Dĩnh Ðạt [Tài liệu cũ]

Tay Doc

08-16-2002, 03:18 PM

Văn bia chùa Viên Quang (1)

Năm Thiên Phù Duệ Vũ thứ ba
Giác Hải đại sư khắc bia ở một mặt

Mảng nghe: Núi pháp chon von, ngoài sức tuệ khôn lên đỉnh nọ; bể Thiền bát ngát, nhờ thuyền từ mới tới bờ kia. Cho nên họ Ðại Hùng hiện thân ở đất Già-la, mở mang pháp lớn mà trăm tướng trang nghiêm; rộng cứu đường mê mà muôn tinh hun đúc. Gom cái tâm nhơ bẩn; quét cái tính mịt mờ. Ðặt cầu bến cho lục độ; gỡ lầm than cho chúng sinh. Cây cỏ vô tri, chép ghi chẳng sót; sâu trùng nhỏ mọn, nhắc bảo nào quên. Tới khi: rừng Song Lâm (2) khuất bóng; cõi tịch diệt trở về. Tăng chúng (3) nghiêng lòng, nghe lời dặn bảo. Thế là, chốn kinh kỳ nhớ ghi phúc Phật, lập đền son rải rắc lựa sao đêm; nơi châu huyện mong trả ơn sâu, xây điện báu dọc ngang như cờ thế.

Chùa Viên Quang này, là chùa Lý Anh Tông sáng lập; là nơi sư Giác Hải trụ trì. Sư ra đời nơi thôn xóm nhân từ; trí khác kẻ man di nhơ nhuốc. Như hoa sen vượt trên bùn đọng, hương tỏa hiên lam; như gốc tùng mọc dưới đáy khe, sắc vờn trời biếc. Công "tùy cơ hóa vật" vượt hẳn nghìn xưa; đạo "tổn kỷ lợi nhân" cách xa sáu bụi. Hoa tâm rực rỡ bốn mùa tươi; trăng Phật chơi vơi nghìn dặm tỏ. Ðúng là: then khóa cửa Thiền; ánh sao đêm tối. Cho nên: cắm chàng phan nơi sông Hán thắm tươi; rung tích trượng chốn suối ngàn u tịch. Mây ra khỏi động, gió nhẹ dễ bay; hạc vút từng không, bụi trần khó nhuốm. Riêng sang thượng quốc; thân tới thềm son. Kẻ thấy sư như kiến nọ bậu tanh; người nghe tiếng như cá kia gặp nước. Khơi một mạch Tào Khê; tỏa tám phương thần điện (4). Dù Chí Công (5) thời Lương Vũ (6), hay Trúc Pháp (7) thuở Hán Minh (8), cũng không thể hơn được.

Chúng sinh đã hóa độ; Thiền sư đã già nua. Người bèn: chống gậy lại làng xưa; xuôi thuyền về quê cũ. Xem đất đẹp đầu rồng, cách xóm tanh máu thú. Phía trước mẫu nam, muôn khoảnh mây vàng giãi đất; phía sau sông lớn, nghìn trùng sóng biếc liền trời. Bên tả hành cung đất Hải (9), thuế cày đều giảm nhẹ xuân thu; bên hữu chùa cổ Long Kiều (10), chuông kệ thảy lắng nghe sớm tối. Vua riêng nghĩ tới nơi này; sư cũng ưa vui chốn ấy. Cho nên dầu năm Thiệu Minh nhà vua ra sắc chỉ cho quan hữu tư bắt đầu sang sửa. Thế là thợ thuyền họp lại như mây; gỗ đá chất cao như núi. Búa rìu đẽo gọt, xuất hiện cung trời; vàng tía điểm tô, trở thành điện báu. Tòa giữa Di Ðà giáo chủ, mắt xanh mây trắng long lanh; phía bên Trụ thế thượng nhân (11), my đậm thân gầy lồ lộ. Siêu phàm thánh chúng, sắp hàng thị vệ nghe kinh; giầu sức thiên thần, đối diện vung qua hộ pháp. Biển đề "Chùa Viên Quang", là để biểu thị Thiền sư là bậc đạo bồ đề đã viên mãn, tâm chân như đã sáng ngời vậy.

Lại có lầu cao riêng dựng nơi đây, sớm tối tiếng kinh ngân vọng; gác rộng nhô lên phía Bắc, tấc gang tháp nhạn vời trông. Nhà chay ngang dọc phía sau, thờ phụng sáu đời sư tổ (12); cổng chính trang nghiêm phía trước, mở thông mười dặm đường dài. Mây sớm vấn vương bên cột; ráng chiều lấp lánh ngoài hiên. Trăng in đáy nước ngỡ châu chim; hoa đọng sương mai ngờ gấm ướt. Một khu cao ráo; bốn phía sâm nghiêm. Là nơi Thần Tông tuần du phương trấn, tình cờ để mắt Thiền lâm, chỉnh đốn ngựa xe chiêm bái; là nơi Anh Tông quan sát dân phong, từng đã tôn sùng cảnh Phật, nghiêm trang quân sĩ tới thăm.

