Chế Lan Viên

[Phi Yen]

Đôi dòng tiểu sử

Chế Lan Viên tên thật Phan Ngọc Hoan, sinh ngày 20 tháng 10 năm 1920, quê ở Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.
Ông lớn lên và đi học ở Quy Nhơn, đỗ bằng Thành Chung thì thôi học, đi dạy tư.
Chế Lan Viên bắt đầu làm thơ từ năm 12, 13 tuổi; đến năm 17 thì xuất bản tập thơ đầu tay Điêu Tàn mà lời tựa đồng thời là lời tuyên ngôn nghệ thuật của "Trường Thơ Loạn".
Sau 1954, Chế Lan Viên nằm trong Ban lãnh đạo Hội Nhà Văn Việt Nam, là đại biểu Quốc hội, viết nhiều thơ, bút ký, tùy bút, tiểu luận văn học.
Sau 1975, ông vào Sài Gòn, ở quận Tân Bình, mất tại đấy ngày 19 tháng 6 năm 1989.
Tác phẩm tiêu biểu: tập văn xuôi Vàng Sao (1942), các tập thơ Điêu Tàn (1937), Gửi Các Anh (1954), Ánh Sáng và Phù Sa (1960), Hoa Ngày Thường -- Chim Báo Bão (1967), Hoa Trên Đá (1984)...
Người ta thường biết Chế Lan Viên qua tập thơ Điêu Tàn, một trong những tác phẩm nổi bật trong thi đàn tiền chiến. Đọc Điêu Tàn là bước vào một thế giới ma quỉ, kinh dị, âm u và huyền bí. Tập thơ mượn những lời rên rỉ, khóc than nghẹn ngào, chất chứa bao u uất lẫn căm hờn của một dân tộc bị diệt vong để bộc lộ lòng yêu nước một cách kín đáo.

[Phi Yen]

Đêm Tàn

Ta cùng Nàng nhìn nhau không tiếng nói
Sợ lời than lay đổ cả đêm sâu,
Đôi hơi thở tìm nhau trong bóng tối.
Đôi linh hồn chìm đắm bể U Sầu.

"Chiêm nương ơi, cười lên đi em hỡi !
Cho lòng anh quên một phút buồn lo !
Nhìn chi em chân trời xa vòi vọi
Nhớ chi em sầu hận nước Chàm ta ?


Này, em trông một vì sao đang rụng
Hãy nghiêng mình mà tránh đi, nghe em !
Chắc có lẽ linh hồn ta lay động
Khi vội vàng trở lại nước non Chiêm".


Lời chưa dứt, bóng đêm đà vụt biến !
Tình chưa nồng, đã sắp phải phôi pha !
Tình trần gian vừng ô kia đã đến
Gỡ hồn Nàng ra khỏi mảnh hồn ta !

[Phi Yen]

Cái Sọ Người

Này chiếc sọ người kia, mi hỡi !
Dưới làn xương mỏng mảnh của đầu mi;
Mi nhớ gì, tưởng gì trong đêm tối ?
Mi trông mong ao ước những điều chi ?

Mi nhớ đến cảnh pháp trường ghê rợn
Sọ muôn người lần lượt đuổi nhau rơi ?
Hay mi nhớ những đêm mờ rùng rợn
Hồn mi bay trong đốm lửa ma trơi ?


Có tìm chăng, những chiều không tiếng gió,
Của người mi thi thể rữa tan rồi ?
Có tưởng lại mảnh hồn mi đau khổ
Đang lạc loài trong Cõi Chết xa xôi ?


Hỡi chiếc sọ, ta vô cùng rồ dại
Muốn giết ta trong sức mạnh tay ta !
Để những giọt máu đào còn đọng lại
Theo hồn ta, tuôn chảy những lời thơ.


Ta muốn cắn mi ra từng mảnh nhỏ !
Muốn điên cuồng nuốt cả khối xương khô !
Để nếm lại cả một thời xưa cũ
Cả một dòng năm tháng đã trôi xa !

[Phi Yen]

Trên Đường Về

Một ngày biếc thị thành ta rời bỏ
Quay về xem non nước giống dân Hời:
..................................
..................................

