thế giới mang tên M.Gorki (CHLB Nga), từng là lính Hải quân, học viên trường Sĩ quan Lục quân. Hiện là biên tập viên tạp chí Văn nghệ quân đội.
Nổi tiếng là "thần đồng" thơ từ khi mới 7, 8 tuổi. Tập thơ Từ góc sân nhà em in ở Nhà xuất bản Kim Đồng lúc vừa tṛn 10 tuổi. Ngoài thơ c̣n viết phê b́nh văn học.
Tác phẩm chính
Từ góc sân nhà em (thơ, 1968); Góc sân và khoảng trời (thơ, 1968, 1973, 1976... tái bản lần thứ 20 năm 1995); Thơ Trần Đăng Khoa (tập 1, 1970); Khúc hát người anh hùng (trường ca, 1974); Trường ca Trừng phạt (thơ, 1973); Trường ca Giông băo (thơ, 1983); Bên cửa sổ máy bay (thơ, 1986); Thơ Trần Đăng Khoa (tập 2, 1983); Chân dung và đối thoại (1998); và nhiều tập khác được dịch in ở nước ngoài.
Tự bạch
"Trần Đăng Khoa là con thứ ba trong một gia đ́nh nông dân ở bên bờ sông Kinh Thầy. Thuở nhỏ, y từng ước mơ trở thành kỹ sư nông nghiệp và suốt đời làm thơ về làng quê, cảnh quê, những vui buồn của người dân quê ở nơi xóm mạc. Nhưng rồi, cũng như nhiều thợ cày trong làng, y lên đường nhập ngũ vào những tháng cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ và trở thành nhà thơ khoác áo lính.
Đối với Trần Đăng Khoa, thơ hay là thơ giản dị, xúc động và ám ảnh. Suốt đời, y luôn có ư thức vươn tới loại thơ đó. Tuy nhiên, theo lời y, để làm được điều ấy một phần c̣n do ông giời. Nhưng phần ấy là bao nhiêu? Ông giời ở đâu? Tính khí ông ta thế nào, th́ suốt đời y không thể hiểu nổi?
Bài thơ đầu tiên của y được in báo Văn nghệ vào tháng 5-1966. Khi đó, y tám tuổi, đang học ở học kỳ II lớp một trường làng. Bấy giờ, người làm thơ c̣n ít. Trẻ con làm thơ lại càng ít, nên tự dưng, y thành của hiếm, thành đặc sản. Nhiều người ṭ ṃ vượt hàng trăm cây số bom đạn, lặn lội đến nhà y, chỉ để xem y như xem... ma quỷ hiện h́nh. Không ít người c̣n bắt y x̣e tay, ngó đường chỉ, vạch tóc xem xoáy đầu rồi lặng lẽ ra đi với gương mặt rất bí hiểm.
Bây giờ y đă già và dứt khoát không phải kẻ đắc đạo. Vậy mà y vẫn phải c̣ng lưng, ỳ ạch vác cây thánh giá của cái tuổi trẻ con.
Những năm gần đây, ngoài làm thơ, y c̣n viết báo, viết b́nh luận văn chương và chân dung văn học. Đề tài y quan tâm là các nhà văn và những vấn đề của văn học Việt Nam đương đại. Ngoài những trang viết, mà ở đấy phần nhiều y dồn hết tâm lực, c̣n ngoài đời, y là tay nhạt nhẽo và tầm phào. Y chẳng đam mê ǵ, và nói chung, y là gă vô tích sự".
Nhận định
Trần Đăng Khoa, tác giả của nhiều bài thơ hay mà bản thân tôi đă hai lần viết bài giới thiệu và b́nh luận, là nhà thơ 10 tuổi năm 1968, mà tôi đă sung sướng hướng dẫn đoàn truyền h́nh Pháp về quay phim "Thế giới nhỏ của em Khoa" tại xă Quốc Tuấn - Hải Hưng; tôi c̣n là người đầu tiên dịch thơ Trần Đăng Khoa ra tiếng Pháp, đưa cho nữ đồng chí Madeleine Riffaud. Chị Riffaud về đăng lên báo Nhân đạo (Humanité) của Đảng Cộng sản Pháp; sau đó tôi lại dịch cả một tập thơ Khoa ra Pháp văn, từ đó giới thiệu thơ Trần Đăng Khoa, dịch ra nhiều tiếng trên thế giới. Tôi lại giới thiệu và giúp đỡ nhà thơ Cuba Félix Pi la Rodriguez dịch ra tiếng Tây Ban Nha, và tôi đă b́nh hai bài thơ Mưa và Em kể chuyện này ở rất nhiều nơi trên miền bắc, ở Sài G̣n và các thành thị phía nam (1975-1976).