Hoàng thượng đương triều là bậc nhân sánh Ðường Nghiêu, hiếu ngang Ngu Thuấn. Cảm nơi hai Thánh (13) quan du; mến dạ một người (14) thắng thưởng. Dời hành điện tới lan cung, thuyền rồng lướt sóng; bày trượng nghi thăm đất thánh, ngựa báu ruổi mây. Ði theo có sủng hậu, quý phi, hết thẩy người trời chầu trực; hộ vệ có vũ phu, lương tướng, đều là thần tướng hộ trì. Nến bạc hồng bấc hạc dầu lan, sáng thông ba cõi; lò vàng rực long duyên trầm thủy (15), hương ngát chín trời.

Lý Tường Ðĩnh (16), cháu bốn đời của Thiền sư, thuở nhỏ thông minh, vào chầu cấm nội. Cặn kẽ nói năng then chốt; giữ gìn thức ngủ sớm hôm. Ngầm mang một tấm lòng thành; không chút tơ hào sai trái. Ðược vua yêu mến hơn người, ban khen khác chúng. Lục thượng (17) trao danh; nhất phẩm ban tước. Thanh giá đã bao trùm thời thịnh; vinh hoa còn lưu lại đời sau. Thấy lầu chuông đã dựng; nhà bia chưa xây. Lấy gì ghi lại thắng nhân; lưu truyền việc thịnh. Sau đó nhà bia đã dựng riêng tô nét vẽ son tươi; đá cứng lại mài, nên khắc lời văn chải chuốt. Nhưng Dĩnh Ðạt tôi, học hành lẩn thẩn, bản tính ngu hèn. Thẹn nỗi không tài truyền đạt; nhưng riêng có ý họa theo. Thẹn thùng cầm bút; miễn cưỡng viết minh:

Lớn lao thay đức Phật,
Khi xưa người chuyển pháp luân.
Sáu độ, muôn hạnh,
Bốn tri (18), ba thân.
Mở ra phúc tuệ.
Làm lợi ích cho cõi trời và cõi người.
Ba cỏ (19) thấm nhuần mưa móc,
Hai cây (?) gặp gỡ mùa xuân.
Biến đổi dung nghi vượt trên thế tục,
Dấu kín hình tích trở về chân thực.
Lời vàng dặn bảo,
Quốc vương đại thần.
Giác Hải đại sĩ,
Là người cháu họ Lý.
Từ biệt cha mẹ đi tu,
Chứng được chân như, ngộ được diệu lý.
Rồi cưỡi cái hình tượng lộng lẫy kia,
Ra mắt thiên tử
Vua Thần Tông tôn sùng,
Vua Anh Tông ngưỡng mộ.
Ban sắc cho họ hàng.
[Và gia ân cho sư] được thảnh thơi nơi làng cũ.
Mọi người đều kinh ngạc,
Ðời không ai sánh kịp.
[Sư] bèn tìm nơi thắng cảnh,
Mở mang cõi Phật.
Hiên cửa thênh thang,
Ðiện đường cao rộng,
Tòa giữa thờ Di Ðà,
Nhà sau thờ sư tổ,
Thênh thang sáng sủa,
Vàng son huy hoàng.
Trải qua nhiều đời,
Cách bao năm tháng.
Lòng người cầu phúc ngả nghiêng.
Cảnh giới hoang lương.
Lớn lao thay Họ Lý!
Có người cháu làm quan tới chức lục thượng.
Giàu mà không kiêu căng,
Thịnh đạt ít ai sánh kịp.
Tuy rằng thờ vua,
Mà cũng trọng Phật.
Sửa lại chùa xưa,
Lợp lại tịnh thất.
Tòa báu trang nghiêm,
Như cung trời Ðâu Suất
Bể phúc đầy mãi,
Nguồn ân không cạn.

Dịch thơ:

