Lý Ngọc Kiều

[Tay Doc]

Lý Ngọc Kiều (Diệu Nhân) - [1041 - 1113]

Lý Ngọc Kiều người hương Phù Ðổng, huyện Tiên Du, là con gái đầu của Phụng Càn Vương (1), được vua Lý Thánh Tông (1054 - 1072) nuôi dạy ở trong cung từ nhỏ. Khi đến tuổi trưởng thành, vua đem gả cho người họ Lê làm châu mục châu Chân Ðăng (2). Chồng chết, bà không chịu tái giá, bèn cắt tóc đi tu, được Thiền sư Chân Không ở hương Phù Ðổng chỉ bảo và đặt pháp danh cho là Ni sư Diệu Nhân, trở thành người đứng đầu thế hệ thứ mười bảy, dòng thiền Nam phương.

Mất ngày 1 tháng Sáu năm Quý Tỵ, niên hiệu Hội Tường Ðại Khánh thứ tư (tức ngày 15 tháng Bảy năm 1113), thọ 72 tuổi.
Bà và ỷ Lan là hai nữ sĩ đời Lý.

Tác phẩm: còn một bài kệ nói về bốn nỗi khổ trong một đời người theo quan niệm nhà Phật.

Chú thích:

(1) Phụng Càn Vương: tức là Lý Nhật Trung (?-?), con Lý Thái Tông.

(2) Châu Chân Ðăng: tức vùng Tam Nông, Hưng Hóa đời sau. Nay thuộc tỉnh Phú Thọ.

------------------

Sinh Lão Bệnh Tử

[Tay Doc]

Sinh Lão Bệnh Tử

Sinh lão bệnh tử,
Tự cổ thường nhiên.
Dục cầu xuất ly,
Giải phọc thiêm triền.
Mê chi cầu Phật,
Hoặc chi cầu Thiền.
Thiền Phật bất cầu,
Ðỗ khẩu vô nghiên (ngôn).


Dịch nghĩa:

Sinh Lão Bệnh Tử (1)

Sinh, lão, bệnh, tử,
Lẽ thường xưa nay vẫn thế.
Muốn cầu siêu thoát,
Nhưng cởi trói cũng chính là buộc chặt thêm.
Mê muội thì mới cầu Phật,
Nhầm lẫn thì mới cầu Thiền.
Chẳng cầu Thiền, chẳng cầu Phật,
Mím mồm lại, không nói gì.


Dịch thơ:

Sinh, lão, bệnh, tử,
Lẽ thường tự nhiên.
Muốn cầu siêu thoát,
Càng trói buộc thêm.
Mê, phải cầu Phật,
Hoặc, phải cầu Thiền.
Chẳng cầu Thiền, Phật,
Mím miệng ngồi yên.

Nguyễn Đức Vân - Đào Phương Bình dịch


Chú thích:

(1) Sinh, lão, bệnh, tử là bốn nỗi khổ trong một đời người, theo quan niệm của nhà Phật.

[Co Kiem Hung]

Diệu Nhân (1041- 1113), nữ thiền sư Việt Nam thuộc phái Tì-Ni-Ða-Luư Chi đời thứ 17. Sư nối pháp thiền sư Chân Không.

Sư tên Ngọc Kiều là trưởng nữ của Phụng Loát Vương. Thuở nhỏ sư đã có phong cách thuần hậu, đoan trang, được vua Lý Thánh Tông nuôi trong cung. Lớn lên vua gả cho một người họ Lệ Khi chồng sớm qua đời, sư tự thệ thủ tiết không chịu tái giá.

Một hôm sư tự than :" Ta tự xem các pháp trong thế gian như giấc mộng, huyễn ảo, huống là các thứ phù vinh mà đáng trông cậy sao !". Sau đó, sư đem tất cả tư trang ra bố thí và xuất gia cầu đạọ Sư đến thiền sư Chân Không tại làng Phù Ðổng xin xuất gia, thụ giới Bồ Tát. Chân Không ban cho pháp danh Diệu Nhân và truyền cho yếu chỉ Thiền Tông. Sau đó, Chân Không khuyên sư đến làng Phù Ðổng, Tiên Du , trụ trì chùa Hương Hải (cũng được gọi là chùa Linh Ứng).Tại đây sư thường dạy chúng:" Chỉ Tánh mình trở về nguồn, đốn tiệm liền tuỳ đó mà vào". Thường ngày, sư chỉ ngồi lặng lẽ, không thích thanh sắc, ngôn ngữ. Có người thấy vậy liền hỏi :" Tất cả chúng sinh bệnh, nên ta bệnh. Tại sao lại kỵ thanh sắc ? ". Sư dùng kệ trong kinh Kim Cang đáp :" Ðừng dùng sắc thấy ta, âm thanh nhận ra ta ". Lại hỏi :" Tại sao ngồi yên ?".Sư đáp:" Xưa nay không đi". Hỏi :" Thế nào chẳng nói ?". Sư đáp :" Ðạo vốn không lời ".


Năm Hội Tường Ðại Khánh thứ tư, ngày mùng một tháng Sáu, sư có bệnh, gọi chúng lại nói kệ sau đây . Nói kệ xong, sư cạo tóc, tắm rửa rồi ngồi kiết già viên tịch, thọ 72 tuổị