Tú Xu*o*ng _ Trần Tế Xu*o*ng

[Ngao_0p]

Tú Xương
Trần Tế Xương ( 1870 _ 1907 )

Ông hiệu là Vị Thành , tên chữ là Tử Thịnh , người làng Vị Xuyên , huyện Mỹ Lộc , tỉnh Nam Ðịnh . Ông lận đận về đường thi cữ , thi nhiều lần mà không thành , ông thường được gọi là Tú Xương .

Trần Tế Xương sinh năm Canh Ngọ , đời Tự Ðức thứ 23 ( 1870 ), trong một gia đình thanh bần , cha ông có cửa hàng buôn bán nhỏ ở Nam Ðịnh .

Ông lớn lên trong một hoàn cảnh xã hội đặc biệt , trong thời điểm đất nước hoàn toàn sụp đổ và rơi vào tay người Pháp . Xã hội Việt Nam bị phân hóa . Triều đình phong kiến gần như không có thực quyền . Cùng lúc ấy , sự phát triển về kinh tế ( thuộc địa ) đã hình thành một tầng lớp tiểu tư sản sống ở thành thị trong khi đời sống nông thôn càng ngày càng khó khăn .

Sống trong bối cảnh ngột ngạt như vậy , cùng với sự thất chí của bản thân qua nhiều lần thi trượt , suốt đời làm một nhà Nho lỡ vận , phải làm nhiều nghề sể kiếm sống , và phải nhờ vào sự tận tảo của vợ . Tú Xương đã gởi gắm tâm sự của mình qua những vần thơ trào phúng đặc sắc trên thi đàn Việt Nam trong thế kỷ 19 .

Thơ Tú Xương lưu loát dễ hiểu , châm biếm cười cợt mà không kiêu kì . Bất cứ bài thơ nào của ông cũng có tính cách bình dị thanh thoát , lời thơ êm xuôi , tươi tắn lanh lẹ từ đầu đến cuối . Thơ ông mang cả cảm hứng của ca dao , tục ngữ , ông ít dùng điển tích chữ Hán nặng nề . Với ngòi bút phóng khoáng của mình , Tú Xương là nhà thi sĩ bình dân nhất thế kỷ 19 :

Ông trông lên bảng thấy tên ông
Ông tớp rượu vào ông nói ngông
Trên bảng năm hai thầy cử đội
Bốn kỳ mười bảy cái ưu thông
Xướng danh tên gọi trên mình tượng
Ăn yến xem ra có thịt công
Cụ xứ có cô con gái đẹp
Lăm le xui bố cưới làm chồng .
( Thi hương tự trào )

Cái tài của Tú Xương là làm thơ trôi trẩy mà chữ dùng rất xác đáng thích hợp , nhất là những chữ có tính cách mô tả hoặc trào lộng :

Ðì đẹt ngoài sân tràng pháo chuột
Loẹt lòe trên vách bức tranh gà .
Chí cha chí chát khua giày dép ,
Ðen thủi đen thui cũng lượt là .

Ðôi khi ông dùng đếc cả chữ Tàu , chữ Pháp thông dụng làm cho thơ ông có vẽ láu lĩnh la. thường :

Cống hỷ méc xì , đây thuộc cả
Chẳng sang Tàu , tớ cũng sang Tây .

Tú Xương có một cái nhìn tinh tế với tất cả những chướng tai gai mắt xảy ra xung quanh ông , vì thế nét thơ trào lộng của ông rất riêng , như nói về người con gái đi tu :

Nhạt mùi son phấn say mùi đạo
Mở cánh từ bi khép cửa tình

Hay người vợ Tây đi tu :

Rứt cái mề đay ném xuống sông
Thôi thôi tôi cũng mét xì ông

Tú Xương vận dụng các thể thơ lục bát , thất ngôn bát cú , tứ tuyệt vào thơ trào phúng rất uyển chuyển , có lúc bỡn cợt mà tình tứ :

Ðêm qua anh đến chơi đây ,
Giày “ dôn “ anh dận , ô tay anh cầm .
Rạng ngày sang trống canh năm
Anh dậy , em hãy còn nằm trơ trơ .
Hỏi ô , ô mất bao giờ ,
Hỏi em , em cứ ỡm ờ không thưa
Sợ khi rày gió mây mưa ,
Lấy gì đi sớm về trưa với tính .
(Ði hát mất ô )

Ðôi lúc thấy dễ dãi mà sít sao , lưu loát mà cay nghiệt

Chớ thấy câu kinh mà mặc kệ
Ai ngờ chữ sắc hóa ra không
( Cô Tây đi tu )

Tú Xương có phương pháp trào phúng rất lợi hại , bắt đầu bình tỉnh để chấm dứt đột ngột , giả bộ tán thành để rồi đả phá cay chua nghiệt ngã :

Bắt chước ai ta chúc mấy lời ,
Chúc cho khắp hết cả trong đời .
Vua quan sĩ thứ người muôn nước
Sao được cho ra cái giống người .

Giọng điệu trong thơ của ông luôn biến đổi có lúc mau lẹ mà rắn rỏi , có khi trêu cợt mà bình tĩnh , thường có những nụ cười thâm trầm , hóm hỉnh trong thơ ông .

Thơ trào phúng của Tú Xương vừa cho ta thấy cái xã hội hổn loạn , lố lăng lúc giao thời vừa cho ta thấy tình cảnh của một nhà Nho có tâm chí mà suốt đời gian nan , lận đận .

Tú Xương mất khi còn khá trẻ trong một lần đi về quê ngoại ông ( 1907 )



ST

[Ngao_0p]

Các bài thơ

*** TIỂU SỬ TÚ XƯƠNG

*** BA CÁI LĂNG NHĂNG

*** BẮT ĐƯỢC ĐỒNG TIỀN

*** BUỒN THI HỎNG

*** CẢM HỨNG

*** CHẾ ÔNG ĐỐC HỌC

*** CHỮ NHO

*** ĐỂ VỢ CHƠI NHĂNG

*** ĐI HÁT MẤT Ô

*** ĐI THI

*** ĐI THI NÓI NGÔNG

*** GIỄU NGƯỜI THI ĐỖ

*** HỎI ĐÙA MÌNH

*** HỎI MÌNH

*** HỎI ÔNG TRĂNG

*** HỎI ÔNG TRỜI

*** KHÓC EM GÁI

*** MẸ VỢ VỚI CHÀNG RỂ

*** MÙA NỰC ÁO BÔNG

*** NGHÈO MÀ VẪN VUI

*** NHÀ NHO GIẢ DANH

*** NHỚ BẠN PHƯƠNG TRỜI

*** ÔNG TIẾN SĨ MỚI

*** PHÒNG KHÔNG

*** PHÚ HỎNG KHOA CANH TÝ

*** PHÚ THẦY ĐỒ DẠY HỌC

*** QUAN TẠI GIA

*** SƯ Ở TÙ

*** TA CHẲNG RA CHI

*** THÁI VÔ TÍCH

*** THAN ĐẠO HỌC

*** THAN THÂN CHƯA ĐẠT

*** THẦY ĐỒ DẠY HỌC

*** TẾT DÁN CÂU ĐỐI

*** TẾT TẶNG CÔ ĐẦU

*** THIẾU NỮ ĐI TU

*** THÓI ĐỜI

*** THÚ CÔ ĐẦU

*** THƯƠNG VỢ

*** TỰ CƯỜI MÌNH

*** VÌ TIỀN

[Ngao_0p]