Xuân Diệu
(Công việc làm thơ, 1984)
Đọc thơ Trần Đăng Khoa, chúng ta thấy rất rơ điều này: Thơ Trần Đăng Khoa chủ yếu viết bằng t́nh cảm, bằng ḷng yêu thương... Yêu thương từ cây cỏ đến loài vật, từ người thân trong nhà đến bà con trong làng. Từ Bác Hồ kính yêu đến các thầy cô giáo các bạn bè cùng lớp..., các anh bộ đội, các cô bác công nhân đào than...
Một trong những yếu tố giúp cho Trần Đăng Khoa có được những cái riêng, từ những quan sát nhỏ đến những t́nh cảm, những ư nghĩ lớn, đó là sức liên tưởng phong phú và mạnh mẽ của em...
Phạm Hổ
(Đọc thơ Trần Đăng Khoa, 1995)
Có lẽ c̣n lâu mới lại có được một thần đồng tám tuổi lại thành một nhà thơ để lại được sự nghiệp trong nền thơ Việt Nam như Trần Đăng Khoa.
Thơ Khoa gắn với cái vườn, ngôi nhà, cánh đồng và làng xóm quanh Khoa. Nay mai làng hóa phố, hoặc thành những trang trại lớn, thơ Trần Đăng Khoa c̣n giá trị biết mấy...
Sau này Trần Đăng Khoa chuyển sang viết chân dung. Tập Chân dung và đối thoại của Khoa cũng là một tác phẩm góp vào văn nghiệp của thần đồng xưa. Nhưng thơ Thần đồng th́ mọi người vẫn rất dễ nhất trí, yêu thích, và tự hào, mến phục.
Thật sung sướng cho một nhà thơ được măi măi hồn nhiên và đẹp với một hồn thơ thời tám, chín tuổi...
Ngô Văn phú
Trần Đăng Khoa nổi tiếng là thần đồng thơ từ năm lên tám tuổi với những bài thơ giản dị, ngộ nghĩnh viết về những điều quanh ḿnh. Gần đây, anh lại gặt hái được thành công trong lĩnh vực phê b́nh khi viết chân dung văn học bằng một giọng văn hài hước nhưng thâm thúy
Tiểu sử
Trần Đăng Khoa, sinh ngày 26-4-1958 tại thôn Điền Tŕ, xă Quốc Tuấn, huyện Nam Thanh, Hải Dương. Hiện ở Hà Nội. Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam (1977).
Trần Đăng Khoa tốt nghiệp Trường Viết văn Nguyễn Du, tốt nghiệp Học viện Văn học Thế giới mang tên M.Gorki (CHLB Nga), từng là lính Hải quân, học viên trường Sĩ quan Lục quân. Hiện là biên tập viên tạp chí Văn nghệ quân đội.
Nổi tiếng là "thần đồng" thơ từ khi mới 7, 8 tuổi. Tập thơ Từ góc sân nhà em in ở Nhà xuất bản Kim Đồng lúc vừa tṛn 10 tuổi. Ngoài thơ c̣n viết phê b́nh văn học.
Tác phẩm chính
Từ góc sân nhà em (thơ, 1968); Góc sân và khoảng trời (thơ, 1968, 1973, 1976... tái bản lần thứ 20 năm 1995); Thơ Trần Đăng Khoa (tập 1, 1970); Khúc hát người anh hùng (trường ca, 1974); Trường ca Trừng phạt (thơ, 1973); Trường ca Giông băo (thơ, 1983); Bên cửa sổ máy bay (thơ, 1986); Thơ Trần Đăng Khoa (tập 2, 1983); Chân dung và đối thoại (1998); và nhiều tập khác được dịch in ở nước ngoài.
Tự bạch
"Trần Đăng Khoa là con thứ ba trong một gia đ́nh nông dân ở bên bờ sông Kinh Thầy. Thuở nhỏ, y từng ước mơ trở thành kỹ sư nông nghiệp và suốt đời làm thơ về làng quê, cảnh quê, những vui buồn của người dân quê ở nơi xóm mạc. Nhưng rồi, cũng như nhiều thợ cày trong làng, y lên đường nhập ngũ vào những tháng cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ và trở thành nhà thơ khoác áo lính.
Đối với Trần Đăng Khoa, thơ hay là thơ giản dị, xúc động và ám ảnh. Suốt đời, y luôn có ư thức vươn tới loại thơ đó. Tuy nhiên, theo lời y, để làm được điều ấy một phần c̣n do ông giời. Nhưng phần ấy là bao nhiêu? Ông giời ở đâu? Tính khí ông ta thế nào, th́ suốt đời y không thể hiểu nổi?
