Nguyễn Y Sơn

[Tay Doc]

Nguyễn Y Sơn - (1121 - 1213)

Nguyễn Y Sơn, không rõ tên thật, sinh năm Tân Sửu, niên hiệu Thiên Phù Duệ Vũ thứ hai (1121). Người hương Cẩm, châu Nghệ An (*), là học trò sư Viên Thông ở Kinh đô. Ông tu ở chùa Ðại Từ, hương Ðại Thòng, quận Long Phúc (?), lập thành thế hệ thứ mười chín, dòng thiền Nam phương.

Mất năm Quý Dậu, niên hiệu Kiến Gia thứ ba (1213).

Tác phẩm: còn 2 bài kệ và một đôi câu đối.


Hóa vận

Ngôn chí

Thành Chính Giác

-------------------------------------------
(*) Châu Nghệ An: tên gọi từ nãm 1036 triều Lý Thái Tông, do châu Hoan đổi thành. Nay là hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.

[Tay Doc]

Thành chính giác

Như lai thành chính giác,
Nhất thiết lượng đẳng thân.
Hồi hỗ bất hồi hỗ,
Nhãn linh đồng tử thần.



Dịch nghĩa:

Thành Phật

Khi đức Như lai đã thành Chính giác (1),
[Thì coi] thân của mọi vật đều có lượng bằng nhau (2).
Ðiều quanh co cũng trở thành không quanh co,
Trong cái thần trong sáng của con mắt trẻ thơ (3).


Dịch thơ:

Khi đức Như lai thành chính quả,
Muôn thân bỗng hóa lượng bằng nhau.
Như trong ánh mắt thần con trẻ,
Khuất khúc bao nhiêu cũng sạch làu!

Nguyễn Huệ Chi dịch


Chú thích:

(1) Chính giác: nguyên tiếng Phạn, phiên âm thành Tam-bồ-đề, dịch nghĩa là chính giác, tức là giác ngộ một cách chân chính về mọi hiện tượng. Thành chính giác là thành Phật.

(2) Nhất thiết lượng đẳng: tất cả mọi vật trong vũ trụ đều có thân mà lượng bằng nhau. Ðây là một biểu hiện của quan niệm "bình đẳng" trong Phật Giáo. Cũng có thể hiểu là: mọi người mọi vật đều có khả năng thành Phật như nhau.

(3) Tác giả mượn hình tượng con mắt trẻ thơ được coi là rất trong sáng hồn nhiên để hình dung cái trực quan huyền diệu trong đạo Phật. Khi đã ngộ đạo rồi thì người ta đồng nhất được bản thân mình với "đạo", không còn phân biệt cái "tôi" với vạn vật chung quanh nữa.

[Tay Doc]

Hóa vận

Chân thân thành vạn tượng,
Vạn tượng tức chân thân.
Nguyệt điện vinh đan quế,
Ðan quế tại nhất luân.



Dịch nghĩa:

Biến hóa và chuyển vần

Chân thân thành muôn vàn hiện tượng,
Muôn vàn hiện tượng cũng là chân thân (1).
[Cũng như] cung trăng làm cho cây quế đỏ tươi tốt,
Nhưng cây quế vẫn ở giữa cung trăng.


[b]Dịch thơ:

Một thực thần thành nghìn tương sắc,
Dấu muôn nghìn cũng tức chân thân.
Khác nào quế tốt muôn phần,
Nghìn thu vẫn ở giữa vầng trăng trong.

Phạm Tú Châu dịch


Chú thích:

(1) Chân thân: là thân thể thực; theo quan niệm nhà Phật đó là cái thân trường tồn vĩnh viễn, bất sinh bất diệt, tức là bản thể. Còn thân thể người ta và vạn vật chỉ là giả thân (thân thể giả), tức là hiện tượng.

Cả hai câu này ý nói: bản thể vũ trụ biểu hiện ra thành vạn vật. Vạn vật dù muôn mầu muôn vẻ cũng chỉ là biểu hiện của bản thể đó mà thôi.

[Tay Doc]

Ngôn chí

Ðiếu danh thị lợi, giai như thủy thượng phù âu,
Thực phúc chủng duyên, tận thị hung trung hoài bảo.


Dịch nghĩa:

Nói chí mình

Câu danh chài lợi, đều như bọt nổi trên sóng,
Trồng phúc vãi duyên, ấy thực báu nằm trong bụng.

Nguyễn Lợi dịch
(Việt Nam cổ văn học sử)