Đi Thi

Tấp tểnh người đi tớ cũng đi,
Cũng lều cũng chơng cũng vào thi.
Tiễn chân, Cô (*) mất hai đồng chẵn,
Sờ bụng, thầy không một chữ gì !
Lộc nước còn mong thêm giải ngạch (**)
Phúc nhà nay được sạch tràng qui (***).
Ba kỳ trọn vẹn thêm kỳ nữa,
Ú ớ u ơ ngọn bút chì .(****)


Tú Xương

* Vợ Tú Xương
** Mong lấy thêm người thi đỗ (giải nghạch: số người lấy đỗ trong khoa thi (giải: phần thưởng; nghạch: hạng)
*** tràng quy: trường qui -- phép tắc, thể lệ trường thi
**** Từ 1897 , kì thứ tư phải thi chữ Quốc ngữ , các nhà Nho dùng bút chì để viết những chữ này

[Ngao_0p]

Buồn Thi Hỏng

Bụng buồn còn muốn nói năng chi ?
Đệ nhất buồn là cái hỏng thi .
Một việc văn chương thôi cũng nhảm
Trăm năm thân thế có ra gì !
Được gần trường ốc vùng Nam Định
Thua mãi anh em cánh Bắc Kỳ .
Rõ thực nôm hay mà chữ tốt
Tám khoa chưa khỏi phạm trường qui .(*)


Tú Xương

* Trường qui : Các luật lệ khi thi ( như kiêng tên húy của vua ... ). Tú Xương lận đận việc thi cử tới tám lần , khoảng trên 20 năm .

[Ngao_0p]

Chữ Nho

Nào có ra gì cái chữ nho !
Ông nghè, ông Cống cũng nằm co.
Chi bằng đi học làm ông Phán
Tối rượu sâm banh, sáng sữa bò !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Nhớ Bạn Phương Trời

Ta nhớ người xa cách núi sông ,(*)
Người xa xa có nhớ ta không ?
Sao đang vui vẻ ra buồn bã
Vừa mới quen nhau đã lạ lùng.
Khi (**) nhớ nhớ cùng trong mộng tưởng ,
Nỗi (***) riêng, riêng cả đến tình chung.
Tương tư lọ phải là mưa gió ,(****)
Một ngọn đèn xanh trống điểm thùng .

Tú Xương

* Có người nói là bài thơ này viết nhớ về Phan Bội Châu
** Có sách ghi là Lúc
*** Có sách ghi là Khi
**** Có sách ghi là trai gái

[Ngao_0p]

Ông Tiến Sĩ Mới

Tiến sĩ khoa này đỗ mấy người ?
Xem chừng hay chữ có ông thôi !
Nghe văn mà gớm cho văn nhỉ
Cờ biển vua ban cũng lạ đời !


Tú Xương

[Ngao_0p]

Đi Hát Mất Ô

Ðêm qua anh đến chơi đây ,
Giày “ dôn “ anh dận , ô tay (*) anh cầm .
Rạng ngày sang trống canh năm
Anh dậy , em hãy còn nằm trơ trơ .
Hỏi ô , ô mất bao giờ ,
Hỏi em , em cứ ỡm ờ (**) không thưa
Sợ khi rày gió mây mưa ,
Lấy gì đi sớm về trưa với tình .

Tú Xương

* Có bản ghi là ô Tây
** Có bản ghi là ậm ờ

[Ngao_0p]

Ba Cái Lăng Nhăng

Một trà , một rượu , một đàn bà
Ba cái lăng nhăng nó quấy ta
Chừa được cái gì hay cái nấy .
Có chăng chừa rượu với chừa trà !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Than Đạo Học (*)

Đạo học ngày nay đã chán rồi ,
Mười người đi học , chín người thôi
Cô hàng bán sách lim dim ngủ,
Thầy khoa tư lương (**) nhấp nhổm ngồi.
Sĩ khí rụt rè, gà phải cáo,
Văn trường liều lĩnh, đấm ăn xôi.
Tôi đâu dám mĩa làng tôi nhỉ ? (***)
Trình có ông tiên thứ chỉ tôi . (****)


Tú Xương

* Từ năm 1900 người Pháp thay đổi cách thi bớt chữ Hán , thêm chữ Quốc ngữ
** Chỉ thầy dạy tư
*** làng tôi : chỉ làng nho
**** Tiên chỉ , thứ chỉ : chỉ các vị chức sắc khoa bảng trong địa phương

[Ngao_0p]

Giễu Người Thi Ðỗ

Một đàn thằng hỏng đứng mà trông ,
Nó đỗ khoa này có sướng không !
Trên ghế, bà đầm ngoi đít vịt,
Dưới sân, ông cử ngẩng đầu rồng.


Tú Xương

[Ngao_0p]

Ta Chẳng Ra Chi

Nếu có khôn ngoan vợ đã nhờ
Dại mà nhờ vợ , vợ làm ngơ .
Sáng nem , bữa tối đòi ăn chả ,
Nay kiệu ngày mai lại giở cờ .
Ngồi đấy chả hơn gì chú Cuội
Nói ra thì thẹn với ông tơ
Nhắn nhe chốn ấy tìm nơi khác
Ta chẳng ra chi , chớ đợi chờ .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Hỏi Mình


Trải mấy mươi năm vẫn thế ru ?
Rằng khôn , rằng dại , lại rằng ngu ?
Những là thương cả cho đời bạc
Nào có căm đâu đến kẻ thù ?
No ấm chưa qua vành mẹ đĩ
Ðỗ đành may khỏi tiếng cha cu
Phen này có dễ trời xoay lại
Thằng bé con con đã chán cù .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Hỏi Ðùa Mình


Ông có đi thi kí lục không ?
Nghe ông quốc ngữ đọc (*) chưa thông .
Ví dù nhà nước cho ông đỗ
Mỗi tháng lương ông được mấy đồng ?

