Ngao_0p
09-08-2002, 02:33 AM
Nguyễn Thị Manh Manh
Nguyễn Thị Manh Manh là biệt hiệu, nữ sĩ thường kư tắt là Manh Manh , tên thật là Nguyễn Thị Kiêm, sinh năm 1914 tại tỉnh G̣ Công. Con của một công chức, tri huyện Nguyễn Đ́nh Trị, tục danh huyện Trị ; ông cũng là một cây bút trong làng báo thời bấy giờ .
Thuở nhỏ nữ sĩ Manh Manh học ở trường Áo Tím, tức trường Gia Long. Sau khi tốt nghiệp bằng Thành Chung , gặp ngay ngững nhát búa đầu tiên của ông Phan Khôi khai sơn phá thạch vho nền thơ mới ; lúc bấy giờ nữ sĩ là phóng viên của một tờ báo Sài G̣n , một mặt cổ vơ thơ mới và sáng tác thơ theo lối phá thể , một mặt gây phong trào nữ lưu và văn học, đánh thức giới phụ nữ , khơi động nguồn máu văn học của các bà Đoàn Thị Điểm, bà huyện Thanh Quan ….
Ḥa nhịp , ta phải kể thêm nữ chiến sĩ , bà Phan văn Gia , đứng lên đ̣i giải phóng phụ nữ, đ̣i nam nữ b́nh quyền. Lại nữa , cô Bùi Thị Út với thiện chí cải tạo con người phụ nữ từ bấy lâu theo quan niệm phái ẻo lả, mảnh mai , cô hô hào phong trào phụ nữ thể dục .
Đây, ta có thể coi như một thời kỳ (từ 1932), những con người từ chốn buồng the đứng ra làm một cuộc cách mạng toàn diện mà nữ sĩ Nguyễn Thị Manh Manh đă đóng góp không nhỏ vào văn học nước nhà.
Sau cuộc khởi nghĩa 1945, khoảng 1950, nữ sĩ sang Pháp rồi không nghe tin tức ǵ cho đến ngày nay.
*****
Giữa lúc đô thành Sài G̣n đang sống trong khung cảnh trầm lặng, đột nhiên xuất hiện trên tạp chí Phụ nữ tân văn số 122 ngày 10-3-1932, một bài thơ mới đầu tiên mang tên T́nh già với lời giới thiệu của nhà " sáng tạo "Phan Khôi như sau: "Một lối thơ mới tŕnh chánh giữa làng thơ " . Lúc bấy giờ là thời kỳ hưng thịnh của báo Phụ nữ tân văn nên sức truyền bá rất rộng răi. Sau đấy, độc giả khắp ba kỳ lại biết thêm bài thơ mới thứ hai Trên đường đời (kư Lưu Trọng Lư) và thứ ba là Vắng khách thơ (kư Thanh Tâm nhưng cũng là Lưu Trọng Lư).
Sau hai bài thơ mới đầu tiên ra đời, kế tiếp là những thi bản của nữ sĩ Manh Manh, thi sĩ Hồ Văn Hảo v.v...
Lược qua, ta thấy trong hồi dậy men của nền thơ mới, nữ sĩ Manh Manh là người đàn bà đầu tiên đáp ứng tiếng gọi đàn của nhà tiên phong Phan Khôi. Nữ sĩ hết đăng thơ, viết bài, lại đăng đàn diễn thuyết hô hào phong trào thơ mới. Sự cổ vơ nồng nhiệt của nữ sĩ Manh Manh, Hoài Thanh đă không ngần ngại viết:
"Từ hai tháng trước, hôm 26 juillet 1933, một nữ sĩ có tài và có gan, cô Nguyễn Thị Kiêm, đă lên diễn đàn Hội Khuyến học Sài G̣n thành lập đến bấy giờ đă 25 năm. Lần thứ nhất một bạn gái lên diễn đàn và cũng là lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người nghe như thế ".
Trong cuộc diễn thuyết này Nguyễn Thị Manh Manh có trưng ra làm điển h́nh bài thơ mới đầu tiên của cô như sau:
Canh tàn
Em ơi, nghe lóng nghe
Gió đêm thoáng qua cửa ...
Lụn tàn một góc lửa,
Lạnh ngắt chốn buồng the.
Gió đêm thoáng qua cửa ...
Năo dạ dế tỉ te
Lạnh ngắt chốn buồng the ...
Em ơi, khêu chút lửa.
Năo dạ dế tỉ te
Gió ru " ... thiết chi nữa ... "
Em ơi, khêu chút lửa
Rồi lại ngồi đây nghe.
