Nguyễn Giác Hải

[Tay Doc]

Nguyễn Giác Hải

Nguyễn Giác Hải (1), người hương Hải Thanh, cùng quê với Thiền sư Không Lộ. Năm sinh, năm mất và tên thật đều chưa rõ. Lúc trẻ làm nghề đánh cá, thường coi thuyền là nhà, lênh đênh trên sông nước, ngao du khắp đó đây. Năm 25 tuổi, bỏ nghề đánh cá đến ở chùa Hà Trạch (2), rồi kế thừa sư Không Lộ, trở thành một nhà sư trong thế hệ thứ mười dòng thiền Quan bích.

Cũng như Từ Ðạo Hạnh và Không Lộ, Giác Hải là một nhà sư để lại nhiều truyền thuyết kỳ lạ. Nhưng điều có thể biết chắc là các vua nhà Lý đều tỏ lòng kính trọng ông. Vua Lý Nhân Tông (1072-1128) rất tin phục, xem như bậc thầy. Vua từng làm thơ ca ngợi ông và mỗi khi ra chơi Hải Thanh, bao giờ cũng vào chùa thăm ông trước.

Ðến đời Lý Thần Tông (1128-1137), nhiều lần vua triệu vào cung, song ông đều lấy cớ già yếu để từ chối.

Tác phẩm: còn lại 2 bài thơ.

Chú thích:

(1) Trong bài Viên - quang tự bi minh tính tự, Dĩnh Ðạt có nói rõ Giác Hải họ Lý. Ðiều đó có thể tin được, vì sau đời Lý tất cả những người theo họ Lý đều phải đổi sang họ Nguyễn. ở đây, chúng tôi vẫn giữ lại họ Nguyễn, vì từ lâu, qua Việt điện u linh và Lĩnh nam chích quái, tên Nguyễn Giác Hải đã quen thuộc với bạn đọc.
(2) Hà Trạch: nguyên là tên một vị Thiền sư ở am Mộc Ngưu thuộc làng Ðồ - Bồ. Sau người ta quen gọi chùa này bằng tên vị Thiền sư đó.

------------------

Bất Giác Nữ Ðầu Bạch

Hoa Ðiệp

[Tay Doc]

Hoa Điệp

Xuân lai hoa điệp thiện tri thì.
Hoa điệp ưng tu cộng ứng kỳ.
Hoa điệp bản lai giai thị huyễn,
Mạc tu hoa điệp hướng tâm trì.


Dịch nghĩa:

Hoa và Bướm

Xuân sang hoa và bướm khéo quan với thời tiết,
Hoa bướm đều cần phải thích ứng với kỳ hạn của chúng.
Nhưng hoa với bướm vốn dĩ đều là hư ảo,
Chớ nên bận tâm về hoa với bướm.


Dịch thơ:

Xuân sang hoa bướm khéo quan thì,
Bướm liệng hoa cười vẫn đúng kỳ.
Nên biết bướm hoa đều huyễn ảo,
Thây hoa, mặc bướm, để lòng chi!

Ngô Tất Tố dịch
(Văn Học Đời Lý)

[Tay Doc]

Bất Giác Nữ Đầu Bạch

Bất giác nữ đầu bạch,
Báo nhĩ tác giả thức.
Nhược vấn Phật cảnh giới,
Long môn tao điểm ngạch.


Dịch nghĩa:

Ai Biết Má Đào Mà Bạc Tóc (1)

Nào ai biết rằng trong cô gái trẻ trung đã thấy mái đầu bạc;
Nói cho người học đạo (2) hiểu,
Nếu cứ lo tìm hỏi đâu là cõi Phật,
[Thì cũng như cá chép nhảy thi ở] Long môn bị chấm trán (3) mà thôi.


Dịch thơ:

Ai biết má đào mà bạc tóc!
Khuyên người cầu học hiểu cho sâu.
Ví như cõi Phật hoài công hỏi,
Cá vượt Long - môn bị điểm đầu.

Nguyễn Huệ Chi - Băng Thanh dịch


Chú thích:

(1) Chữ nữ trong câu này có người cho là nhữ và do đó cả câu cũng có thể hiểu là: ngươi không biết rằng đầu ngươi đã bạc.

(2) Tác giả: cũng như hành giả, thuật ngữ chỉ người đi tìm học đạo.

(3) Chấm trán (điểm ngạch): sách Thủy kinh chú chép: hàng năm vào tháng Ba, cá từ các nơi về Long môn nhảy thi. Con nào nhảy qua được cửa ấy thì hóa rồng, không nhảy qua được thì bị chấm trán trở về. Về sau hai chữ chấm trán chỉ người đi thi trượt.

Hai câu cuối muốn nói: người tu hành Phật giáo phải dùng trực giác mà hiểu, lĩnh hội còn nếu cứ tìm hỏi cõi Phật thì cũng như cá không vượt được Long môn, nghĩa là không thể nào đắc đạo, bởi vẫn còn bám lấy cái "hữu".