Tú Xương


* có bản ghi là học

[Ngao_0p]

Thói Ðời


Người bảo ông điên , ông chẳng điên
Ông thương , ông tiếc , hóa ông phiền .
Kẻ yêu người ghét , hay gì chữ (*)
Ðứa trọng thằng khinh , chỉ vị tiền .
Ở bể ngậm ngùi cơn tới lạch (**)
Ðược voi tấp tểnh lại đòi tiên .
Khi cười khi khóc khi than thở
Muốn bỏ văn chương học võ biền .

Tú Xương


* Biết gì chuyện chữ nghĩa
** Tục ngữ : ở bể vào ngòi .

[Ngao_0p]

Cảm Hứng


Xấp xỉ ba mươi mấy tuổi đầu
Trăm năm tính đốt hãy còn lâu
Ví cho thi đỗ làm quan lớn
Thì cũng nhỏ to cưới chị hầu .
Ðất nọ vẫn thường hay có chạch (*)
Bể kia có lúc cũng trồng dâu (**)
Hôm nay rỗi rãi buồn tình nhỉ
Thử xuống Hàng Thao đập ngón chầu . (***)

Tú Xương


* Tục ngữ : đất sỏi chạch vàng , ý nói đất bình thường vẫn có thể sinh người tài giỏi .
** Do câu " biển xanh biến thành nương dâu ( thương hải biến vi tang điền )
*** Hàng Thao ,nơi có xóm cô đầu

[Ngao_0p]

Thái Vô Tích (*)


Trời đất sinh ra chán vạn nghề
Làm thầy , làm thợ , lại làm thuê .
Bác này mới thật thái vô tích ;
Sáng vác ô đi , tối vác về !

Tú Xương


* Thái vô tích : hoàn toàn vô dụng ( tác giả tự giễu mình )

[Bach Van Phi]

TỰ CƯỜI MÌNH

I

Ở phố Hàng Nâu có phỗng sành
Mặt thời lơ láo, mắt thời xanh
Vuốt râu nịnh vợ, con bu nó
Quắc mắt khinh đời, cái bộ anh.
Bài bạc kiệu cờ cao nhất xứ
Rượu chè trai gái đủ tam khoanh.
Thế mà vẫn nghĩ rằng ta giỏi
Cứ việc ăn chơi, chẳng học hành.

II

Lúc túng toan lên bán cả trời
Trời cười : thằng bé nó hay chơi .. ..
Cho hay công nợ là như thế
Mà vẫn phong lưu suốt cả đời .
Tiền bạc phó cho con mụ kiếm
Ngựa xe chẳng thấy lúc nào ngơi.
Còn dăm ba chữ nhồi trong ruột
Khéo khéo không mà nó cũng rơi.

[Bach Van Phi]

THÚ CÔ ĐẦU


Cái thú cô đầu nghĩ cũng hay,
Cùng nhau dan díu mấy đêm ngày.
Năm canh to nhỏ tình dơi chuột,
Sáu khắc mơ màng chuyện nước mây.
Êm ái cung đàn chen tiếng hát
La đà kẻ tỉnh dắt người say.
Thú vui chơi mãi mà không chán,
Vô tận kho trời hết lại vay.

[Bach Van Phi]

QUAN TẠI GIA

Một ngọn đèn xanh, mấy quyển vàng
Bốn con làm tính, bố làm quan.
Câu thơ câu phú: sưu cùng thuế,
Nghiên mực nghiên son : tổng với làng
Nước, quạt chưa xong, con nhảy ngựa
Trống hầu vừa dứt, bố lên thang
Hỏi ra quan ấy ăn lương .. .. vợ
Ðem chuyện trăm năm giở lại bàn.

[Bach Van Phi]

Than thân chưa đạt

Ta phải trang xong cái nợ ta,
Lẽ đâu chịu nợ mãi ru mà ?
Đường con, bu nó một năm một
Tính tuổi nhà thầy : ba lẻ ba.
Mở mặt quyết cho vua chúa biết,
Đua danh kẻo nữa mẹ cha già !
Năm nay ta học, năm sau đỗ,
Chẳng những Lương Đường có thủ khoa

[Ngao_0p]

Phòng Không


Em giận thân em mãi chưa chồng ,
Ngày năm bảy mối tối nằm không .
Thiếu gì chốn ấy sêu trầu vỏ
Mà lại nơi kia rấm cốm hồng
" Hẩu lố " khách đà ba bảy chú ,
" Mét xì " Tây cũng bốn năm ông .
Ép dầu ép mỡ , duyên ai ép ?
Có mắn may ra đã bế bồng .(*)

Tú Xương


* mắn : mau đẻ

[Ngao_0p]

Mẹ Vợ Với Chàng Rể


Ai về nhắn bảo việc này cho :
Nhắn bảo ai rằng việc nhỡ to ! (*)
Chép miệng , bà nuôi to cái dại ,
Phờ râu ông rể ẳm con so !
Cắm sào sâu quá nên thêm khổ , (**)
Néo chặt dây vào hóa phải lo .
Vẫn biết sống lâu nhiều sự lạ
Tử qui thắt lại một con cò .(***)

Tú Xương

* Chuyện mẹ vợ con rể tư thông đến có con
** tục ngữ : Cắm sào sâu khó nhổ , ý nói thân thiết quá .
*** Tử qui : thác về một " con cò "

[Ngao_0p]

Ðể Vợ Chơi Nhăng



Thọ kia mày có biết hay chăng ?
Con vợ mày kia , xiết nói năng !
Vợ đẹp , của người không giữ được ,
Chồng ngu , mượn đứa để chơi nhăng .
Ra đường đáng giá mười trinh thục
Trong dạ sao mà những gió trăng ?
Mới biết , hồng nhan là thế thế .
Trăm năm trăm tuổi lại trăm thằng !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Chế Ông Ðốc Học

Ông về đốc học đã bao lâu
Cờ bạc rong chơi rặt một màu
Học trò chúng nó tội gì thế
Ðể đến cho ông vớ được đầu ?

Tú Xương

[Ngao_0p]

Nhà nho Giả Danh

Hỏi thăm quê quán ở nơi mô ?
Không học mà sao cũng gọi " đồ " ?
Ý hẳn người yêu mà gọi thế ,
Hay là mẹ đẻ đặt tên cho ?
Áo quần đinh đáo trông ra " cậu "
Ăn nói nhề nhàng khác giọng ngô .(*)
Hỏi mãi mới ra thằng bán sắt ,
Mũi nó gồ gồ , trán nó dô .