Đây, những Tháp gầy mòn vì mong đợi
Những đền xưa đổ nát dưới Thời Gian
Những sông vắng lê mình trong bóng tối
Những tượng Chàm lở lói rỉ rên than.


Đây, những cảnh ngàn sâu cây lả ngọn,
Muôn Ma Hời sờ soạng dắt nhau đi
Những rừng thẳm bóng chiều lan hỗn độn
Lừng hương đưa, rộn rã tiếng từ qui !


Đây, chiến địa nơi đôi bên giao trận
Muôn cô hồn tử sĩ hét gầm vang
Máu Chàm cuộn tháng ngày niềm oán hận,
Xương Chàm luôn rào rạt nỗi căm hờn.


Đây, những cảnh thái bình trong Chiêm Quốc
Những cô thôn vàng nhuộm nắng chiều tươi
Những Chiêm nữ nhẹ nhàng quay lại ấp
Áo hồng nâu phủ phất xõa lời vui


Đây, điện các huy hoàng trong ánh nắng,
Những đền đài tuyệt mỹ dưới trời xanh
Đây, chiến thuyền nằm mơ trên sông lặng,
Bầy voi thiêng trầm mặc dạo bên thành.


Đây, trong ánh ngọc lưu ly mờ ảo
Vua quan Chiêm say đắm thịt da ngà,
Những Chiêm nữ mơ màng trong tiếng sáo,
Cùng nhịp nhàng uyển chuyển uốn mình hoa.


Những cảnh ấy Trên Đường Về ta đã gặp
Tháng ngày qua ám ảnh mãi không thôi
Và từ đấy lòng ta luôn tràn ngập
Nỗi buồn thương, nhớ tiếc giống dân Hời.

[Phi Yen]

Xuân

Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu ?
-- Với tôi, tất cả như vô nghĩa
Tất cả không ngoài nghĩa khổ đau !

Ai đâu trở lại mùa thu trước
Nhặt lấy cho tôi những lá vàng ?
Với của hoa tươi, muôn cánh rã,
Về đây đem chắn nẻo xuân sang !


Ai biết hồn tôi say mộng ảo
Ý thu góp lại cản tình xuân ?
Có một người nghèo không biết tết
Mang lì chiếc áo độ thu tàn !


Có đứa trẻ thơ không biết khóc
Vô tình bỗng nổi tiếng cười ran !


Chao ôi ! mong nhớ ! Ôi mong nhớ !
Một cánh chim thu lạc cuối ngàn.

[Phi Yen]

Mồ Không

Và xương khô, và sọ người, và thịt nát,
Và hơi âm rờn rợn của yêu tinh
Loài người đã mang đi qua mộ khác
Để lòng ta trống trải khí thiêng linh

Thôi vắng bặt từ nay bao giâu phút
Mà tiếng cười ghê rợn dậy vang mồ !
Mà hơi khóc rung dài dây gió lướt,
Mà lời than náo động cõi Hư Vô !


Hồn ma ơi ! Hồn ma ơi ! có nhớ
Nơi mi hằng chôn gửi hận Trần Gian ?
Nơi đã khô của mi bao máu đỏ,
Bao tủy nồng, nào trắng với xương tàn ?


Mi có biết rồi đây trong những buổi
Mà sao sa rung chuyển đáy mồ không,
Mà nắng chếch huyệt sâu um cỏ dại
Ta buồn thương, nhớ tiếc, với trông mong ?


Hồn ma ơi ! Trong những đêm u tối
Mi tung mây về chân trời vòi vọi
Hãy mau nghiêng cánh lại ở bên mồ
Phủ lòng ta say đắm chút hương mơ !



lời của mồ không

Ở đâu rồi người nhớ mong yêu tưởng
Mà phách hồn vẫn ôm ấp trong tay ?
Quá xa xôi phút giây chan chứa mộng !
Vỡ tan rồi ! cốc rượu ứa hơi say !


Nàng hỡi nàng ! trên tay ta là mộ trống
Trong lòng ta là huyệt bỏ, với trong hồn
Mà mồ không lạnh lùng sương giá đọng,
Toàn khổ đau, sầu não với lo buồn !


Hãy cho ta lúc vui trên tay khác
Một chút Thương an ủi tấm lòng đau
Như hồn ma, trong khi về mộ khác,
Còn đôi hồi dừng cánh viếng mồ sâu.

