Bùi Ân Niên

[Bach Van Phi]

BÙI ÂN NIÊN

Người làng Châu Cầu , tỉnh Hà Nam , Bắc Việt . Đỗ cử nhân trường Hà Nội , nổi tiếng hay chữ . Khoa Ất Sửu , Tự Đức 18 (1866) vào kinh thi hội , làm xong bốn kì được vào hạng chánh trúng cách

Khoa ấy , Bùi đã vào hạng chánh trúng cách , lý ra phải đỗ tiến sĩ , vậy mà không biết vì cớ gì , lúc vào thi đình lại đỗ phó bảng .
Khi ra làm quan , vua Tự Đức rất trọng dụng . Năm 1876 , ông được cử đi sứ sang Trung Hoa . Sau đến khi Hà Mội bị thất thủ , Hoàng Diệu tuẫn tiết , ông cùng Nghuyễn Chính ra Bắc Việt làm khâm sai để cùng Hoàng Kế Viêm thương lượng việc chống Pháp .
Cuối đời Tự Đức , muốn tránh những chuyện lôi thôi , ông cáo quan về nhà . Đến vua Thành Thái lên ngôi , triều đình triệu về làm Phụ Đạo . Theo tâm nguyện của ông ,vua Thành Thái đã hạ chiếu , sắc tứ cờ , biển , mũ , áo tiến sĩ cho ông và lập thêm một bia tiến sĩ khắc tên ôngvào khoa Ất Sửu .

các bài thơ:

Đề Hoàng Hạc Lâu

Đề Hoàng cúc

Đề Mộ Tào Tháo

[Lam Dai Ngoc]

Đề Hoàng Hạc Lâu

Giang lâu nhất vọng, quýnh hồng trần
Phác diện hương phong nhược hữu thần
Hoàng hạc bạch vân, thiên tải hạ
Lục ba bích thảo, nhất giang xuân
Tiên nhân tống khách, lai kim tịch
Thi lào tiên dư, đáo kỷ thần
Ô yết khả lân anh vũ trủng
Bằng thùy tác phú điếu tư nhân


Dịch thơ

Lên lầu ở trên sông trông ra , xa cách chốn hồng trần
Gió thơm thoảng mát như có thần
Con hoàng hạc bay trên đám mây trắng , nay đã cách hàng ngìn năm
Chỉ có sóng biếc cỏ xanh là cảnh đẹp của sông
Ngưởi tiên tiễn khách từng ở chốn này
Các bựa thi nhân đến trước ta từ bao giờ ?
Trông ra mã Nễ Hành mà nghẹn ngào thương xót

bản dịch của Lê quân Nhân Phủ

Lầu bến trông ra thẳm bụi trần,
Hương bay phảng phất thoát tựa thần
Hạc vàng mây trắng ngàn năm cũ
Sóng biếc cây xanh một giải xuân .
Tiễn khách tiên ông qua mấy buổi ?
Trước ta, thi lão tới bao lần
Nghẹn ngào thương đến mồ Anh vũ
Hận phú nhờ ai viếng cố nhân


* Nguyên Nễ Hành ngày trước có làm bài phú Anh vũ nổi tiếng danh sĩ đời Tam Quốc, ý nói tác giả nhìn thấy mộ mà thương xót người tài hoa

[Lam Dai Ngoc]

Đề Hoàng Cúc

Toái tận thương kim, tiễn tác ba
Ngự bào chức cựu, cơng thiên gia
Do lai chính sắc, danh thiên hạ
Bất phạ hàn hương, điến tuế hoa
Xấu ảnh phất giai, tinh dục đám
Phồn anh nhiễu thế, nguyệt sơ tà
Dao tri thượng uyển, hoài phương ý
Tinh đáo u lan, thủy nhất nha

Dịch nghĩa:

Tan nát vàng ra để làm hoa
May áo ngự bào cống lên vua
Chính sắc của hoa cúc (sắc vàng ) từ xưa đến nay đã có tiếng trong thiên hạ
Không sợ mùi hương gặp lạnh , hoa cúc sinh về cuối năm
Bóng hoa soi lên thềm, ánh sáng sao muốn mờ
lá cúc tốt , mọc quanh thềm che át cả bóng trăng
Xa xa vườn thượng uyển vẫn nhớ mùi hương thơm ấy
Lại nhớ đến cả hoa lan bên nước

Bản dịch Nhân Phủ

Nghiền vụn vàng thu dệt cồn ba
May thành áo ngự tiến vua cha
Từ xưa chính sắc vang thiên hạ
Nào ngại hàn hương muộn tuế hoa,
Bóng lướt quanh thềm sao muốn lặn
Lá um kế vách nguyệt thêm tà
Xa xa thượng uyển hương còn thoảng
Chợt nhớ u lan bến nước sa ...

Vua Tự Đứu đã phê vào câu tam, tứ

Trạng nguyên Tể tướng dĩ an bài liễu (tài trạng nguyên tể tướng đã định sẵn rồi)
để nói lên cái tài hoa của Ngài

[Bach Van Phi]

ĐỀ MỘ TÀO THÁO


Miểu miểu Chuơng hà uất mãng thương
Lâu đài ca súy , tổng hoang lương
Tam phân sự nghiệp , dư hoàng thổ
Thất thập nghi phần , bán tịch dương
Dã đậu phiêu linh , tài tử lệ
Ngạn hoa tiêu táp mỹ nhân hương
Chi kim phiến ngõa , dư Dồng Tước
Bát mặc lâm ly , tả hận trường

Dịch nghĩa :

Thăm thẳm sông Chương hà , cỏ tốt xanh um
Chỗ lâu đài là nơi hát múa của Nguỵ Vũ để đến nay đều là chỗ hoang lương
Sự nghiệp nước tam phân , còn trơ nắm đất vàng
Bảy mươi ngôi mộ của ông , nay buổi chiều chỉ thấy ánh mặt trởi soi
Cây đậu ngoài đồng xơ xác , người tài tử trông thất chảy nước mắt
Mùi thơm hoa trên ngàn phất phơ , sực nhớ đến hương mỹ nhân thời ấy
Đến nay chỉ còn thấy những mảnh ngói vỡ của đền Đồng Tước
Người ta lấy ngói ấy làm nghiên mài mực để tả nỗi hận lòng dài dằng dặc

Dịch thơ :

Thăm thẳm sông Chương cỏ rợp đường
Lâu đài ca múa thảy vu hoang
Tam phân sự nghiệp trơ màu đất
Bảy chục nghi phần dãi bóng dương
Xơ xác đậu đồng tài tử lệ
Úa hoa tàn nội mỹ nhân hương
Còn trơ mảnh ngói đền Đồng Tước
Mài mực lâm li biết hận trường

(Nhân Phủ dịch )