Tú Xương

* Nói giọng lơ lớ như Hoa kiều

[Ngao_0p]

Bắt Ðược Ðồng Tiền


Ðầu năm ra cửa được đồng tiền ,
Nào có cầu đâu được tự nhiên !
Ý hẳn nhà nho sang vận đỏ ,
Hay là con tạo thử người đen ?
Muốn đem trả nợ đòi người lại
Hay để làm lương giúp người liền ?
Của cải vua ta đâu sẵn thế !
Chữ đề Tự Ðức hãy còn nguyên !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Sư Ở Tù

Quảng đại từ bi cũng phải tù
Hay là sư cụ vụng đường tu ?
Tụng kinh cứu khổ ba trăm quyển
Ý hẳn còn quên một phép phù

Tú Xương

[Ngao_0p]

Vì Tiền


Vì chưng chẳng có hóa ra hèn
Hổ với anh em chúng bạn quen .
Thuở trước chơi bời còn quyến luyến ,
Bây giờ đi lại dám mon men !
Giàu sang , âu yếm ,tình quen thuộc ,
Bần tiện , thờ ơ , dạ bạc đen .
Vì khiến trong tay tiền bạc có
Nói dơi nói chuột , chán người khen .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Thiếu Nữ Ði Tu

Con gái nhà ai dáng thị thành ,
Cớ chi nỡ phụ cái xuân xanh ?
Nhạt màu son phấn , say màu đạo ,
Mở cánh từ bi , khép cánh tình .
Miệng đọc nam vô quên chín chữ (*)
Tay lần tràng hạt phụ ba sinh (**)
Tiếc thay thục nữ hồng nhan thế ,
Nỡ cạo đầu thề với quyển kinh !

Tú Xương

* chín chữ cù lao : công ơn cha mẹ
** duyên nợ vợ chồng

[Ngao_0p]

Hỏi Ông Trời

Ta lên ta hỏi ông trời
Trời sinh ta ở trên đời biết chi ?
Biết chăng cũng chẳng biết gì !
Biết ngồi Thống Bảo , biết đi ả đầu (*)
Biết thuốc lá , biết chè Tàu ,
Cao lâu biết vị , hồng lâu biết mùi .

Tú Xương

* Thống Bảo : một sòng bạc của Hoa kiều

[Bach Van Phi]

MÙA NỰC ÁO BÔNG

Bức sốt nhưng mình vẫn áo bông.
Tưởng rằng ốm dậy, hoá ra không !
Một tuồng rách rưới, con như bố
Ba chữ nghêu ngao, vợ chán chồng.
Đất biết bao giờ sang vận đỏ,
Trời làm cho bõ lúc chơi ngông.
Gần chùa gần cảnh ta tu quách,
Cửa phận quanh năm sẵn áo sồng.

[Bach Van Phi]

ĐI THI NÓI NGÔNG

Ông trông lên bảng thấy tên ông
Ông tớp rượu vào, ông nói ngông.
Trên bảng năm hai thầy cử đội
Bốn kì mười bảy cái ưu thông
Xướng danh tên gọi trên mình tượng
Ăn yến xem ra có thịt công.
Cụ xứ có cô con gái đẹp
Lăm le xui bố cưới làm chồng !

[Bach Van Phi]

THẦY ĐỒ DẠY HỌC

Có một cô lái nuôi một thầy đồ
Quần áo rách rưới, ăn uống xô bồ
Cơm hai bữa : cá kho, rau muống;
Quà một chiều : khoai lang, lúa ngô.
Sao dám khinh mình : " Thầy đâu thầy bậy thầy bạ" ?
Chẳng biết trọng đạo, cô gì : " cô lốc, cô lô " !

- Cô lái : chỉ vợ (bỡn). Thầy đồ : tác giả.
- ăn uống cẩu thả, không kén chọn .
- Tức một buổi, một lần, một bữa.
- Cô (vai trò vợ của thầy).

[Bach Van Phi]

PHÚ HỎNG KHOA CANH TÝ

Đau quá đòn hằn ;
Rát hơn lửa bỏng.
Hổ bút hổ nghiên ;
Tủi lều tủi chơng.
Nghĩ đến chữ "lương nhân đắc ý" (1) thêm nỗi thẹn thùng ;
Ngắm đến câu "quyển thổ trùng lai" (2) nói ra ngập ngọng.
Thế mới biết học tài thi phận, miệng đàn bà con trẻ nói vậy mà thiêng ;
Nào ai ngờ chữ tốt văn hay, tài bảng nhãn thám hoa lỡ ra cũng hỏng.
Có một thầy :
Dốt chẳng dốt nào ;
Chữ hay, chữ lỏng.
Nghiện chè nghiện rượu, nghiện cả cao lâu
Hay hát hay chơi, hay nghề xuống lơng. (3)
Quanh năm phong vận, áo hàng tầu, khăn nhiễu tím, ô lục soạn xanh (4) ;
Ra phố nghênh ngang, quần tố nữ, bít tất tơ, giày Gia Định bóng.
Giá cứ chăm nghề đèn sách thì mười lăm mười sáu đỗ tự bao giờ ;
Chỉ vì quen lối thị thành, nên một tuổi một già, hoá ra lóng đóng.
Tú rốt bảng giữa năm Giáp Ngọ, nổi tiếng tài hoa ;
Con nhà dòng ở đất Vị Xuyên, ăn phần cảnh nọng (5)
Năm vua Thành Thái mười hai ;
Lại mở khoa thi Mĩ Trọng (6)
Kì đệ tam văn đã viết rồi ;
Bảng đệ tứ chưa ra còn ngóng.
Thầy chắc hẳn văn chương đúng mực, lễ thánh xem giò ;
Cô mừng thầm mũ áo đến tay, gặp người nói mộng.
Sáng đi lễ phật, còn kì này kì nữa là xong ;
Đêm dậy vái trời, qua mồng bốn mồng năm cho chóng.
Nào ngờ :
Bảng nhỏ có tên
Ngoại hàm còn trống. (7)
Kẻ đến sáng văn còn được chấm, bảng cót nghênh ngang ;
Người ngồi khuya tên hãy được vào, áo dài lụng thụng.
Thi là thế, học hành là thế, trò chuyện cùng ai ?
Người một nơi, hồn phách một nơi, than thân với bóng !
Thôi thời thôi :
Sáng vở mập mờ ;
Văn chương lóng ngóng.
Khoa trước đã chầy ;
Khoa sau ắt chóng.
Hẳn có kẻ lo toan việc nước, vua chửa dùng tài ;
Hay không ai dạy dỗ đàn con, trời còn bắt hỏng !