[Phi Yen]

Những Sợi Tơ Lòng

Tôi không muốn đất trời xoay chuyển nữa
Với tháng ngày biền biệt đuổi nhau trôi
Xuân đừng về ! Hè đừng gieo ánh lửa !
Thu thôi sang ! Đông thôi lại não lòng tôi !

Quả đất chuyển đây lòng tôi rung động
Nỗi sầu tư nhuần thấm cõi Hư Vô !
Tháng ngày qua, gạch Chàm đua nhau rụng
Tháp Chàm đua nhau đổ dưới trăng mờ !


Lửa hè đến ! Nỗi căm hờn vang dậy !
Gió thu sang thấu lạnh cả hồn thơ !
Chiều đông tàn, như mai xuân lộng lẫy
Chỉ nói thêm sầu khổ với ưu tư !


Tạo hóa hỡi ! Hãy trả tôi về Chiêm Quốc !
Hãy đem tôi xa lánh cõi trần gian !
Muôn cảnh đời chỉ làm tôi chướng mắt !
Muôn vui tươi nhắc mãi vẻ điêu tàn !


Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh,
Một vì sao trơ trọi cuối trời xa !
Để nơi ấy tháng ngày tôi lẩn tránh
Những ưu phiền, đau khổ với buồn lo !

[Phi Yen]

Ngủ Trong Sao

Ta để xiêm lên mây, rồi nhẹ bước
Xuống dòng Ngân lòa chói ánh hào quang
Sao tán loạn đua bơi trên mặt nước,
Tiếng lao xao dội thấu đến cung Hằng

Rồi trần truồng, ta nằm trên điện ngọc,
Hai tay cuồng vơ níu áo muôn tiên
Đầu gối lên hàng Thất tinh vừa mọc
Hồn giạt trôi về đến nước non Chiêm


Ta gặp Nàng trên một vì sao nhỏ
Ta hôn Nàng trong bóng núi mây cao
Ta ôm Nàng trong những nguồn trăng đổ
Ta ghì Nàng trong những suối trăng sao


Nàng không nói, không cười, không than thở
Theo ta về sao Đẩu ở chân trời
Trên má ta lệ Nàng đâu bỗng nhỏ
Ôm má ta, Nàng sẽ bảo đôi lời.


Nhưng mà trăng ! nhưng mà sao ! nhưng mà gió !
Ồn ào lên, tán loạn chạy quanh ta
Phút hỗn độn qua rồi. Trời ! Đau khổ !
Bóng Chiêm nương dần khuất dưới sương sa.


Đêm hôm nay ngồi đây trên bờ bể
Ta lặng đếm thử bao nhiêu thế kỷ
Đã trôi trong một phút vội vàng qua
Ta lắng nghe những thế giới bao la
Tụ họp lại trong lòng muôn hột cát,
Dòng tư tưởng lần trôi trong Lầm Lạc
Hồn say sưa vào khắp cõi Trời Mơ,
Ai kêu ta trong cùng thẳm Hư Vô ?
Ai réo gọi trong muôn sao, chới với ?
-- Nàng, nàng, nàng, thôi chính nàng đương mong đợi.

[Phi Yen]

Tắm Trăng

Ta cởi truồng ra ! Ta cởi truồng ra !
Ngoài kia trăng sáng chảy bao la,
Ta nhảy vào quay cuồng thôi lăn lộn,
Thôi ngụp lặn trong ánh vàng hỗn độn
Cho trăng ghì, trăng riết cả làn da

Ai cởi dùm ta ? Ai lột dùm ta ?
Chưa lõa lồ thịt còn nằm trong da !
Chưa trần truồng óc còn say trong ý !
Trăng chưa lấp dầy xương, chưa ngấm tủy:
Hồn vẫn còn chưa uống hết, hương hoa.


Tôi là kết tinh của ánh trăng trong
Sao không cho tôi đến chốn Hư Không ?
Tôi muốn ngồi, trăng cứ đè tôi xuống !
Khát lắm rồi ! Hãy mau cho tôi uống !
Cho nguôi đi nhớ tiếc với trông mong !