Bài thơ đầu tiên của y được in báo Văn nghệ vào tháng 5-1966. Khi đó, y tám tuổi, đang học ở học kỳ II lớp một trường làng. Bấy giờ, người làm thơ c̣n ít. Trẻ con làm thơ lại càng ít, nên tự dưng, y thành của hiếm, thành đặc sản. Nhiều người ṭ ṃ vượt hàng trăm cây số bom đạn, lặn lội đến nhà y, chỉ để xem y như xem... ma quỷ hiện h́nh. Không ít người c̣n bắt y x̣e tay, ngó đường chỉ, vạch tóc xem xoáy đầu rồi lặng lẽ ra đi với gương mặt rất bí hiểm.
Bây giờ y đă già và dứt khoát không phải kẻ đắc đạo. Vậy mà y vẫn phải c̣ng lưng, ỳ ạch vác cây thánh giá của cái tuổi trẻ con.
Những năm gần đây, ngoài làm thơ, y c̣n viết báo, viết b́nh luận văn chương và chân dung văn học. Đề tài y quan tâm là các nhà văn và những vấn đề của văn học Việt Nam đương đại. Ngoài những trang viết, mà ở đấy phần nhiều y dồn hết tâm lực, c̣n ngoài đời, y là tay nhạt nhẽo và tầm phào. Y chẳng đam mê ǵ, và nói chung, y là gă vô tích sự".
Nhận định
Trần Đăng Khoa, tác giả của nhiều bài thơ hay mà bản thân tôi đă hai lần viết bài giới thiệu và b́nh luận, là nhà thơ 10 tuổi năm 1968, mà tôi đă sung sướng hướng dẫn đoàn truyền h́nh Pháp về quay phim "Thế giới nhỏ của em Khoa" tại xă Quốc Tuấn - Hải Hưng; tôi c̣n là người đầu tiên dịch thơ Trần Đăng Khoa ra tiếng Pháp, đưa cho nữ đồng chí Madeleine Riffaud. Chị Riffaud về đăng lên báo Nhân đạo (Humanité) của Đảng Cộng sản Pháp; sau đó tôi lại dịch cả một tập thơ Khoa ra Pháp văn, từ đó giới thiệu thơ Trần Đăng Khoa, dịch ra nhiều tiếng trên thế giới. Tôi lại giới thiệu và giúp đỡ nhà thơ Cuba Félix Pi la Rodriguez dịch ra tiếng Tây Ban Nha, và tôi đă b́nh hai bài thơ Mưa và Em kể chuyện này ở rất nhiều nơi trên miền bắc, ở Sài G̣n và các thành thị phía nam (1975-1976).
Xuân Diệu
(Công việc làm thơ, 1984)
Đọc thơ Trần Đăng Khoa, chúng ta thấy rất rơ điều này: Thơ Trần Đăng Khoa chủ yếu viết bằng t́nh cảm, bằng ḷng yêu thương... Yêu thương từ cây cỏ đến loài vật, từ người thân trong nhà đến bà con trong làng. Từ Bác Hồ kính yêu đến các thầy cô giáo các bạn bè cùng lớp..., các anh bộ đội, các cô bác công nhân đào than...
Một trong những yếu tố giúp cho Trần Đăng Khoa có được những cái riêng, từ những quan sát nhỏ đến những t́nh cảm, những ư nghĩ lớn, đó là sức liên tưởng phong phú và mạnh mẽ của em...
Phạm Hổ
(Đọc thơ Trần Đăng Khoa, 1995)
Có lẽ c̣n lâu mới lại có được một thần đồng tám tuổi lại thành một nhà thơ để lại được sự nghiệp trong nền thơ Việt Nam như Trần Đăng Khoa.
Thơ Khoa gắn với cái vườn, ngôi nhà, cánh đồng và làng xóm quanh Khoa. Nay mai làng hóa phố, hoặc thành những trang trại lớn, thơ Trần Đăng Khoa c̣n giá trị biết mấy...
Sau này Trần Đăng Khoa chuyển sang viết chân dung. Tập Chân dung và đối thoại của Khoa cũng là một tác phẩm góp vào văn nghiệp của thần đồng xưa. Nhưng thơ Thần đồng th́ mọi người vẫn rất dễ nhất trí, yêu thích, và tự hào, mến phục.
Thật sung sướng cho một nhà thơ được măi măi hồn nhiên và đẹp với một hồn thơ thời tám, chín tuổi...
Ngô Văn phú