(1) Người lành đắc ý (tin tưởng vận may)
(2) Phản công lại.
(3) Xuống lơng : Xuống thuyền (chơi bời, hát xướng).
(4) Ô lục soạn : ô bằng vải nhiễu lụa.
(5) Cảnh nọng : khoanh thịt ở cổ súc vật được làm thịt, dành cho vị chức sắc.
(6) Nơi đặt trường thi.
(7) Tức bị đánh hỏng (vi phạm trường qui hoặc nộp quyển chậm).

[Bach Van Phi]

TẾT DÁN CÂU ĐỐI

Nhập thế cục bất khả vô văn tự ,
Chẳng hay ho cũng húng hắng một vài bài
Huống thân danh đã đỗ tú tài
Ngày tết đến cũng phải một vài câu đối.
Đối rằng :
Cực nhân gian chi phẩm giá, phong nguyệt tình hoài
Tối thế thượng chi phong lưu, giang hồ khí cốt.
Viết vào giấy dán ngay lên cột
Hỏi mẹ mày rằng dốt hay hay ?
Thưa rằng : hay thực là hay !
Chẳng hay sao lại đỗ ngay tú tài ?
Xưa nay em vẫn chịu ngài .. ..

- Nhập thế cục bất khả vô văn tự : Bước vào đời không thể không chữ nghĩa.
- Tối thế thượng chi phong lưu, giang hồ khí cốt :Cái phẩm giá tột cùng ở cõi người là tấm tình với trăng gió.
Sự phong lưu bậc nhất trên cõi đời là cốt cách giang hồ.
- Câu "chịu ngài" của bà Tú hàm cả hai ý :
chịu văn chương ngài hay và chịu cái tính "ngông" của ngài nữa !

[Bach Van Phi]

TẾT TẶNG CÔ ĐẦU

Ngày xuân mừng quý khách
Khi vui, lọ đàn phách !
Chuyện nở như pháo rang
Chuyện dai như chão rách,
Đổ cả bốn chân giường
Xiêu cả một bức vách !

[Bach Van Phi]

HỎI ÔNG TRĂNG

Ta lên ta hỏi ông trăng
Hoạ là ông có biết chăng sự đời !
Ông cao ông ở trên trời
Mà ông soi khắp nước người nước ta.
Năm châu cũng một ông mà
Kể riêng thì lại mỗi nhà mỗi ông.

[Bach Van Phi]

PHÚ THẦY ĐỒ DẠY HỌC

Thầy đồ thầy đạc
Dạy học dạy hành
Vài quyển sách nát
Dăm thằng trẻ ranh
Văn có hay đã đỗ làm quan, vơng điều vơng tía,
Số có giỏi đã ra giúp nước, khố đỏ khố xanh.
Ý hẳn thầy văn dốt vũ dát, vả lại vừa gàn vừa dở,
Cho nên thầy lẩn quẩn loanh quanh.
Trông thầy
Con người phong nhã
Ở chốn thị thành,
Râu rậm bằng chổi
Đầu to tày giành.
Cũng lắm phen đi đó đi đây, thất diên bát đảo,
Cũng nhiều lúc chơi liều chơi lĩnh, tứ đốm tam khoanh.
Nhà lính tính quan, ăn rặt những lạp xường, mặc rặt những quần vân áo xuyến,
Đất lề quê thói, chỗ ngồi cũng án thư, bàn độc, ngoài hiên cũng cánh xếp mành mành.
Gần có một mụ
Sinh được bốn anh :
Tên Uông, tên Bái
Tên Bột, tên Bành.
Mẹ muốn con hay, rắp một nỗi biển cờ mũ áo,
Chủ rước thầy học, tính đủ tiền chè rượu cơm canh.
Chọnh ngày lễ bái
Mở cửa tập tành.
Thầy ngồi chễm chệ
Trò đứng xung quanh.
Dạy câu Kiều lẩy,
Dạy khúc lí kinh
Dạy những khi xuống ngựa lên xe, đứng ngồi phải phép,
Dạy những lúc cao lâu chiếu hát, ăn nói cho sành...

[Bach Van Phi]

THƯƠNG VỢ

Quanh năm buôn bán ở mom sông
Nuôi đủ năm con với một chồng.
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo xèo mặt nước buổi đò đông.
Một duyên hai nợ, âu đành phận.
Năm nắng mười mưa, dám quản công.
Cha mẹ thói đời ăn ở bạc !
Có chồng hờ hững cũng như không !

[Bach Van Phi]

KHÓC EM GÁI

Mệnh sao bạc thế hỡi em ơi !
Hai bốn hai lăm, cũng một đời.
Bảng Hổ vừa treo, cầu Thước bắc,
Cành hoa đã rụng, phím đàn rơi.
Cây tương tư héo, chồng rầu rĩ
Thuyền độ sinh đưa, phật rước mời.
Những muốn dựng bia làm kỉ niệm,
Lòng anh thương xót biết bao nguôi

[Bach Van Phi]

NGHÈO MÀ VẪN VUI

Kể xuất thế, ai bằng anh Mán
Trải mùi đời khôn chán, giả làm ngây.
Hổ sinh ra lúc thời này,
An thân mệnh thế, giấu tay anh hùng.
Không danh cho dễ vẫy vùng
Mình không phú quí, mắt không công hầu.
Khi để chỏm, lúc cạo đầu,
Nghêu ngao câu hát nửa Tầu nửa ta.
Không đội nón, chịu màu da dãi nắng,
Chẳng nhuộm răng, để trắng dễ cười đời.
Chốn quyền môn luồn cúi mặc ai ai
Ngoài cương toả thảnh thơi ai đã biết ?
Chỉ ấm ớ, giả câm giả điếc
Cứ vui tràn khi hát khi ngâm
Trên đời mấy mặt tri âm !

[Ngao_0p]

Sư Ông Và Mấy Ả Lên Ðồng


Chẳng khốn gì hơn cái nợ chồng !
Thà rằng bạn quách với sư xong !
Một thằng trọc tuếch ngồi khua mõ ,
Hai ả tròn xoe đứng múa bông .
Thấp thoáng bên đèn lên bóng cậu ,
Thướt tha dưới án nguýt sư ông .
Chị em thủ thỉ đêm thanh vắng :
" Chẳng sướng gì hơn lúc thượng đồng ! "


Tú Xương

[Ngao_0p]

Lên Ðồng


Khen ai khéo vẽ sự lên đồng
Một lúc lên ngay sáu bảy ông
Sát quỉ , ông dùng thanh kiếm .. gổ
Ra oai bà giắt cái ... khăn hồng .
Cô giương tay ấn , tan tành núi ,
Cậu chỉ ngọn cờ , cạn rốc sông .
Ðồng giỏi sao đồng không giúp nước ?
Hay là đồng sợ súng thần công ?