Đã hết trăng rồi ! Đã hết trăng rồi !
Không ! Không đâu ! Trên những đảo mây trôi
Vừa dâm dục ôm trăng vờ vật ngủ
Còn rất nhiều những suối vàng rực rỡ,
Múc ào đi, trút cả xuống hầu tôi !

[Phi Yen]

Hai Câu Hỏi

"Ta là ai ?" như ngọn gió siêu hình
Câu hỏi hư vô thổi nghìn nến tắt
"Ta vì ai ?" khẽ xoay chiều gió bấc
Bàn tay người thắp lại triệu chồi xanh.

[Phi Yen]

Tập Qua Hàng

Chỉ một ngày nữa thôi. Em sẽ
trở về. Nắng sớm cũng mong. Cây
cũng nhớ. Ngõ cũng chờ. Và bướm
cũng thêm màu trên cánh đang bay.

[VongHonTienTu]

Chia

Em đi về phía ấy
Anh chia cho nỗi buồn
Chia cho cơn mưa nhỏ
Và nắng quái chiều hôm

Một cái hôn ban sáng
Thành cơn mưa buổi chiều
Chia cho cơn mưa ấy
Để xa rồi em yêu

Tia nắng ấm gần nhau
Xa nhau thành nắng quái
Chia làm gì nắng ấy
Để xa rồi em đau

[VongHonTienTu]

thu

Chao ôi ! thu đã tới rồi sao?
Thu trước vừa qua mới độ nào !
Mới độ nào đấy hoa rạn vỡ
Nắng không choáng ấp dãy bàng cao

Cũng mới độ nào trong gió lộng
Nến lao bừng sáng núi lao xanh
Bướm vàng nhẹ nhẹ bay ngang bóng
Những khóm tre cao rũ trước thành

Thu đến đây ! Chừ, mới nói năng ?
Chừ đây, buồn giận, biết sao ngăn ?
Tìm cho những cánh hoa đang rụng.
Tôi kiếm trong hoa chút sắc tàn !

Tìm cho những nét thơ xanh cũ
Trong những tờ hoa là vo vàng !
Ai nỡ tìm môi người quả phụ
Sắc màu hầu nhạt cả tình xuân
Trời ơi chán nản đang vây phủ
Ý tưởng tâm hồn giữa cõi tan.

(Điêu Tàn )

[VongHonTienTu]

Ta

Sao ở đâu mọc lên trong đáy giếng
Lạnh như hồn u tối vạn yêu ma?
Hồn của ai trú ẩn ở đầu ta ?
Ý của ai trào lên trong đáy óc.
Để bay đi theo tiếng cười, điệu khóc?
Biết làm sao giữ mãi được ta đây
thịt cứ chiều thoe thú dục chua cay !
Máu cứ chảy theo nhịp cuồng kẻ khác !
Mắt theo dõi tinh hoa bao màu sắc !
Đau đớn thay cho đến cả linh hồn
Cứ bay tìm chán nản với u buồn
Để đỉnh sọ trơ vơ tràn ý thịt !
Mà phải đâu đã đến ngày tiêu diệt !
Ai bảo dùm: Ta có phải ta không ?

(Điêu Tàn)

[VongHonTienTu]

Hồn Trôi

Cô em ơi ! đằng xa cây tỏa bóng
Sao cô không ngồi đợi giấc mơ hồng?
Đến chi đây cho thân cô rung động
Lớp hồn tôi êm rải khắp trời trong ?

Đừng hát nữa ! Tiếng cô trong trẻo quá
Khiến hồn tôi tê liệt khó bay cao
Này, im đi nhìn xem trong kẽ lá
Một mặt trời giả dáng một vì sao

Ngoài xa xa, không ngoài xa xa nữa
Thấy không cô, ánh nắng kéo hồn tôi ?
Đến những chốn êm đềm như hơi thở
Nồng tươi như suối máu lúc ban mai

Cô bảo: hồn có hay không trở lại
Một khi trôi vào giữa giấc mơ cuồng?
- Có, cô ơi, hồn tôi rồi trở lại
Với lòng điên, ý chết, với tình thương

(Điêu Tàn)

[VongHonTienTu]