Lớn thay đức Phật
Xưa chuyển pháp luân
Sáu độ muôn hạnh,
Bốn trí, ba thân.
Mở mang phúc tuệ,
Lợi ích thiên nhân.
Ba cỏ nhuần thấm
Hai cây gặp xuân.
Cải dung khác tục,
Dấu tích về chân
Lời vàng dặn bảo,
Quốc vương đại thần
Giác Hải đại sĩ
Người cháu họ Lý.
Xuất gia tu hành,
Chứng ngộ chân lý.
Mang hình ảnh kia,
Ra mắt thiên tử.
Thần Tông tôn sùng,
Anh Tông hâm mộ.
Sắc ban họ hàng,
Thảnh thơi làng cũ.
Mọi người nể nang,
Ðời khôn so đọ.
Bèn tìm cảnh đẹp
Mở mang Phật trường.
Hiên song thoáng đãng,
Ðiện đài thênh thang.
Di Ðà tòa giữa,
Sư tổ hậu đường.
Ðó đây sáng sủa,
Vàng son huy hoàng.
Trải bao năm tháng
Cách mấy tinh sương.
Lòng người nghiêng ngửa,
Cảnh giới hoang lương.
Tường Ðĩnh lớn thay,
Tước ban đệ nhất
Giầu mà không kiêu,
Thịnh, ai sánh kịp.
Tuy rằng thờ vua,
Nhưng cũng trọng Phật.
Tu sửa chùa son,
Lợp lại tịnh thất.
Bảo sở trang nghiêm,
Sánh ngang Ðâu Suất.
Bể phúc Tuôn đầy,
Nguồn ân dào dạt.

Nhàn Vân Đình và Đỗ Văn Hỷ dịch

Chú thích:

(1) Chùa Viên Quang được xây dựng ở bên bờ nam của một nhánh sông Hồng thuộc hương Giao Thủy, huyện Giao Thủy, lộ Thiên Trường. Bắt đầu từ năm Tân Sửu, niên hiệu Thiên Phù Duệ Vũ thứ hai (1121) đến năm sau Nhâm Dần (1122) thì xong, đặt tên là chùa Diêm Phúc. Chùa do Thiền sư Giác Hải sáng lập.
Năm Chinh Long Bảo ứng thứ năm (1167), vua Lý Anh Tông (1137 - 1175) xuống chiếu trùng tu lần thứ ba đổi tên hương thành hương Hộ Xá, tên chùa thành chùa Viên Quang với ý nghĩa là "viên mãn quang đại". Ðến đời Nguyễn, niên hiệu Tự Ðức thứ mười tám (1865), sông lở sát chùa nên chùa được dời vào đất trại của làng Hộ Xá. Về sau Hộ Xá đổi thành xã Nghĩa Xá, nay là xã Xuân Nghĩa, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Ðịnh. Bia hiện còn trong tiền đường chùa.

(2) Song lâm: có lẽ là rừng Sa-la-song-thụ.

(3) Tăng chúng: dịch thoát chữ tứ chúng tức là tăng, ni, thiện nam và tín nữ.

(4) Thần diện: vùng chung quan kinh đô nhà vua.

(5) Chí Công: tức Phạm Chí Công, cao tăng thời Lương Vũ Ðế.

(6) Lương Vũ: tức vua Vũ Ðế nhà Lương (502-550), một ông vua tôn sùng đạo Phật.

(7) Trúc Pháp: tức Trúc Pháp Lan.

(8) Hán Minh: tức vua Minh Ðế nhà Hán (58-76), cũng là một ông vua tôn sùng đạo Phật.

(9) Hải: tức Hải Thanh.

(10) Chùa Long Kiều: ở địa hạt Xuân Trường, chưa rõ di chỉ.

(11) Trụ thế thượng nhân: tức Bồ Ðề Ðạt Ma (Boddhi Dharmma) người Thiên Trúc, sang Trung Quốc vào năm 520, là vị tổ thứ hai mươi tám ở Thiên Trúc, và là vị tổ thứ nhất ở Ðông Ðộ (Trung Quốc).

(12) Sáu đời sư tổ: 1. Ðạt Ma; 2. Tuệ Khả; 3. Táng Xán; 4. Ðạo Tín; 5. Hoằng Nhẫn; 6. Tuệ Năng.

(13) Hai thánh: tức Lý Thần Tông (1127 - 1137) và Lý Anh Tông (1136 - 1175).

(14) Một người: tức Giác Hải.

(15) Long não, trầm thủy: tên hai loại hương quý.

(16) Lý Tường Ðĩnh: cháu bốn đời của người anh hay người em sư Giác Hải, chưa rõ tiểu sử.

(17) Lục thượng: sáu chức quan trong nội điện: thượng thực; thượng dược; thượng liễn; thượng thặng; thượng y; thượng xá.

(18) Bốn trí (tứ trí): bốn trí của Như Lai: 1. Ðại viên kinh trí: Như Lai nhìn suốt tất cả như tấm gương lớn; 2. Bình đăng tính trí: Như Lai coi hết thảy mọi pháp và chúng sinh đều bình đẳng; 3. Diệu quan sát trí: Như Lai khéo quan sát mọi pháp và thấu triệt tới cỗi nguồn; 4. Thành sở tác trí: Như Lai có thể dẫn chúng sinh vào đạo, thành tựu được những điều mà bản nguyện muốn làm.
(19) Ba cỏ (tam thảo): tượng trưng cho Ðại thừa, Trung thừa và Tiểu thừa trong Phật giáo.