Tú Xương

[Ngao_0p]

Cái Nhớ


Cái nhớ hình dung nó thế nào ?
Khiến người trong dạ ngẩn ngơ sao !
Biết nhau cho lắm thêm buồn nhỉ
Ðể khách bên trời dạ ước ao !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Hễ Mai Tớ Hỏng


Hễ mai tớ hỏng , tớ đi ngay !
Giỗ tết từ đây nhớ lấy ngày !
Học đã sôi cơm nhưng chửa chín
Thi không ăn ớt thế mà cay !
Sách đèn phó mặc dàn con trẻ
Thưng đấu nhờ trông một mẹ mày .
" Cống hỉ " , " mét xì " thông mọi tiếng
Chẳng sang Tàu cũng tếch sang Tây ...

Tú Xương

[Ngao_0p]

Thề Với Người Ăn Xin


Người đói , ta đây cũng chẳng no ,
Cha thằng nào có , tiếc không cho (*)
Họ đày đọa mãi dân cày cuốc ,
Ai xét soi cho cảnh học trò !
Mong được cơm no cùng áo ấm .
Gặp toàn nắng lửa với mưa gio .
Miếng ăn đến miệng là thưa kiện
Lúa rũ chân đê chửa được vò .

Tú Xương


(*) thề thốt

[Ngao_0p]

Chợt Giấc


Nằm nghe tiếng trống , trống canh ba
Vừa giấc chiêm bao chợt tỉnh ra
Thiên hạ dễ thường đang ngủ cả
Việc gì mà thức một mình ta ?

Tú Xương

[Ngao_0p]

Năm Mới Chúc Nhau


Lẳng lặng mà nghe nó chúc nhau
Chúc nhau trăm tuổi bạc đầu râu
Phen này ông quyết đi buôn cối
Thiên hạ bao nhiêu đứa giã trầu .

Lẳng lặng mà nghe nó chúc sang
Ðứa thì mua tước đứa bán quan
Phen này ông quyết đi buôn lọng
Vừa chửi vừa rao cũng đắt hàng .

Nó lại mừng nhau cái sự giàu ,
Trăm nghìn vạn mớ để vào đâu ?
Phen này ắt hẳn gà ăn bạc
Ðồng rụng đồng rơi lọ phải cầu ?

Nó lại mừng nhau có lắm con
Sinh năm đẻ bảy được vuông tròn
Phố phường chật hẹp người đông đúc
Bồng bế nhau lên nó ở non .

Tú Xương



Có sách viết thêm :

Bắt chước ai ta chúc mấy lời
Chúc cho khắp hết ở trên đời
Vua , quan , thứ sĩ người trong nước
Sao cho ra được cái giống người .

[Ngao_0p]

Con Buôn


Ai đấy ai ơi khéo hợm mình !
Giàu thì ai trọng , khó ai khinh ?
Thằng Ngô mất gánh say câu chuyện
Chú lái nghiêng thoi mắc gọng tình (*)
Có khéo có khôn thì có của ,
Càng già càng trẻ lại càng xinh .
Xuống chân lên mặt ta đây nhỉ ? (**)
Chẳng biết rằng dơ dáng dại hình !


Tú Xương


* Anh chủ thuyền bị lừa bởi ả con buôn .
** Thái độ vênh váo

[Ngao_0p]

Dạ Hoài


Kìa cái đêm nay mới gọi đêm !
Mắt giương trong bụng ngủ không thèm .
Tình này ai tỏ cho ta nhỉ ?
Tâm sự năm canh một ngọn đèn .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Mưa Tháng Bảy


Sang tuần tháng bảy tiết mưa ngâu
Nắng mãi thì mưa cũng phải lâu .
Vạc nọ cầm canh thay trống mõ ,
Rồng kia phun nước tưới hoa màu .
Ỳ ào tiếng học nghe không rõ
Mát mẽ nhà ai ngủ hẳn lâu .
Ông lão nhà quê tang tảng dậy ,
Bảo con mang đó chớ mang gầu .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Ông Ấm (*)


Ấm không ra ấm , ấm ra ... nồi ,
Ấm chạy lăng quăng ấm chẳng ngồi .
Chán cả đồ chuyên cùng chén mẫu
Luộc giò , ninh thịt , lại đồ xôi !


Tú Xương

* chỉ con quan

[Ngao_0p]

Bợm Già

Thầy thầy tớ tớ , phố xênh xang ,
Thoạt nhác trông ra ngỡ cóc vàng .
Kiện hết sở Tuần , vô sở Sứ
Khi thầy sớ , lúc thầy lang .
Công nợ bốp bơ hình chúa Chổm ,
Phong lưu đài các giống ông hoàng.
Phong lưu như thế phong lưu mãi
Ðiếu ống , xe dài độ mấy gang ?

Tú Xương

[Ngao_0p]

Sông Lấp


Sông kia rày đã nên đồng
Chổ làm nhà cửa chổ trồng ngô khoai .
Vẳng nghe tiếng ếch bên tai
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Ðêm Dài


Sực tỉnh trông ra ngỡ sáng lòa ,
Ðêm sao đêm mãi thế ru mà ?
Lạnh lùng bốn bể ba phần tuyết
Xao xác năm canh một tiếng gà .
Chim chóc hãy còn nương cửa tổ
Bướm ông chưa thấy lượn vườn hoa .
Nào ai là kẻ tìm ta đó
Ðốt đuốc mà soi kẻo lẩn nhà !


Tú Xương

[Ngao_0p]

Bác Cử Nhu

Sơ khảo khoa này , bác cử Nhu (*)
Sách như hũ nú chữ như mù
Văn chương nào phải là đơn thuốc !
Chớ có khuyên xằng (**) chết bỏ bu !