Trưa Đơn Giản

Trưa quanh vườn. Và cogiõ an lành
Ngang phòng trưa, ru hồn nhẹ cây xanh
Trưa quanh gốc. Và mộng hiền hiền của bóng
Bỗng run theo....là... run theo... nhịp vơng
Trưa lên trời. Và xanh thẳm, bầu trời ...
Bỗng mê ly, nằm thấy, trắng, mây trôi ...
Trưa ! Một ít trưa, lạc vào lăng tẩm
Nhập làm hồn những tượng xưa u thảm
Trưa, theo tàu bước xuống những sân ga
Dựng buồn lên xa gởi đến muôn xa
Đây trưa hiện hình trong căn trường nhỏ
Đưa tay lên thoa những hàng kính vỡ
Trưa gọi kêu, nâng ngực gió lên trời
Bên vú trái tròn lá bỗng run môi

Tiếng ai ca, buồn theo song cửa sổ:
- "Nàng không gian trưa đặt giữa lòng người ."

(Người mới )

[Tieu_long_vuong]

Bánh Vẽ

Chế Lan Viên



Chưa cần cầm lên nếm, anh đã biết là bánh vẽ
Thế nhưng anh vẫn ngồi vào bàn cùng bè bạn
Cầm lên nhấm nháp.
Chả là nếu anh từ chối
Chúng sẽ bảo anh phá rối
Ðêm vui
Bảo anh không còn có khả năng nhai
Và đưa anh từ nay ra khỏi tiệc...
Thế thì đâu còn dịp nhai thứ thiệt?
Rốt cuộc anh lại ngồi vào bàn
Như không có gì xảy ra hết
Và những người khác thấy anh ngồi,
Họ cũng ngồi thôi
Nhai ngồm ngoàm...


Tháng 8 năm 1991

[Tieu_long_vuong]

Ai? Tôi!

Chế Lan Viên


Mậu Thân 2.000 người xuống đồng bằng
Chỉ một đêm, còn sống có 30
Ai chịu trách nhiệm về cái chết 2.000 người đó ?
Tôi !

Tôi - người viết những câu thơ cổ võ
Ca tụng người không tiếc mạng mình
trong mọi cuộc xung phong.
Một trong ba mươi người kia ở mặt trận
về sau mười năm
Ngồi bán quán bên đường nuôi đàn con nhỏ

Quán treo huân chương đầy, mọi cỡ,
Chả huân chương nào nuôi được người lính cũ !
Ai chịu trách nhiệm vậy ?
Lại chính là tôi !

Người lính cần một câu thơ
giải đáp về đời,
Tôi ú ớ.
Người ấy nhắc những câu thơ tôi làm người ấy xung phong

Mà tôi xấu hổ.
Tôi chưa có câu thơ nào hôm nay
Giúp người ấy nuôi đàn con nhỏ
Giữa buồn tủi chua cay vẫn có thể cười

(Rút trong sổ tay thơ tập 5 của tác giả)

[Tieu_long_vuong]

Cành Đào Nguyễn Huệ

Chế Lan Viên


Hẳn nhớ Thăng Long, hẳn nhớ đào ?
Mai vàng xứ Huế có khuây đâu ?
Đào phi theo ngựa về cung nhé !
Nở cạnh đài gương sắc chiến bào.

[Tieu_long_vuong]

Chùm Nhỏ Thơ Yêu

Chế Lan Viên


Anh cách em như đất liền xa cách bể
Nửa đêm sâu nằm lắng sóng phương em
Em thân thuộc sao thành xa lạ thế
Sắp gặp em rồi, sóng lại đẩy xa thêm

Anh không ngủ. Phải vì em đang nhớ
Một trời sao rực cháy giữa đôi ta
Em nhắm mắt cho lòng anh lộng gió
Cho trời sao yên rụng một đêm hoa.

[Tieu_long_vuong]

Điệu Nhạc Điên Cuồng

Chế Lan Viên


Hầu ran nóng , lửa hồng bừng cháy mắt
Máu nồng tươi lay vỡ cả thành tim
Ðâu điệu nhạc điên cuồng ta khao khát
Chẳng vang lên tràn ngập suối träng êm ?

Ðêm mau đây , chiếc sọ dừa ứ huyết
Chiếc xương khô rợn trắng khí tinh anh !
Và rót mau trong hồn ta tê liệt
Những nguồn mơ rồ dại , hỡi yêu tinh !