Gió ru " ... thiết chi nữa ... "
Sụt sùi mấy cành tre
Em ngồi đây có nghe
Tơ ḷng chi đứt nữa.
(Trích trong bài diễn thuyết tại Hội Khuyến học Sài G̣n ngày 26-7-1933)
* * *
Nối gót là những diễn giả trong nước, các ông Lưu Trọng Lư, Đỗ Đ́nh Vượng, Vũ Đ́nh Liên, Trương Tửu tổ chức những cuộc diễn thuyết với mục đích bênh vực lập trường thơ mới. Người chiến sĩ trẻ tuổi của chúng ta, cô Nguyễn Thị Kiêm hay nữ sĩ Manh Manh c̣n hăng say trong cuộc diễn thuyết tranh luận với ông Nguyễn Văn Hanh ( phái thơ cũ ) tại Hội Khuyến học Sài G̣n ngày 9-1-1935.
Thơ mới, chẳng những do cách phá thể đă làm long lở khuôn sáo xưa, mà con gieo tư tưởng lăng mạn, bộc bạch quá lộ liễu nỗi ḷng khao khát yêu đương mà bao thế kỷ nay người ta cố phong nhẹm trong thi ca. V́ thế, thơ mới vừa tượng h́nh liền va chạm ngay sức đề kháng mănh liệt của phái thơ cũ.
Đă phải xốn xang như bị đinh châm chọc vào mắt khi đọc bài T́nh già của Phan Khôi, lại c̣n gặp Viếng pḥng vắng của nữ sĩ Manh Manh, dưới nhan đề c̣n chua thêm trong dấu ngoặc:"Một lối thơ mới" (nghĩa là c̣n hứa hẹn nhiều lối nữa ) đă khiến phái thơ cũ lồng lộn điên tiết trước những ḍng phá thể của một người con gái:
Gió lọt pḥng không
Tạt hơi đông
Lạnh như đồng
Ngồi mơ tưởng
Ngày xưa phất phưởng
Dấy động tơ ḷng ...
...
Gió lọt pḥng không
Tạt hơi đông
Lạnh như đồng
Ngồi tơ tưởng
T́nh xưa phất phưởng
Ấm dịu cơi ḷng ... (1)
(1) Các bạn lưu ư đến điệu thơ và cách tŕnh bày (do tŕnh bày ở đây không được như ư muốn nên để thẳng)
Cũng như bài T́nh già của Phan Khôi, Trên đường đời của Lưu Trọng Lư, những thi bản "sơ sinh" của nữ sĩ Manh Manh, ta có thể coi như những phát minh cơ khí hồi thế kỷ XIX. Nền thơ mới cũng đă trải qua bao cuộc chống đối cam go, chẳng khác nào chiếc xe hơi cổ lỗ đầu tiên đă bị xem như một quái vật kinh khủng khiến thiên hạ phải hốt hoảng chạy trốn hoặc như số phận chiếc tầu thủy đă bị những chú lái chèo đ̣ ganh tức v́ quyền lợi bị chạm, nên đập phá tan tành một sáng kiến và công tŕnh khoa học. Cái tác dụng của phát minh không phải ở sự hữu dụng cấp thời của nó, mà là sự đặt để viên gạch đầu tiên cho một nền tảng.
Cứ thế, phong trào thơ mới bành trướng nhanh chóng trong toàn quốc, và được các cơ quan ngôn luận nhiệt liệt ủng hộ. Những thi tài mới lạ xuất hiện, cấu tạo những vần thơ theo thể điệu tân kỳ, lời thơ như từ ở một tư thế đang bị nén ép, bỗng vun vút bay tuyệt mù lên bầu trời bao la của những tâm hồn vừa giải thoát. Nó là một khúc quanh bừng chói nhất trong lịch sử văn học nước nhà.
Chúng ta ngày nay nh́n lại việc qua, giữa cái cũ kỹ từ ngh́n đời sừng sững như cổ thành kiên cố; thế mà, bỗng chốc, một Phan Khôi táo bạo nổ phát súng cách mạng thi ca; người nữ chiến sĩ tiền phong anh dũng và hăng say hoạt động để bảo vệ và củng cố nền tảng thơ mới bén rễ và sống mạnh, ta phải kể Nguyễn Thị Manh Manh, một tay đă đóng góp công lao không nhỏ cho nền văn học đất nước.