Tú Xương

* Cử Nhu : con nhà thuốc bắc , chủ sơ khảo trường thi Nam Ðịnh khoa Canh Tí ( 1900 )

** Khuyên : dùng bút đánh một vòng ở câu văn hay , nhà hàng thuốc bắc cũng có kiểu đanh đơn thuốc như vậy .

[Ngao_0p]

Mừng Ông Lang


Làm thuốc như ông cũng có tài
Thực là chãm chỉ lại lanh trai .
Phen này mồ mả nhà ta phát ;
Thi cử , hai con đỗ cả hai !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Ông Cò


Hà Nam , danh giá nhất ông cò (1)
Trông thấy ai ai chẳng dám ho .
Hai mái trống tung đành chịu đột (2)
Tám giờ chuông đánh phải mằm co .(3)
Người quên mất thẻ , âu trời cãi ,
Chó chạy ra đường có chủ lo .(4)
Ngớ ngẩn đo xia may vớ được
Chuyến này ắt hẳn kiếm ăn to .

Tú Xương


1 : Ông cò : Cảnh sát Tây .
2 : Ở thị xã không cho lợp nhà tranh đành để trống đất .
3 : Giờ giới nghiêm là tám giờ
4 : Người không có thẻ thân , chó chạy ra đường đều bị phạt .
5 : Ði bắt mấy người đại tiện bậy để kiếm tiền .

[Ngao_0p]

Phố Hàng Song (*)


Ở phố Hàng Song thật lắm quan ,
Thành thì đen kịt , Ðốc thì lang (**)
Chồng chung vợ chạ , kìa cô Bố
Ðậu lạy quan xin , nọ chú Hàn .

Tú Xương


* Nối liền chổ Tú Xương ở thuộc Nam Ðịnh
** Thành : viên phòng thành ; Ðốc : viên đốc học có nhiều vết lang trên mặt .

[Ngao_0p]

Cô Tây Ði Tu


Rút cái mề đay ném xuống sông
Thôi thôi tôi cũng " mét xì " ông !
Âu đành chùa đó , âu đành Phật
Cũng chẳng con chi , cũng chẳng chồng .
Chớ thấy câu kinh mà mặc kệ
Ai ngờ chữ " sắc " hóa ra " không "!
Tôi đây cũng muốn như cô nhỉ
Cái nợ trầu duyên rũ chửa xong . (*)

Tú Xương


* Ý là chưa dứt được nợ vợ chồng cưới nhau từ trước .

[Ngao_0p]

Áo Bông Che Bạn (*)


Ai ơi , còn nhớ ai không ?
Trời mưa một mảnh áo bông che đầu .
Nào ai có tiếc ai đâu ?
Áo bông ai ướt khăn đầu ai khô ?
Người đi Tam Ðảo , Ngũ Hồ
Kẻ về khóc trúc than ngô một mình
Non non nước nước tình tình
Vì ai ngơ ngẩn cho mình ngẩn ngơ ...

Tú Xương


(*)Theo xác nhận nhiều người đây là bài thơ tình Tú Xương viết cho bà Hai Ðích ( tức bà Côn ) , con gái tiến sĩ Nguyễn Công Ðộ . Hai người yêu nhau nhưng gia đình bên gái không chịu .Bài thơ này ghi lại kỷ niệm muộn màng .

[Ngao_0p]

Gởi Ông Thủ Khoa Phan (*)


Mấy năm vượt bể lại trèo non
Em hỏi thăm qua bác hãy còn .
Mái tóc Giáp Thìn đà điểm (1) tuyết (2)
Ðiểm đầu Canh Tý chửa phai son (4)
Vá trời gặp hội , mây năm vẻ (5)
Lấp bể ra công , đất một hòn (6)
Có phải như ai mà không chết ?
Giương tay chống vững cột càn khôn .

Tú Xương


* Phan Bội Châu
1 : có bản chép là nhuộm
2 : Năm 1904 Phan Bội Châu xuất dương
3 : Năm 1900 Phan Bội Châu đỗ thủ khoa ở Nghệ An
4 : Mây ngũ sắc tượng trưng cho vua , chỉ Cường Ðể được cụ Phan đưa sang Nhật
5 : Chim tinh vệ lấp biển : việc khó thành công

[Ngao_0p]

Chiêm Bao


Bổng thấy chiêm bao thấy những người
Thấy người nói nói lại cười cười .
Tỉnh ra lại tiếc người trong mộng
Mộng thế thì bằng tỉnh mấy mươi .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Không Chiều Ðãi


Rước phải cô đào mới tẻo teo
Rác tai đà lắm sự ì èo
Cầm kì thi tửu , vui ra phá (*)
Ðiền sản tư cơ mấy cũng nghèo
Bạc ấy không vay mà thúc lãi (*)
Thói thành , đầu lịch cũng thành keo (***)
Thôi thôi xin kiếu cô từ đấy
Chiều đãi thì tôi cũng ... váo đèo .

Tú Xương


* Cô đào non vòi tiền quá
** Thúc xin tiền như đòi nợ
*** Người thành thị lịch sự cũng phải keo

[Ngao_0p]

Nước Buôn


Nước buôn như chị mới ăn người
Chị thấy ai ru ? chị cũng cười !
Chiều khách quá hơn nhà thổ ế ,
Ðắt hàng như thể mớ tôm tươi .
Tiền hàng kẻ thiếu , mi thường đủ ,
Giá gạo đâu năm , đấy vẫn mười .
Thả quýt nhiều anh mong mắm ngấu ,
Lên rừng mà hỏi chú đười ươi ! (*)

Tú Xương



* Ðười ươi giữ ống : bị lừa . Những người đi rừng thường mang đôi ống tre trên hai tay .Ðười ươi gặp người thường nắm hai tay , nhắm mắt lại cười . Lỡ gặp đười ươi , nó nắm tay thì rút ra bỏ đôi ống tre lại , chạy .

[Ngao_0p]

Ông Cử Thứ Năm


Ông cử thứ năm , con cái ai ?
Học trò quan đốc Tả Thanh Oai .
Nghe tin , cụ cố cười ha hả
Vứt cả dao cầu xuống ruộng khoai !
Thứ năm , ông cử ai làm nổi ,
Học trò quan đốc tỉnh Hà Nội ?
Nghe tin , bà cố cười khì khì
Ðổ cả riêu cua xuống vũng lội !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Ðổi Thi


Nghe nói khoa này sắp đổi thi
Các thầy đồ cổ đỗ mau đi !
Dẫu không bia đá còn bia miệng
Vứt bút lông đi , giắt bút chì !

Tú Xương

[Tay Doc]

Khoa Thi

Nhà nước ba năm mở một khoa,
Trường Nam thi lẫn với trường Hà [1].
Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ,
Ậm ọe quan trường miệng thét loa.
Xe kéo rợp trời: quan sứ đến;
Váy lê phết đất, mụ đầm ra.
Sao không nghĩ đến điều tu sỉ [2] ?
Ngảnh cổ mà xem lại nước nhà.