Ta sẽ nhịp khớp xương lên đỉnh sọ
Ta sẽ ca những giọng của Hồn Ðiên
Ðể máu cạn , hồn tàn , tim tan vỡ
Ðể trôi đi ngày tháng nặng ưu phiền !

Ðể hưởng lấy một giờ không tục lụy
Ðể uống vào một phút chết say sưa !
-Nhạc trần gian khôn vui hồn quạnh quẽ
Rượu trần gian gây nhớ vết thương xưa .

[Tieu_long_vuong]

Hai câu hỏi

Chế Lan Viên


"Ta là ai ?" như ngọn gió siêu hình
Câu hỏi hư vô thổi nghìn nến tắt
"Ta vì ai ?" khẽ xoay chiều gió bấc
Bàn tay người thắp lại triệu chồi xanh.

[Tieu_long_vuong]

Hoa Đào Nở Sớm

Chế Lan Viên


Hoa đào trước ngỏ em qua
Sáng nay bỗng ướm cành hoa vào mùa
Đầy vườn lộc biết cây tơ
Năm đi chưa hết, đã ngờ xuân đâu

Bỗng dưng một đóa hoa đầu.
Nghe như đất lạ năm nào gặp em
Phải rằng xe xích thời gian
Vầng dương bên ấy mọc sang bên này ?

Nắng hoe, bướm trở mình bay
Cành non nở vội kịp ngày chào hoa.
Lòng anh tự độ em qua
Hoa bay bướm dạo cùng ta vào đời.

[Tieu_long_vuong]

Nhớ Em Nơi Huyện Nhỏ

Chế Lan Viên


em đi về Kiến Xương
mùa này mưa bão lắm
phòng anh mờ hơi sương
nhớ em nhu nhớ nắng

chiều nay ốm một mình
vắng em ngồi bên cạnh
ngọn gío đùa trêu anh
cửa khép rồi vẫn đánh

đường xa trăm cây số
ngỡ có em về đó
đắp chăn dày cho anh
và đứng nhìn anh ngủ

rồi lại đi Thái Bình
về Kiến Xương huyện nhỏ
để lại trời bên cửa
một màu xanh xanh xanh

(Hoa Ngày Thường-Chim Bào Bão)

[Tieu_long_vuong]

Mồ không

Chế Lan Viên


Và xương khô, và sọ người, và thịt nát,
Và hơi âm rờn rợn của yêu tinh
Loài người đã mang đi qua mộ khác
Để lòng ta trống trải khí thiêng linh


Thôi vắng bặt từ nay bao giâu phút
Mà tiếng cười ghê rợn dậy vang mồ !
Mà hơi khóc rung dài dây gió lướt,
Mà lời than náo động cõi Hư Vô !


Hồn ma ơi ! Hồn ma ơi ! có nhớ
Nơi mi hằng chôn gửi hận Trần Gian ?
Nơi đã khô của mi bao máu đỏ,
Bao tủy nồng, nào trắng với xương tàn ?


Mi có biết rồi đây trong những buổi
Mà sao sa rung chuyển đáy mồ không,
Mà nắng chếch huyệt sâu um cỏ dại
Ta buồn thương, nhớ tiếc, với trông mong ?


Hồn ma ơi ! Trong những đêm u tối
Mi tung mây về chân trời vòi vọi
Hãy mau nghiêng cánh lại ở bên mồ
Phủ lòng ta say đắm chút hương mơ !


lời của mồ không

ở đâu rồi người nhớ mong yêu tưởng
Mà phách hồn vẩn ôm ấp trong tay ?
Quá xa xôi phút giây chan chứa mộng !
Vỡ tan rồi ! cốc rượu ứa hơi say !


Nàng hỡi nàng ! trên tay ta là mộ trống
Trong lòng ta là huyệt bỏ, với trong hồn
Mà mồ không lạnh lùng sương giá đọng,
Toàn khổ đau, sầu não với lo buồn !


Hãy cho ta lúc vui trên tay khác
Một chút Thương an ủi tấm lòng đau
Như hồn ma, trong khi về mộ khác,
Còn đôi hồi dừng cánh viếng mồ sâu.