Tháng 4-1968
(Trích Việt Nam Thi Nhân tiền chiến)
Nguyễn Tấn Long - Nguyễn Hữu Trọng
Nguyễn Thị Manh Manh là biệt hiệu, nữ sĩ thường kư tắt là Manh Manh , tên thật là Nguyễn Thị Kiêm, sinh năm 1914 tại tỉnh G̣ Công. Con của một công chức, tri huyện Nguyễn Đ́nh Trị, tục danh huyện Trị ; ông cũng là một cây bút trong làng báo thời bấy giờ .
Thuở nhỏ nữ sĩ Manh Manh học ở trường Áo Tím, tức trường Gia Long. Sau khi tốt nghiệp bằng Thành Chung , gặp ngay ngững nhát búa đầu tiên của ông Phan Khôi khai sơn phá thạch vho nền thơ mới ; lúc bấy giờ nữ sĩ là phóng viên của một tờ báo Sài G̣n , một mặt cổ vơ thơ mới và sáng tác thơ theo lối phá thể , một mặt gây phong trào nữ lưu và văn học, đánh thức giới phụ nữ , khơi động nguồn máu văn học của các bà Đoàn Thị Điểm, bà huyện Thanh Quan ….
Ḥa nhịp , ta phải kể thêm nữ chiến sĩ , bà Phan văn Gia , đứng lên đ̣i giải phóng phụ nữ, đ̣i nam nữ b́nh quyền. Lại nữa , cô Bùi Thị Út với thiện chí cải tạo con người phụ nữ từ bấy lâu theo quan niệm phái ẻo lả, mảnh mai , cô hô hào phong trào phụ nữ thể dục .
Đây, ta có thể coi như một thời kỳ (từ 1932), những con người từ chốn buồng the đứng ra làm một cuộc cách mạng toàn diện mà nữ sĩ Nguyễn Thị Manh Manh đă đóng góp không nhỏ vào văn học nước nhà.
Sau cuộc khởi nghĩa 1945, khoảng 1950, nữ sĩ sang Pháp rồi không nghe tin tức ǵ cho đến ngày nay.
*****
Giữa lúc đô thành Sài G̣n đang sống trong khung cảnh trầm lặng, đột nhiên xuất hiện trên tạp chí Phụ nữ tân văn số 122 ngày 10-3-1932, một bài thơ mới đầu tiên mang tên T́nh già với lời giới thiệu của nhà " sáng tạo "Phan Khôi như sau: "Một lối thơ mới tŕnh chánh giữa làng thơ " . Lúc bấy giờ là thời kỳ hưng thịnh của báo Phụ nữ tân văn nên sức truyền bá rất rộng răi. Sau đấy, độc giả khắp ba kỳ lại biết thêm bài thơ mới thứ hai Trên đường đời (kư Lưu Trọng Lư) và thứ ba là Vắng khách thơ (kư Thanh Tâm nhưng cũng là Lưu Trọng Lư).
Sau hai bài thơ mới đầu tiên ra đời, kế tiếp là những thi bản của nữ sĩ Manh Manh, thi sĩ Hồ Văn Hảo v.v...
Lược qua, ta thấy trong hồi dậy men của nền thơ mới, nữ sĩ Manh Manh là người đàn bà đầu tiên đáp ứng tiếng gọi đàn của nhà tiên phong Phan Khôi. Nữ sĩ hết đăng thơ, viết bài, lại đăng đàn diễn thuyết hô hào phong trào thơ mới. Sự cổ vơ nồng nhiệt của nữ sĩ Manh Manh, Hoài Thanh đă không ngần ngại viết:
"Từ hai tháng trước, hôm 26 juillet 1933, một nữ sĩ có tài và có gan, cô Nguyễn Thị Kiêm, đă lên diễn đàn Hội Khuyến học Sài G̣n thành lập đến bấy giờ đă 25 năm. Lần thứ nhất một bạn gái lên diễn đàn và cũng là lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người nghe như thế ".
Trong cuộc diễn thuyết này Nguyễn Thị Manh Manh có trưng ra làm điển h́nh bài thơ mới đầu tiên của cô như sau:
Canh tàn
Em ơi, nghe lóng nghe
Gió đêm thoáng qua cửa ...
Lụn tàn một góc lửa,
Lạnh ngắt chốn buồng the.
Gió đêm thoáng qua cửa ...
Năo dạ dế tỉ te
Lạnh ngắt chốn buồng the ...
Em ơi, khêu chút lửa.
Năo dạ dế tỉ te
Gió ru " ... thiết chi nữa ... "
Em ơi, khêu chút lửa
Rồi lại ngồi đây nghe.