[1] Nam, Hà: Nam Ðịnh và Hà Nội
[2] tu sỉ: xấu hổ, thẹn thùng

[Tay Doc]

Than Cùng

Lúc túng toan lên bán cả trời,
Trời cười thằng bé nó hay chơi.
Cho hay công nợ là như thế,
Mà vẫn phong lưu suốt cả đời.
Tiền bạc phó cho con mụ kiếm,
Ngựa xe chẳng thấy lúc nào ngơi.
Còn dăm ba chữ nhồi trong ruột,
Khéo khéo không mà nữa lại rơi!

[Tay Doc]

Cái Học Nhà Nho

Cái học nhà nho đã hỏng rồi,
Mười người đi học, chín người thôi.
Cô hàng bán sách lim dim ngủ,
Thầy khóa tư lương nhấp nhỏm ngồi.
Sĩ khí rụt rè gà phải cáo,
Văn chương liều lĩnh đấm ăn xôi.
Tôi đâu dám mỉa làng tôi nhỉ ?
Trình có quan tiên thứ chỉ tôi [1].


[1] tiên thứ chỉ: tức tiên chỉ và thứ chỉ -- người có địa vị một, hai trong làng.

[Tay Doc]

Tự Trào

Vị Xuyên có Tú Xương,
Dở dở lại ương ương.
Cao lâu thường ăn quịt,
Thổ đĩ lại chõi lường.

[Tay Doc]

Ðùa Ông Phủ

Tri phủ Xuân Trường được bốn niên,
Nhờ Giời hạt ấy được bình yên.
Chữ "y", chữ "chiểu" không phê đến,
Ông chỉ phê ngay một chữ "tiền".

[Ngao_0p]

Hóa Ra Dưa


Ước gì ta hóa ra dưa
Để cho người tắm nước mưa chậu đồng !
Ước gì ta hoá ra hồng
Để cho người bế người bồng trên tay !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Gửi Người Cũ(*)


Yêu nhau chẳng lấy được nhau nào
Mình nghĩ làm sao , tớ nghĩ sao ?
Trai gái bởi tay bà mụ nặn
Vợ chồng nguyên mối chị Hằng trao .(**)
Xa đi ngán nổi lòng thuơng nhớ
Gần lại càng thêm dạ khát khao .
Bến Vị non Nùng xa cách mấy ,
Mà không buộc chặt sợi tơ đào ?

Tú Xương


* Người cũ đây là cô Tuyết , một cô đầu ở Hà Nội
** chị Hằng : tức bà Nguyệt

[Ngao_0p]

Lấy Lẽ


Cha kiếp sinh ra phận má hồng !
Khéo thay một nổi lấy chung chồng !
Mười đêm chị giữ mười đêm cả
Suốt tháng em nằm suốt phòng không
Hầu hạ đã cam phần cát lũy (*)
Nhặt khoan còn ỏm tiếng Hà Đông
Ai về nhắn bảo đàn em bé
Có ế thì tu , chớ có chung !

Tú Xương


* cát lũy : dây leo

[Ngao_0p]

Một Nén Tâm Hương


Im ỉm thâu đêm lại tháng ngày
Bệnh đâu có bệnh lạ lùng thay !
Thuốc thang nghĩ lại chua mà đắng
Đường mật xem ra ngọt hoá cay .
Lắm bệnh , bạn bè đi lại (*) ít ,
Nặng lòng , họ mạc hỏi han đầy .
Chỉ bền một nén tâm hương nguyện
Thuốc thánh , bùa tiên ắt chẳng chầy .

Tú Xương



* Có bản chép lui lại

[Ngao_0p]

Đau mắt


Vui chẳng riêng ai , ốm một mình ,
Hỏi ai , ai cũng chỉ mần thinh .
Vừa đồng bạc lớn , ông Lang Xán (*)
Lại mấy hào con , chú Ích Sinh .(**)
Hỏi vợ , vợ còn đi chạy gạo ,
Gọi con . con mãi đứng chơi đình .
Muốn mù trời chẳng cho mù nhỉ ?
Gương mắt trông chi buối bạc tình ?

Tú Xương

* & ** : tên tiệm thuốc Bắc

[Ngao_0p]

Đại Hạn



Dạo này đá chảy với vàng trôi
Thiên hạ mong mưa đứng lại ngồi .
Ngày trước biết gì ! Ăn với ngủ
Bây giờ lo cả nước cùng nôi .
Trâu mừng ruộng nẻ không cày được ,
Cá sợ ao khô vượt cả rồi .
Tình cảnh nhà ai nông nỗi ấy
Quạt mo phe phẩy một mình tôi .

Tú Xương

[Ngao_0p]

Đạo Đức Giả


Hỏi lão đâu ta , lão ở Liêm
Trông ra bóng dáng đã hom hem .
Lắng tai , non nước chừng nghe nặng (*)
Chớp mắt trăng hoa giả cách nhèm (**)
Cũng đã sư mô cùng đứa trẻ (**)
Lại còn tấp tểnh với đàn em .
Xuân thu ướm hỏi đà bao tá ?
Cái miếng phong tình vẫn chửa khem .

Tú Xương


* Nặng tai
** Giải mù sa mưa
*** Ra vẽ ta đây

[Ngao_0p]

Hát Tuồng


Nào có ra chi lũ hát tuồng
Cũng hò cũng hét cũng y uông :
Dẫu răng dối được đàn con trẻ
Cái mặt bôi vôi nghĩ cùng buồn !

Tú Xương

[Ngao_0p]

Xuân


Xuân từ trong ấy (*) mới ban ra
Xuân chẳng riêng ai , khắp mọi nhà .
Đì đẹt ngoài sân tràng pháo chuột
Loẹt lòe trên vách bức tranh gà .
Chí cha chí chát khua dàu dép
Đen thủi đen thui cũng lượt là .
Dám hỏi những ai nơi cố quận
Rằng xuân xuân mãi thế ru mà ?

Tú Xương


* Trong ấy : chỉ kinh đô Huế

[Ngao_0p]

Vợ Chồng Ngâu

Truyền rằng tháng bảy mưa ngâu ,
Con trời lấy chú chăn trâu cũng phiền .
Một là duyên hai thời là nợ ,
Sợi xích thằng (1) ai gở cho ra ?
Vụng về cũng thể cung nga ,
Trăm khôn nghìn khéo chẳng qua mục đồng .
Hay là sợ muộn chồng chăng tá ?
Hơi đâu mà kén cá chọn canh !

Lấy ai ai lấy cũng đành
Rể trời cũng đến cả anh áo buồm .


-------

1- Xích thằng : dây tơ hồng

Tú Xương