Gió ru " ... thiết chi nữa ... "
Sụt sùi mấy cành tre
Em ngồi đây có nghe
Tơ ḷng chi đứt nữa.
(Trích trong bài diễn thuyết tại Hội Khuyến học Sài G̣n ngày 26-7-1933)
* * *
Nối gót là những diễn giả trong nước, các ông Lưu Trọng Lư, Đỗ Đ́nh Vượng, Vũ Đ́nh Liên, Trương Tửu tổ chức những cuộc diễn thuyết với mục đích bênh vực lập trường thơ mới. Người chiến sĩ trẻ tuổi của chúng ta, cô Nguyễn Thị Kiêm hay nữ sĩ Manh Manh c̣n hăng say trong cuộc diễn thuyết tranh luận với ông Nguyễn Văn Hanh ( phái thơ cũ ) tại Hội Khuyến học Sài G̣n ngày 9-1-1935.
Thơ mới, chẳng những do cách phá thể đă làm long lở khuôn sáo xưa, mà con gieo tư tưởng lăng mạn, bộc bạch quá lộ liễu nỗi ḷng khao khát yêu đương mà bao thế kỷ nay người ta cố phong nhẹm trong thi ca. V́ thế, thơ mới vừa tượng h́nh liền va chạm ngay sức đề kháng mănh liệt của phái thơ cũ.
Đă phải xốn xang như bị đinh châm chọc vào mắt khi đọc bài T́nh già của Phan Khôi, lại c̣n gặp Viếng pḥng vắng của nữ sĩ Manh Manh, dưới nhan đề c̣n chua thêm trong dấu ngoặc:"Một lối thơ mới" (nghĩa là c̣n hứa hẹn nhiều lối nữa ) đă khiến phái thơ cũ lồng lộn điên tiết trước những ḍng phá thể của một người con gái:
Gió lọt pḥng không
Tạt hơi đông
Lạnh như đồng
Ngồi mơ tưởng
Ngày xưa phất phưởng
Dấy động tơ ḷng ...
...
Gió lọt pḥng không
Tạt hơi đông
Lạnh như đồng
Ngồi tơ tưởng
T́nh xưa phất phưởng
Ấm dịu cơi ḷng ... (1)
(1) Các bạn lưu ư đến điệu thơ và cách tŕnh bày (do tŕnh bày ở đây không được như ư muốn nên để thẳng)
Cũng như bài T́nh già của Phan Khôi, Trên đường đời của Lưu Trọng Lư, những thi bản "sơ sinh" của nữ sĩ Manh Manh, ta có thể coi như những phát minh cơ khí hồi thế kỷ XIX. Nền thơ mới cũng đă trải qua bao cuộc chống đối cam go, chẳng khác nào chiếc xe hơi cổ lỗ đầu tiên đă bị xem như một quái vật kinh khủng khiến thiên hạ phải hốt hoảng chạy trốn hoặc như số phận chiếc tầu thủy đă bị những chú lái chèo đ̣ ganh tức v́ quyền lợi bị chạm, nên đập phá tan tành một sáng kiến và công tŕnh khoa học. Cái tác dụng của phát minh không phải ở sự hữu dụng cấp thời của nó, mà là sự đặt để viên gạch đầu tiên cho một nền tảng.
Cứ thế, phong trào thơ mới bành trướng nhanh chóng trong toàn quốc, và được các cơ quan ngôn luận nhiệt liệt ủng hộ. Những thi tài mới lạ xuất hiện, cấu tạo những vần thơ theo thể điệu tân kỳ, lời thơ như từ ở một tư thế đang bị nén ép, bỗng vun vút bay tuyệt mù lên bầu trời bao la của những tâm hồn vừa giải thoát. Nó là một khúc quanh bừng chói nhất trong lịch sử văn học nước nhà.
Chúng ta ngày nay nh́n lại việc qua, giữa cái cũ kỹ từ ngh́n đời sừng sững như cổ thành kiên cố; thế mà, bỗng chốc, một Phan Khôi táo bạo nổ phát súng cách mạng thi ca; người nữ chiến sĩ tiền phong anh dũng và hăng say hoạt động để bảo vệ và củng cố nền tảng thơ mới bén rễ và sống mạnh, ta phải kể Nguyễn Thị Manh Manh, một tay đă đóng góp công lao không nhỏ cho nền văn học đất nước.
Tháng 4-1968
(Trích Việt Nam Thi Nhân tiền chiến)
Nguyễn Tấn Long - Nguyễn Hữu Trọng